Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Oncocercosis, segunda causa de cegueira no mundo

Expertos demostran a eficacia do único fármaco dispoñible para loitar contra a oncocercosis

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 06 de Setembro de 2006
img_ojo_portada

Esta enfermidade infecciosa, que afecta a 50 millóns de persoas en todo o mundo e que constitúe unha das principais causas de cegueira, é noticia polo descubrimento que realizaron investigadores españois dun tratamento, a ivermectina, capaz de reducir a súa prevalencia e a súa intensidade nun 38%.

A oncocercosis ou oncocerciasis, coñecida tamén co nome de cegueira dos ríos, adquírese tras a inoculación das larvas dun parásito, Onchocerca volvulus, a cargo da mosca negra (Simulium damnosus), chamada así mesmo mosca dos búfalos. As larvas femias, tras ser fecundadas, poden producir ata 2.000 larvas ou microfilarias ao día, que emigran á pel, ao ollo e a outras zonas do corpo infectado.

Calculouse que un 5% dos infectados acaba con cegueira permanente e, aínda que a enfermidade distribúese por distintas áreas do planeta, o 95% das vítimas da cegueira dos ríos vive en África. En realidade, o parásito Onchocerca volvulus é endémico en áreas tropicais de África (incluída unha pequena porción do Iemen) e de América central e do sur (Guatemala, México, Venezuela, Colombia, Brasil e Ecuador). Por razóns que se descoñecen, a oncocercosis afecta máis a homes que a mulleres, causa lesións na pel, tecido subcutáneo, ganglios linfáticos e ollos.

Os afectados poden transmitir a enfermidade durante 10 ou 15 anos se non son tratados

Non é tanto a presenza das larvas parásitas como as toxinas que estas desprenden a causa principal da enfermidade, que abarca desde cadros menores de conjuntivitis ata queratitis (inflamación da córnea), uveítis (inflamación da capa que se atopa entre a esclerótica e a retina, que inclúe o iris, o corpo ciliar e a coroides) con glaucoma secundario (aumento da presión intraocular) e neuritis ópticas con atrofia secundaria.

Foi un médico guatemalteco, Rodolfo Carballos, o primeiro en describir (1915) a relación entre a oncocercosis e cegueira, polo que en Hispanoamérica coñécese tamén a enfermidade como síndrome de Carballos.

Impacto sociosanitario

É o drama principal de África: as rexións desérticas sucumben pola fame negra e a pobreza, á vez que os vales fértiles, bendicidos pola auga dos ríos, ven segadas millóns de vidas por causa de enfermidades infecciosas. Xunto á malaria e a SIDA, a Organización Mundial da Saúde (OMS) considera que a oncocercosis, como principal causa de cegueira nos países africanos, é unha enfermidade devastadora que demanda urxentemente estratexias de prevención e tratamento.

Xunto ao control das pragas de mosca dos búfalos, a OMS dá a benvida a un fármaco capaz de combater a cegueira e o escozor de pel que caracterizan á enfermidade, a ivermectina. Así mesmo, as estratexias contra a oncocercosis agrúpanse baixo un plan denominado Vision 2020 co que se pretende pór fin á cegueira de orixe infecciosa no Terceiro Mundo.

As condicións ambientais de humidade nas zonas tropicais, con ríos de augas moi rápidas, favorecen a aparición da oncocercosis. Neste tipo de hábitat desenvólvese a mosca que actúa como vector. O parásito, en forma de larva infecciosa, é inoculado pola mosca cando esta entra en contacto coa pel humana. As femias do parásito miden 30-50 cm e viven entre 10-15 anos; os machos só miden 3-5 cm. A femia fecundada dá a luz unha media de 1.200 microfilarias diarias, de 250-360 micras, que se diseminan pola pel, os ollos e outros órganos. O parásito adulto constrúe tumores no interior do corpo humano para vivir e reproducirse, sendo moitos detectables a primeira ollada. Os abultamientos ou nódulos atópanse na cabeza, pescozo, ombreiros, columna vertebral e parte superior dos glúteos. Os individuos afectados, que poden albergar entre 50 e 200 millóns de larvas, empezan por sentir unha debilidade xeneralizada. Normalmente a oncocercosis maniféstase dun a tres anos despois de que a persoa foi infectada. Os afectados poden transmitir a enfermidade durante 10 ou 15 anos se non son tratados.

IVERMECTINA

Un equipo da Universidade de Barcelona encargouse de verificar a eficacia do único fármaco dispoñible para loitar contra a oncocercosis, a ivermectina, e viu publicadas as súas conclusións nunha edición recente da revista Tropical Medicine and Internacional Health. A ivermectina, segundo os científicos españois, reduce a prevalencia e a intensidade desta enfermidade nun 38%. O seu traballo seguiu durante 10 anos a eficacia deste axente nun grupo de enfermos de Guinea Ecuatorial. A oncocercosis, coñecida naquela parte do mundo co nome de craw-craw , é unha enfermidade endémica na illa guineana de Bioko. Alí considérase de xeito evidente como unha patoloxía debilitante que afecta á maioría dos individuos en idade produtiva, e por esta mesma razón constitúe un dos factores limitantes do desenvolvemento económico da illa.

O traballo realizado polo equipo da Universidade de Barcelona ten por primeiros asinantes a Jordi Mais, do Servizo de Microbiología do Hospital Clínic de Barcelona, e Carlos Ascaso, do Grupo de Investigación en Epidemiología e Saúde Internacional do IDIBAPS ( Instituto de Investigacións Biomédicas August Pi i Sunyer. «O obxectivo deste estudo -certifican os expertos- non era outro que avaliar o impacto dunha década de distribución vertical do único tratamento dispoñible contra a oncocercosis, a ivermectina, entre a poboación rural de 12 comunidades e dous grupos étnicos, os bubi e os fang; o feito de que o fármaco administrado só sexa eficaz sobre as larvas, condicionou desde un principio a duración do estudo».

A investigación realizada levou a cabo durante 10 anos porqué este é precisamente o período mínimo que as femias resultan fértiles e, por tanto, asegúrase por esta vía unha eliminación de toda a descendencia. O estudo foi financiado pola Axencia Española de Cooperación Internacional (AECI) e a OMS. Os seus resultados apoian os de traballos previos realizados no continente africano, tanto para avaliar os efectos da ivermectina, como para determinar o impacto sociosanitario da oncocercosis. «Os nosos resultados son moi concluíntes: a prevalencia da oncocercosis antes do tratamento era dun 74,5% e despois foi do 38,4%; ademais, hai que destacar que despois da administración de ivermectina comprobamos que a incidencia en nenos de 0 a 4 anos diminuíu 2,6 veces».

O seguimento do proxecto queda agora en mans do Ministerio de Sanidade de Guinea Ecuatorial, baixo supervisión do equipo de expertos españois tanto desde Bioko como desde Barcelona. No entanto, os científicos subliñan que «as estratexias futuras de loita contra a cegueira dos ríos van máis aló da administración de ivermectina; actualmente, grazas ao proxecto African Programme for Onchocerciasis (APOC) da OMS, está a eliminarse o vector da enfermidade mediante a fumigación con insecticidas». Jordi Mais ten previsto tamén viaxar proximamente a Bioko para comprobar en primeira persoa os efectos destas novas medidas.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións