Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Parto por cesárea

A indicación de que se practique una cesárea debe recaer no obstetra
Por María Rodríguez 2 de Marzo de 2006

Cesárea si ou non? A Organización Mundial da Saúde (OMS) establece una taxa anual do 10%-15% de partos por cesárea como cifra ‘normal’. Con todo, en moitos hospitais e clínicas privadas españolas esta cifra supera o 25%. Ante esta práctica, cada vez máis habitual, moitos especialistas aconsellan meditar acerca dos inconvenientes de dar a luz mediante cesárea nos casos nos que non sexa estritamente necesario. Aínda que está comprobado que esta intervención cirúrxica permite salvar a vida do bebé, tamén convén lembrar, tal e como subliñan os médicos, que como toda operación leva un mínimo risco de mortalidade como consecuencia da anestesia, de posibles hemorraxias e infeccións e de face a futuros embarazos. Por esta razón, algunhas asociacións aconsellan seguir una serie de recomendacións que axudan a conseguir una cesárea respectuosa tanto coa nai como co bebé.

Cando é conveniente?

“Toda muller ten dereito a unha atención prenatal adecuada e un papel central en todos os aspectos de devandita atención, incluíndo participación na planificación, execución e avaliación da atención”, informa a Organización Mundial da Saúde. Aínda que o nacemento é un proceso normal e natural, a idade cada vez máis tardía na que as mulleres dan a luz fai que mesmo nos chamados ’embarazos de baixo risco’ poidan presentarse complicacións. Os especialistas aseguran que é nestes casos cando se debe realizar una intervención que permita obter o mellor resultado tanto paira a nai como paira a súa recentemente nado. Así é como a indución -intervención médica que pode acabar en cesárea- converteuse nunha práctica habitual en moitos centros hospitalarios. Nalgúns, o número de intervencións elevouse por encima do 15% anual recomendado pola OMS.

Cando é conveniente?

No entanto, como asegura o doutor José Ramón de Miguel, do Hospital Marqués de Valdecilla de Santander, “o medicamento mellora, os hospitais melloran e diagnostícanse antes os problemas materno-fetales. Hoxe en día a muller posterga a maternidade e cando una muller queda embarazada aos 35 anos ou máis, a situación non é a mesma que aos 22. Ademais, hai mulleres que requiren reprodución asistida e estes embarazos teñen máis complicacións e poden necesitar que se lles practique una cesárea”.

A cesárea é, por tanto, una operación de cirurxía maior abdominal na que se realiza un corte no abdome e no útero da nai paira extraer o bebé, en lugar de que este salga pola vagina, como ocorre nos partos naturais. Como toda operación, leva un risco de mortalidade materna superior ao parto vaginal e pode condicionar o futuro reprodutivo da muller por un maior risco de complicacións en sucesivos embarazos. “De todos os xeitos, tamén é certo que cada vez son máis seguras”, comenta Ibone Olza, médico psiquiatra, cofundadora da Asociación O Parto é Noso e coautora, xunto a Enrique Lebrero, do libro ‘Nacer por cesárea’?.

A indicación de que leve a cabo una cesárea recae no obstetra e son varios e distintos os motivos polos que está recomendada a práctica dunha cesárea, “non así a contraindicación”, explica Mariángeles Fernández, secretaria da Asociación Andaluza de Matronas. Una afirmación que corrobora o doutor De Miguel, quen opina que a recomendación de realizar una cesárea vén dada por indicacións maternas, fetales ou mixtas e pódese indicar durante o embarazo ou parto. “Decídese practicar una cesárea durante embarazo se hai risco de que o parto se inicie e a muller xa tivo dúas cesáreas anteriormente, ou cando a placenta despréndese. E realizarase una cesárea intraparto ou durante o parto sempre que a posición do feto non sexa correcta, no caso de que a muller tivese a pelvis estreita ou si houbese algún perigo de que se alterase o benestar do bebé.

De feito, os médicos aquí consultados aseguran que é difícil detallar con exactitude o número correcto de cesáreas que se deben practicar ao ano nun hospital. “O que hai que facer é buscar a fórmula correcta, nin excederse nin quedar curto, porque hai mulleres que necesitan que se lles practique una cesárea paira sobrevivir e para que viva o seu bebé. Débese ter en conta que as cesáreas poden supor restricións paira a muller nos seus embarazos, xa que poden limitar a súa capacidade reprodutora. Una muller pode sufrir dúas ou tres cesáreas, pero non podería ter 10 fillos mediante cesárea”, aclara o doutor Txanton Martínez-Astorquiza, xefe da sección de Obstetricia do Hospital de Basurto en Bilbao.

Posibles complicacións

A mortalidade materna na cesárea pódese deber a complicacións da propia intervención ou da anestesia. Entre as complicacións máis graves atópanse:

  • As hemorraxias, “que en ocasións fan que sexa necesario extirpar o útero, como única forma de deter o sangrado imparable”, explica Olza.
  • As trombosis ou embolias.
  • As infeccións.
  • Complicacións de tipo cirúrxico.

    En opinión de Olza, estas son complicacións frecuentes, de aí a súa gravidade. “Ademais deste risco, hai que ter en conta que perder o útero ou ter que permanecer ingresada na UCI son situacións dolorosas que poden dificultar o inicio do vínculo co bebé ou a lactación”, advirte.

    No caso dos bebés, os riscos máis complicados poden son os seguintes:

    • Síndrome de distress respiratorio: “É o problema máis importante do recentemente nacido antes de tempo, ‘parto pretermino’. Trátase dun bebé cun pulmón inmaturo que lle pode ocasionar graves secuelas. Por esta razón é moi importante que o parto non se produza antes da 34 semana, paira poder conseguir así un pulmón fetal máis maduro”, comenta o doutor De Miguel.
    • Taquipnea transitoria. Coñécese tamén co termo de ‘pulmón húmido’. Adoita producirse cando o bebé nace antes da semana 37 e consiste na dificultade do bebé paira expulsar o líquido aloxado nos pulmóns, o que lle provoca dificultade paira respirar. É una patoloxía leve e transitoria.
    • Prematuridad iatrogénica: Utilízase este termo cando un neno é prematuro por culpa dos médicos. “Uno dos casos máis comúns é que se lle faga una cesárea á nai na semana 37, cando en realidade atópase de 34 semanas (pode haber erros nas datas de parto). A consecuencia diso, o bebé nace prematuro, respira mal e ten que ser trasladado á UCI”, relata Ibone Olza.
    • Laceraciones: Pequenos cortes ou feridas superficiais. “Nun 2% como mínimo das cesáreas córtase ao bebé”, advirte Olza.

    Con todo, hai situacións -danse en menos do 5% dos partos- nas que é absolutamente necesario facer una cesárea:

    • Cando o cordón umbilical aparece na vagina antes que o bebé.
    • Sempre que haxa un desprendemento da placenta antes ou durante o parto.
    • Se hai un mal posicionamento fetal: o bebé está transversal, de nádegas ou con presentación de face.
    • Se a nai presenta una cardiopatía descompensada ou outras enfermidades graves.

    Ibone Olza afirma que a indución do parto só debería realizarse ante estas complicacións. De feito, “cando son necesarias, as cesáreas salvan vidas de nais e nenos, e as vantaxes superan os riscos da intervención. Pero cando a cesárea é innecesaria, os riscos paira a nai e o neno son evitables”, subliña.

    Todos os especialistas consultados na elaboración desta reportaxe coinciden en afirmar que o parto natural segue sendo a opción máis recomendable. Así o expresa o doutor José Ramón de Miguel, quen alerta de que una cesárea non é algo baladí. “Non se pode facer en calquera momento nin por expreso desexo da muller. Hoxe en día hai mulleres que a solicitan, pero aínda son poucas. Con aquelas que a solicitan fálase e pídeselles que expoñan os seus motivos. A cesárea ten que ter una indicación médica, ten que ser avaliada. Non pode ser un capricho”, asegura. Non se debe obviar en ningún momento que “o nacemento é algo natural, ás veces volvémonos intervencionistas, provocando distocias -partos dolorosos- innecesarias”, engade Fernández, desde a Asociación de Matronas.

    Consellos

    A pesar dos riscos intrínsecos dunha operación destas características existen una serie de consellos e accións que axudan a conseguir una cesárea respectuosa tanto coa nai como co bebé. Algúns deles son, segundo a Asociación ‘O parto é noso’, os seguintes:

    • Falar cos médicos sobre o tipo de anestesia, sutura e atención ao bebé una vez que naza.
    • Pedir aos doutores que expliquen o que sucede a cada pouco durante o parto.
    • Na maioría das ocasións a intervención pódese realizar con anestesia epidural. Non hai ningún motivo real para que o pai ou algún familiar non acompañen á nai.
    • Cando se precise utilizar a anestesia xeral, aínda é máis importante a presenza do pai no nacemento, así el poderá recibir ao bebé e contar os detalles da intervención á nai.
    • Solicitar que todos os goteros e instrumentos sexan colocados nun só brazo, o que permitirá ter o outro brazo libre paira abrazar á o bebé e darlle de mamar.
    • Pedir que baixen a saba que illa o campo operatorio, no momento en que salgue o bebé paira podelo ver.
    • Pódese aleitar mentres cosen a ferida da cesárea. Non hai ningún inconveniente e todo son vantaxes.
    • Despois da cesárea, mentres se está na clínica, é moi bo permanecer longos intres co bebé pel con pel sobre o peito espido.

    Ademais, débense desterrar algúns falsos mitos; non é certo que se o primeiro parto realízase mediante cesárea os seguintes non poden ser por vía vaginal. O doutor José Ramón de Miguel aclara que está demostrado que salvo que se repitan os motivos da primeira cesárea, ou salvo que xa houbese dúas cesáreas, una muller ten un 70%-75% de posibilidades de dar a luz vaginalmente con éxito. A rega de que se puidese abrir a incisión anterior é aproximadamente do 1%. Por suposto, deberase facer una valoración clínica, pero nós recomendamos o parto vaginal si non existe risco materno-fetal engadido”.