Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Outras pandemias, que podemos aprender delas

Ademais da COVID-19, outras moitas pandemias supuxeron un auténtico desafío para a saúde mundial. Un experto na gripe española repasa as que máis afectaron á humanidade

pandemia aprender Imaxe: Engin_Akyurt

Nas últimas dúas décadas, varios virus puxeron en xaque ao planeta. Ademais da COVID-19, o SARS, o MERS ou a gripe aviaria son algúns exemplos das enfermidades que provocaron. Pero ao longo da historia, outras moitas pandemias supuxeron un auténtico desafío para a saúde mundial. Anton Erkoreka, experto en grandes pragas e director do Museo Vasco de Historia do Medicamento, rememora os outros virus e patógenos que afectaron ao ser humano e a súa contorna. Poderemos aprender destas pandemias?

En 2003 a Organización Mundial da Saúde (OMS) advertiu: “O mundo corre o maior risco de pandemia desde a gripe de Hong Kong (1957), que se cobrou a vida de preto dun millón de persoas”. A previsión que entón facía a máxima autoridade mundial era que algún virus emerxente podía nesgar a vida de 180 millóns de persoas no mundo. Nin entón nin agora pode saberse que patógeno pode albergar esa letalidade potencial, pero si cabe desenvolver unha estratexia mundial para minimizar os seus efectos. Con esa intención lanzaba a OMS hai case dúas décadas a alerta.

A diferenza de agora, as posibilidades que tiñan os nosos antepasados de loitar e?cazmente contra os patógenos eran moi limitadas. Por iso é polo que os seus efectos fosen arrasadores. A praga de Justiniano (peste bubónica) que arrasou o Imperio Romano de Oriente no século VIN estímase que acabou coa vida de entre o 13 % e o 26 % da súa poboación, e a peste negra de 1348 matou entre 25 e 33 millóns de persoas en Europa, dun total de 75 millóns de habitantes.

Pandemias periódicas e patógenos caprichosos

“O primeiro ensino que nos deixan as pandemias é que periodicamente volven aparecer”, sinala Anton Erkoreka, médico e etnógrafo, experto na gripe española de 1918. Non hai século sen polo menos unha. No século XVIII foi as vexigas, que mataba sobre todo a nenos, e no XIX o protagonismo foi para o cólera, ata que apareceu a gripe rusa en 1889, “que supuxo a aparición das epidemias víricas”, explica Erkoreka, director do Museo Vasco de Historia do Medicamento.

Por que estes patógenos, que non tiveran protagonismo antes, irromperon hai 130 anos é algo que a ciencia descoñece. O rechamante das últimas dúas décadas é a frecuencia coa que aparecen novos virus, a maior parte procedentes de animais, que pon en xaque a saúde mundial.

A segunda lección das epidemias é que os microorganismos que as ocasionan son caprichosos. Non se pode prever como vai evolucionar a COVID-19 nin ningún outro virus. Os cientí?cos comprobaron que a súa letalidade e a súa capacidade de transmisión pode variar co tempo e que mesmo un novo virus pode volatilizarse sen que saibamos por que. “O H1N1 que ocasionou a gripe de 1918 desapareceu da circulación ata que reapareceu fai unhas poucas décadas. Esta última tempada era un dos compoñentes da vacina que nos puxeron contra a gripe”, lembra Erkoreka.

Outras epidemias: plantas e animais ameazados

As epidemias ocorridas ata agora sitúan en primeiro plano unha realidade con frecuencia esquecida: vivimos nun mundo con riscos, algúns letais. Os perigos non asexan só á nosa especie, tiveron un profundo impacto en plantas e animais ao longo da Historia, algúns deles mesmo positivos. A ?loxera que xurdiu en Francia en 1868 e arrasou os viñedos transformou o campo español, porque propiciou a exportación de viños locais e a expansión do cultivo da vide no país.

A relación de efectos negativos, en cambio, é moito máis numerosa. Un exemplo das cuantiosas perdas económicas que pode ocasionar un patógeno é a ?ebre aftosa, que afecta a vacas, porcos, ovellas e cabras.

Con todo, as consecuencias económicas non son as máis graves. A caquexia das estrelas de mar, coñecida desde 1972, case acaba con esta especie, un dos maiores depredadores do medio mariño, con consecuencias imprevisibles, como a desaparición de nutrientes ou o desprazamento de especies.

Brotes epimédicos, cada vez máis frecuentes

O ritmo cada vez máis frecuente co que aparecen os virus en humanos tamén pode ter resultados inesperados. Erkoreka rememora a primeira corentena, a protagonizada por Noé e narrada no Antigo Testamento da Biblia cristiá, para extraer dela o seu simbolismo: “Hai que endereitar o rumbo”.

En opinión do experto, non se pode mirar para outro lado: “O que pasou coa COVID-19 víase vir. A sucesión de infeccións que se rexistraron nas últimas décadas demostraron que o salto interespecie de virus pode volver ocorrer e ocasionarnos problemas moi importantes”.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións