Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

“O soño é un dos alicerces da saúde xunto á nutrición e o exercicio físico”

Javier Puertas, xefe do Servizo de Neurofisiología e da Unidade do Soño do Hospital Universitario da Ribeira, en Valencia, e vicepresidente da Sociedade Española do Soño

En moitos países como España vivimos una epidemia de trastornos do soño que nos últimos meses multiplicáronse coa pandemia. O coronavirus puxo en evidencia que somos máis vulnerables do que criamos e esa tensión engadida ha repercutida na calidade do descanso de moitas persoas. As manifestacións da falta de soño son inmediatas: irritabilidad, falta de concentración ou sensación de fatiga física e psíquica. A longo prazo, se se cronifica, os efectos poden ser máis graves. No Día Mundial do Soño lémbrase este ano a súa importancia paira gozar dunha mellor calidade de vida. Nesta entrevista falamos do papel do soño na saúde con Javier Puertas, xefe do Servizo de Neurofisiología e da Unidade do Soño do Hospital Universitario da Ribeira, en Valencia, e vicepresidente da Sociedade Española do Soño (SES).

Dáse moita importancia a problemas de saúde como o cancro ou as enfermidades cardiovasculares, pero valorouse suficientemente a importancia do soño?

En xeral, non se lle deu a importancia que merece nin pola sociedade nin polos profesionais e responsables sanitarios. Entre a xente persiste a idea de que o soño é una perda de tempo, algo improductivo. Ademais, boa parte do lecer é nocturno, que resta tempo ao soño. No ámbito sanitario moi aos poucos ábrese paso a evidencia de que os trastornos do soño e a falta de soño son factores asociados ao risco cardiovascular, entre outros moitos problemas de saúde.

Que outras secuelas poden aparecer?

Un descanso deficiente relaciónase tamén co sobrepeso, con certa debilidade do sistema inmunitario e mesmo coa deterioración cognitiva e outros problemas neurológicos. A sensación de gravidade inmediata que pode ter un ictus, un infarto ou un cancro fixo que pareza que os trastornos do soño son menos urxentes, pero hai que lembrar que, aínda que non maten inmediatamente, poden ter efectos transcorridos os anos.

Gozar dun soño reparador é un seguro de vida?

Sen dúbida. O soño é un dos tres alicerces da saúde xunto coa nutrición e o exercicio físico. Ninguén, agás que inxira una sustancia tóxica, morre inmediatamente por comer mal ou por facer pouco exercicio; tampouco por ter malos hábitos de soño. Con todo, o tres son determinantes na saúde a longo prazo. O que ocorre é que cada vez temos máis clara a importancia dunha alimentación saudable ou dunha actividade física regular, pero aínda non existe esa conciencia sobre a transcendencia do soño.

Ser dormilón ten mala prensa. O dinamismo e a intelixencia relaciónanse máis con durmir poucas horas.

Esa relación non ten fundamento. Unamuno durmía nove horas. Nunha ocasión un mozo reprochoulle que durmise tanto e el contestou: “Mozo, cando eu estou esperto, estou máis esperto que vostede”. Si hai evidencia científica de que o esforzo intelectual asóciase, ás veces, a un soño prolongado. No entanto, a necesidade de soño é variable. O 90 % das persoas necesita durmir entre sete horas e media e oito horas. E logo hai una minoría que precisa menos de seis horas e un pequeno grupo que necesita máis de oito.

Igual que desde pequenos aprendemos a limparnos os dentes e outros hábitos, tamén hai que aprender a durmir ben?

Hai que transmitir aos fillos que o soño é un tempo necesario e produtivo paira o rendemento físico, psicolóxico e académico. É moi importante porque nos últimos 30 anos restámoslle horas ao descanso infantil. Hai décadas os pequenos estaban na cama ás oito de tárdea e agora están a volver a casa das actividades extraescolares. Por outra banda, hai elementos novos, como a irrupción dos dispositivos electrónicos, que tampouco axudaron a conservar bos hábitos de soño.

Como repercutiron estes aparellos na calidade do descanso na poboación en xeral, non só nos nenos?

Incidiron moito e mal porque invaden as horas previas ao descanso. Non é igual ver una serie que nos distrae que estar a contestar un wasap tras outro até as doce da noite. O contido dalgunhas mensaxes poden ser cousas que che levas á cama e que permanecen dando voltas na cabeza. Hai espazos paira a actividade, e o dormitorio é un lugar paira descansar. A cama non é o cuartel xeral onde se dorme, trabállase e contéstanse wasaps.

Prohibido o teléfono na mesilla?

Os dispositivos electrónicos deben quedar fose do dormitorio. É saudable que horas antes de irse á cama vaia diminuíndo o uso destes aparellos paira reducir a exposición dos ollos á luz brillante. As rutinas son claves no soño. É importante inculcalas aos nenos e, se non se teñen, incorporalas de adultos refugando os malos hábitos. Por exemplo, durante a pandemia uno dos elementos máis perturbadores do soño foi ver noticias relacionadas co coronavirus até última hora da noite.

Situacións de gran tensión como a pandemia afectan de maneira especial ao soño?

Si, porque nos enfrontamos a unha situación nova sobre a que non tiñamos referencias de como atallala. Ademais, a pandemia ten moitas implicacións e ameazas relacionadas coa saúde, económicas ou familiares. Una das funcións do soño é facilitar a xestión das emocións, e o impacto emocional da pandemia foi moi grande. O coronavirus xerounos una sobreexposición á tensión que repercutiu na calidade do soño de moitas persoas. Os pesadelos e o soño fragmentado foi algo moi habitual especialmente nalgunhas profesións como a dos sanitarios. Para que nos fagamos una idea do impacto que tivo a pandemia, os trazos que citei son típicos da síndrome de tensión postraumática que sofren moitas persoas tras un suceso brutal como una explosión ou un atentado.

O soño libéranos da tensión vivida?

Forma parte dos recursos que emprega o noso cerebro paira xestionar una situación de sobreexposición á tensión. Una das funcións que teñen as fantasías é buscar solucións a esa situación, o que se traduce nun sobreesfuerzo psíquico que se manifesta en máis pesadelos e fantasías sobre o virus e outros elementos da pandemia.

Como remedio a esta e a outras situacións que alteran o soño, cada vez máis persoas confían o seu descanso ás pílulas. Vivimos nunha sociedade empastillada?

En parte, si. Desde o 2002 duplicouse o consumo de medicamentos paira tratar a ansiedade e paira durmir. Á xente non lle gusta tomar pastillas, moitas persoas manteñen una relación de amor e odio con elas. Se se toman moito tempo, establécese una relación de dependencia física e psicolóxica. Coñecín un paciente que tentaba durmir sen pastillas e un día que tiña insomnio, xa farto, meteu a man no caixón da mesilla, tomouse o que cría que era una pastilla e durmiuse. Ao día seguinte deuse conta de que se comeu un botón.

É posible romper esa dependencia?

A maior parte das persoas poden mellorar o insomnio cun tratamento cognitivo conductual e reducir moito o uso de pastillas. É un proceso lento e complicado que hai que abordar. Chasqueando os dedos non desaparece a necesidade de pastillas. Hai que interiorizar que é un camiño con altibaixos.

Nalgúns hospitais hai unidades multidisciplinares con neurólogos, neumólogos, otorrinolaringólogos, psiquiatras, psicólogos… Tan complexo é o soño?

É complexo e os trastornos son moi frecuentes. Un terzo da poboación ten problemas do soño dun ou outro tipo. As apneas afectan ao 4 % ou 5 %, e o insomnio a máis do 10 %. Un 20 % ou 25 % toma de forma crónica medicamentos paira durmir. Estas unidades multidisciplinares buscan favorecer o traballo coordinado nos hospitais, forman parte do medicamento do futuro. O medicamento do soño é una das áreas máis transversais do medicamento.

Un mal soño pode servir paira predicir algunhas enfermidades neurológicas?

Non hai que xerar alarma pero, ás veces, anos antes de que apareza o párkinson ou una demencia empeza a haber unha deterioración da calidade de soño. Non hai que angustiarse porque se atravese una época con problemas paira durmir, pero, se o trastorno persiste, debe consultarse cun médico.

Os reloxos intelixentes xa miden até as horas de soño profundo. É una información valiosa paira os usuarios?

Estes dispositivos están a producir una xeración de insomnes falsa porque a xente empeza a angustiarse coas horas que durmiu, igual que se angustia polo exercicio físico que outro dispositivo lle fixa como obxectivo. Hiperobservar o soño supón introducir un factor que de seu non nos deixa durmir. Ninguén que dorme ben se preocupa tanto polo soño.

A sesta da culler

Sesta, si ou non? “Si, pero non de calquera forma, igual que hai que comer de todo pero con moderación”, contesta Javier Puertas. A sesta forma parte da oscilación dos ritmos circadianos, fisiológicos do ser humano. Ás oito horas de levantarse hai un período de diminución da alerta. Se esa tendencia coincide con que se acaba para comer, a necesidade de botar una cabezada acentúase.A clave está na duración, apunta o vicepresidente da SES: “Non debe ser de máis de trinta minutos porque, se non, deslizámonos a un soño máis profundo que vai interferir nos ciclos normais do soño durante a noite. Dalí falaba da sesta da culler. Cando se lle caía, espertábase e dábaa por acabada”. Nalgúns países como Xapón ou EE.UU. mesmo hai espazos paira facela durante a xornada laboral, sobre todo, paira aquelas persoas que traballan por quendas.

Etiquetas:

insomnio-gl soño


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións