Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Os xenes da adicción

Un estudo español mergulla entre os xenes en busca dos factores que conducen á adicción a drogas de abuso

Img alcohol1

Como nos pasa ás persoas, o rato tamén se volve adicto á nicotina, a sustancia engadida aos cigarros. Agora, quitemos a este animal un determinado xene e volvamos metelo na caixa. Que ocorre entón? Sorprendentemente, o rato perdeu a ansia por inxectarse nicotina: Hase «desenganchado».

Ensaios como este son os que leva a cabo o investigador Rafael Maldonado, director da Unidade de Neurofarmacología da Universidade Pompeu Fabra, para o proxecto europeo Gennaddict, unha ambiciosa investigación que acaba de porse en marcha cun obxectivo moi particular: identificar os xenes que participan nos procesos de adicción.

«O propósito [del proyecto Gennadict] é profundar no substrato xenético que nos leva a unha maior vulnerabilidade para padecer un fenómeno adictivo», explica Maldonado. «É coñecido que se dous suxeitos no mesmo ambiente exponse a unha droga, un pode volverse adicto e o outro non, e cada vez imos achegándonos máis aos xenes que fan que certas persoas sexan máis vulnerables que outras», engade. O proxecto Gennaddict está financiado pola Unión Europea (UE) con 8,1 millóns de euros e agrupa a oito organizacións de investigación de distintos países coordinadas por Ian Kitchen, da Universidade de Surrey (Reino Unido).

Buscando xenes
A eliminación dun único xene pode bastar para controlar a adicción a drogas de abuso
A exploración en busca dos xenes da adicción componse de dous grandes bloques de investigación, un centrado en humanos e o outro en animais. O primeiro realízase principalmente na empresa biofarmacéutica de Islandia deCode, en colaboración co Centro Nacional de Medicamento para a Adicción deste país, e consiste en efectuar a genotipificación das persoas adictas a drogas como o alcol, a nicotina ou a cocaína, e en indagar nos seus historiais familiares tras posibles factores xenéticos que estivesen relacionados con estas dependencias.

A segunda, na que intervén o director da Unidade de Neurofarmacología da Pompeu Fabra, xunto a outras institucións científicas europeas, ocúpase de identificar e ensaiar con estes xenes da adicción en ratos modificados xeneticamente. «As dúas partes compleméntanse», destaca o investigador español. No caso do experimento do rato e a nicotina, por exemplo, unha vez hase visto que ao eliminar un xene determinado o animal deixa de autoadministrarse a sustancia, agora resulta interesante estudar se ese mesmo xene atópase alterado na poboación humana adicta á nicotina. E, ao contrario, se sabemos que hai un xene que sempre aparece na poboación de alcohólicos, pois haberá que comprobar que ocorre nos roedores. «É xustamente a sinerxía entre estas dúas ferramentas o que cremos que nos vai a permitir avanzar no coñecemento dos procesos adictivos».

No que cada vez hai menos dúbidas é que a maior vulnerabilidade que presentan algunhas persoas con respecto ao consumo de drogas vén determinada en gran medida polos xenes. Uns xenes, por outra banda, que pasarán de pais e fillos. Segundo precisa Maldonado, «hoxe en día sábese que a maior parte das drogas de abuso e dos comportamentos obsesivo-compulsivos teñen un substrato neurológico común».

Significa isto que teñen o mesmo orixe adiccións tan diferentes como as relacionadas coa cocaína, o teléfono móbil ou as compras? «Non é o mesmo caer nunha adicción á nicotina, que na bulimia», responde o investigador da universidade catalá, «pero sabemos que existen uns circuítos cerebrais, chamados de recompensa, que son comúns en todos estes comportamentos».

Estas conexións resultaron esenciais para o mantemento da especie, pois «premian» ao ser humano pola realización dunha serie de condutas fundamentais que ás veces requiren un esforzo moi grande, como a procura de alimento ou a reprodución sexual. No entanto, tamén poden volverse en contra. «Cada vez entendemos mellor estes circuítos e sabemos que hai unha estrutura no cerebro, o sistema límbico, que xoga un papel crave no control do mecanismo de recompensa xa sexa para a comida, o sexo ou as drogas de abuso» destaca o experto. O problema é que estes circuítos de recompensa están preparados para un estímulo natural, agrega, «pero non para que actuemos directamente sobre eles cunha sustancia química».

O propósito de Gennaddict é identificar tanto os xenes comúns nos procesos de adicción como aqueles particulares que interveñen no abuso de alcol, nicotina, cocaína ou outras drogas. De conseguirse, isto abriría dúas vías para combater esta alteración da conduta: identificar a poboación de risco para previr a adicción e sinalar diferentes “dianas” nas que probar tratamentos farmacolóxicos.

Controversia ética
«O problema da adicción é que se trata dunha enfermidade crónica e recidivante», di Maldonado. É dicir, que volve aparecer unha e outra vez. O esencial é evitar que o individuo entre neste ciclo da adicción e por iso resulta tan imprescindible chegar a coñecer cales son os compoñentes xenéticos que participan do proceso.

Con todo, esta formulación non está exento de controversias éticas, pois parece realmente perigoso que cunha simple proba diagnóstica póidase identificar na poboación a aquelas persoas máis predispostas a caer no alcoholismo ou a drogadicción. «Está claro que ten unha gran carga ética, pero esta información é moi necesaria para a prevención», insiste o experto.

Como adoita ocorrer nos casos nos que unha enfermidade ou unha alteración da conduta pode «previsualizarse» mediante a información contida nos xenes, o que poderiamos chamar factores xenéticos de predisposición, Maldonado avoga por garantir que os datos empregados sexan anónimos e que a información non sexa utilizada para outros fins, en especial se son de carácter económico. O propio proxecto Gennaddict, asegura o investigador da Pompeu Fabra, tivo que pasar antes de aprobarse por un comité ético para verificar que se cumpren todos os requirimentos legais, ademais dos éticos e morais.

Efectos da éxtase en ratos

Img rataslaboratorio
Os xenes non só poden influír nas pautas adictivas dos ratos de laboratorio ante a nicotina, senón tamén nas consecuencias que teñen a longo prazo as diferentes drogas no seu cerebro. Outro dos experimentos coordinados polo director da Unidade de Neurofarmacología da Universidade Pompeu Fabra, Rafael Maldonado, céntrase precisamente nos efectos dunha longa exposición da metilendioximetanfetamina (MDMA) ou éxtase sobre os roedores: «A éxtase é unha das poucas drogas de abuso que se demostrou que é capaz de producir unha neurotoxicidad», explica. «Nós estamos a ver como ao modificar un determinado xene no animal pódese aumentar ou diminuír este efecto neurotóxico durante unha exposición continuada».

Para comprobalo, os investigadores introducen o rato nunha cámara na que vai atopar un estímulo desagradable e observan a súa capacidade cognitiva. Normalmente, estes animais son moi listos e aprenden enseguida a evitar o perigo antes de que se produza. Agora ben, que ocorre segundo váiselles inxectando éxtase de forma repetida? «Un animal ao que lla administrou crónicamente esta droga vai sufrir unha perda da súa capacidade cognitiva para evitar este estímulo desagradable», detalla o investigador.

Agora ben, cando se manipula un determinado xene o que se observou é que a perda cognitiva diminúe. Unha observación que se confirma ao realizar estudos anatomapatológicos dos cerebros dos animais, nos que se verifica como son menores as lesións nas estruturas cerebrais dos roedores aos que se modificou este xene.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións