Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Pegadas da tensión en nenos

O sufrimento de tensión postraumática durante a infancia tamén deixa pegada no cerebro infantil, en pleno proceso de maduración

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 29deMaiode2007
Img estresnin listado Imaxe: PK

A tensión postraumática pode danar o cerebro dos nenos. Esta é a rechamante conclusión á que chegaron investigadores da Universidade de Standford (EEUU). Os cambios obsérvanse no hipocampo, unha área cerebral que é crucial para procesar a memoria e as emocións, e fan máis vulnerables á afectados fronte á tensión, a ansiedade ou a depresión que deban afrontar ao longo da vida.

ImgImagen: PK

A incomprensible e falsa crenza de que «os nenos non se decatan» volveu a ser rebatida pola ciencia. Segundo explica a Sociedade Española para o Estudo da Ansiedade e a Tensión (SEXAS), o trastorno de tensión postraumática (TEPT) orixínase tras sufrir ou observar un acontecemento altamente traumático, como un atentado, unha violación, asalto, secuestro ou accidente onde periga a vida das persoas. Os afectados reviven ese acontecemento traumático constantemente, xa que volven a reexperimentar unha e outra vez as imaxes do suceso (flash-back) en contra da súa vontade, a pesar do paso do tempo, e xunto a fortes reaccións de ansiedade.

Entre elas cabe apuntar a preocupación, o medo intenso, a falta de control, a alta activación fisiológica ou a evitación de situacións relacionadas co feito traumático, todo o cal xera unha forte tensión, esgotamento, emocións intensas e pensamentos irracionais que aumentan ese mesma tensión, esgotamento, emocións e pensamentos.
Esta definición baséase nos criterios DSM-IV (manual diagnóstico e estatístico dos trastornos mentais, da American Psychiatric Association) que psiquiatras e psicólogos utilizan para facer o diagnóstico do TEPT tanto a adultos como a nenos.

Manifestacións postraumáticas

Os pequenos afectados reexperimentan os feitos traumáticos de forma diferente aos adultos, a través de xogos repetitivos, pesadelos nas que poden aparecer monstros, ser perseguidos ou ameazados, dificultades para conciliar o soño e síntomas físicos como dores de cabeza ou de barriga. Así mesmo, presentan respostas fisiológicas de ansiedade ante un estímulo que lles lembra á situación traumática vivida (a freada dun coche se sufriron un accidente) e tendencia a evitar estímulos asociados ao trauma (como negarse a subir a un coche tras un accidente ou non achegarse á zona do sinistro).

Ademais de amnesia parcial ou total, desilusión e percepción dun futuro negro, caracterízanse por manter un estado de alerta e hipervigilancia constantes, apunta a psicóloga María José Carvajal, directora do centro Platón Psicoloxía de Barcelona, e experta no tratamento de tensión postraumática en nenos.

Os nenos con síntomas máis severos de trastorno de tensión postraumática son os que teñen maiores niveis de cortisol

Cambios no cerebro

Expertos da Universidade de Standford (EEUU) estudaron o impacto do TEPT en pequenos que foron sometidos a un alto nivel de tensión, froito dun abuso sexual, físico ou emocional, unha violación, ser testemuñas dun acto violento ou vivir unha separación ou perda recente. En concreto, o grupo de investigadores que lidera Víctor Carrión, director do Programa de Investigación sobre Tensión da Infancia do Hospital Infantil Lucile Packard, analizou a anatomía cerebral dos nenos afectados por unha desorde de tensión postraumática.

Estes científicos estudaron a 15 nenos de entre 7 e 13 anos con TEPT, para o que lles mediron o volume do hipocampo, unha parte do cerebro implicada no procesamiento da memoria e das emocións, ao comezo da investigación e ao finalizar o período de entre 12 e 18 meses de estudo. No artigo, publicado en marzo na revista Pediatrics, os investigadores sinalan que os nenos que tiñan os síntomas máis severos de TEPT tamén eran os que tiñan maiores niveis de cortisol (a hormona da tensión) ao comezo do estudo. O cortisol é importante, segundo sinalou Carrión, porque en estudos animais comprobouse que esta hormona pode ser tóxica e destruír células cerebrais (neuronas).

Da mesma maneira, o equipo de Carrión constatou que os nenos cos síntomas máis graves de TPET eran os que tiñan unha maior probabilidade de sufrir reducións no seu volume do hipocampo ao final do estudo, respecto doutros nenos menos afectados, aínda que tamén traumatizados, incluídos no estudo. Este encogimiento do hipocampo faría que o neno afectado tivese menos recursos para afrontar a tensión no futuro e que fose máis vulnerable á ansiedade e a depresión, segundo Carrión. Carvajal engade que «tamén a determinados trastornos da personalidade, como o trastorno da personalidade límite de tipo esquizoide, a presentar unha maior agresividade, impulsividad, hiperactividade e a abusar de sustancias tóxicas».

O preludio da tensión

En referencia a esta asociación entre menor tamaño do hipocampo e tensión postraumática, Antonio Armario, investigador e profesor do Departamento de Bioloxía Celular, de Fisioloxía e Inmunología da Universidade Autónoma de Barcelona, lembrou que xa se viu en anteriores estudos en persoas adultas e que agora tamén constitúe unha hipótese de traballo nos modelos animais cos que traballa o seu grupo de investigación.

Armario explica que na maioría dos estudos que se publicaron ata agora hase visto que o menor tamaño do hipocampo non é unha consecuencia da tensión, senón máis ben un preludio, xa que fai máis vulnerable ao individuo fronte a este. Un exemplo neste sentido é un estudo en xemelgos adultos, levado a cabo polo equipo de investigadores liderado por Mark W. Gilbertson, do Departamento de Psiquiatría da Harvard Medical School, en Boston (EEUU), e publicado en 2003 en Nature Neuroscience.

Un dos irmáns había ido á Guerra de Vietnam e sufrira tensión postraumática a consecuencia das súas vivencias nela e o outro non. Con todo, tanto no xemelgo que acudiu á guerra e tiña TEPT como no que non foi e non o tiña observouse un nivel reducido do hipocampo. Isto significaría que o hipocampo xa sería menor antes do trauma experimentado e que este sería un factor de vulnerabilidade.

QUE FOI ANTES?

María José Carvajal precisou que nunha situación prolongada de tensión, como sufrir malos tratos na infancia, se segrega constantemente o cortisol. Esta hormona prepara ao organismo para a loita ou para fuxir, pero cando se segrega en exceso, ten efectos nocivos no organismo. Segundo detalla esta especialista, causa a destrución das neuronas do hipocampo, así como doutras estruturas cerebrais que forman parte do sistema límbico (a amígdala, o hipotálamo, o tálamo) que se acha no mesencéfalo (ou cerebro medio).

Un estudo feito en embarazadas que sufriron tensión postraumática tras os atentados ás Torres Xemelgas (EEUU) revelou que estas mulleres o transmitiron aos seus fillos, a través das hormonas da tensión, de modo que estes xa naceron co hipocampo menos desenvolvido.

Por mor deste estudo, inférese que, en realidade, poden ocorrer as dúas cousas. Un individuo pode ter un hipocampo menor que lle fai máis vulnerable á tensión e, en consecuencia, segregar máis hormona da tensión, cortisol, que provoca unha redución do tamaño do hipocampo. Trátase de «un proceso que se retroalimenta», afirma Carvajal.

Os investigadores de Standford coinciden con Carvajal ao sinalar que os cambios no volume do hipocampo asócianse tanto á gravidade dos síntomas de TEPT que sofren os nenos como aos seus niveis de cortisol. E admiten que aínda non está claro se a redución do hipocampo está causada directamente polo TPET ou se, pola contra, un menor tamaño do hipocampo fai que unha persoa sexa máis vulnerable a este trastorno, como suxire Armario.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións