Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Piscina limpa, pulmón sucio

A temperatura cálida das piscinas cubertas, o chapoteo e a falta de renovación do aire fan que o cloro volátil acumúlese na superficie da auga e sexa inhalado polos nadadores

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 21deXuñode2006

Afogarse na piscina non é só un problema de auga, senón tamén de cloro. Os neumólogos advirten que un exceso de cloro na piscina pode exacerbar a asma e danar a función pulmonar. Pero engaden, que o feito de pasar moito tempo na o auga aínda que sexa con niveis aceptables de cloro, pode agravar as enfermidades respiratorias.A pesar de que a poboación con maior risco son os nadadores de elite, tamén se inclúen os nenos que pasan moitas horas na piscina porque os seus pulmóns están en fase de desenvolvemento e a función respiratoria é máis proclive a reaccionar anómalamente ante a presenza de elementos irritantes.

Francesc Drobnic, neumólogo do Centro de Alto Rendemento para Deportistas de Sant Cugat do Vallès, alertou aos seus colegas nacionais reunidos no XXXIX Congreso Nacional da Sociedade Española de Pneumoloxía e Cirurxía Torácica, celebrado a primeira semana de xuño en Sevilla, sobre os efectos deletéreos dun exceso de cloro nas piscinas. Fíxoo levando debaixo do brazo os resultados dun estudo realizado en Bélxica a instancias do Ministerio de Medio Ambiente daquel país e segundo o cal o risco de asma pode aumentar ata un 60% cando a exposición ao cloro é intensa e prolongada. O risco,como subliñaba Drobnic no encontro, “é maior en nenos pequenos e nadadores de elite”.

O experto recoñece que o exercicio da natación é considerado como un dos máis completos que existen, “no sentido de que estimula o desenvolvemento e o fortalecemento de toda a anatomía do ser humano”. Con todo, o cloro que se emprega para a desinfección das piscinas pode non ser do todo inocuo. Demostrouse que unha exposición a elevadas concentracións de cloro na piscina, ou ben o feito de pasar moito tempo na auga aínda que esta teña unha dose de cloro aceptable, son situacións que poden exacerbar a asma e danar a función pulmonar.

O risco de asma pode aumentar ata un 60% cando a exposición ao cloro é intensa e prolongada

Drobnic cualifica como poboación de risco potencial aos nadadores de elite, monitores e persoal de mantemento das piscinas, aínda que tamén habería que incluír a nenos pequenos que no verán pasan moitas horas na piscina, ou que no inverno toman parte en cursos escolares de natación, utilizando piscinas cubertas. Estes nenos, aclara o especialista, albergan uns pulmóns en plena fase de desenvolvemento, “e é neste período cando a función respiratoria é máis proclive a reaccionar dun modo anómalo ante a presenza de elementos irritantes como é o cloro”.

Estudos toxicolóxicos

En animais de experimentación a exposición das vías respiratorias a elevadas concentracións de produtos derivados do cloro motiva a aparición dun infiltrado inflamatorio das vías respiratorias, aumento do óxido nítrico e hiperreactividad bronquial medida por metacolina. Esta circunstancia propiciou que a exposición a cloro considérese unha enfermidade profesional, e foi xa descrita como tal en coidadores e vixiantes de piscinas.

No estudo antes citado, un grupo de expertos refire en Bélxica que entre un 36% e un 79% dos nadadores de elite ten hiperreactividad bronquial medida con metacolina ou histamina, e que o risco é maior entre os nadadores atópicos. Nos deportistas de elite pódese demostrar unha inflamación eosinófila que se correlaciona coa gravidade da hiperreactividad bronquial. En plena competición, todos os deportistas de elite empregan fluxos pulmonares moi elevados e as súas vías respiratorias están expostas a elementos irritantes como o frío, no caso dos esquiadores de fondo, ou aire con abundantes produtos derivados do cloro utilizado para desinfección das piscinas, como no caso dos nadadores, nadadoras sincronizadas ou xogadores de waterpolo.

A exposición a cloro considérase enfermidade profesional, e foi descrita como tal en coidadores de piscinas

A temperatura cálida das piscinas cubertas, o chapoteo e a falta de renovación do aire fan que estes tóxicos volátiles acumúlense na superficie da auga e sexan inhalados polos nadadores. Algúns autores describiron concentracións de cloro volátil de ata 0,42 mg/m3 en piscinas de competición. Con semellantes niveis, un nadador que adestre durante dúas horas pode estar exposto a unha cantidade de cloro de catro a seis gramos, superior á cantidade máxima que as guías estadounidenses fixan para un traballador en toda a súa xornada laboral.

Os derivados do cloro inhalados ao nadar lesionan o epitelio bronquial, e favorecen o desenvolvemento de asma en nenos pequenos e con historia familiar de asma

En 2003, outro grupo de investigadores belgas publicou un estudo transversal realizado en nenos escolares. Compararon a prevalencia de asma, a hiperreactividad bronquial por exercicio e o tempo dedicado á práctica da natación. Os investigadores acharon unha forte correlación positiva entre a prevalencia de asma e o tempo dedicado á natación; o efecto era aínda maior en nenos de pouca idade. Os nenos que nadan máis tempo teñen no sangue unha maior cantidade de proteínas de surfactante A e B e unha diminución relativa de proteína CC16, o que leva unha perda da integridade do epitelio bronquial. Tales alteracións proteicas se correlacionan positivamente cun aumento de anticorpos, en concreto inmunoglobulina E. Na análise multivariante os autores demostran que a asistencia á piscina é o factor de maior risco no aumento da permeabilidade bronquial, e conclúen que os produtos derivados do cloro que o neno inhala ao nadar lesionan o epitelio bronquial, aumentan a permeabilidade e favorecen a sensibilización alérxica e o desenvolvemento de asma, en especial en nenos pequenos e con historia familiar de asma.

Antecedentes de irritación

Con anterioridade aos informes belgas, os neumólogos coñecían que o cloro pode actuar como un gas irritante nas mucosas e a parede do aparello respiratorio, e pode desencadear unha hiperreactividad bronquial en individuos susceptibles, sexa cal for a súa idade. Non é casualidade que entre os deportistas de alto nivel que adestran a diario en piscinas identificouse unha prevalencia de hiperreactividad bronquial superior á da poboación xeral. O primeiro síntoma de que o cloro da piscina descarga a súa poder deletéreo no noso organismo é a irritación das mucosas oculares (lagrimeo), do nariz e a garganta, podendo variar desde a sequedad á molestia ou a dor. Pero a acción do cloro chega mesmo ás vías respiratorias inferiores, e produce desde unha tose reflicte a un vómito ou, en casos extremos, edema pulmonar.

Segundo Drobnic, a exposición a concentracións de cloro por encima de 45 mg/m3 provoca irritación das membranas mucosas do ollo e o nariz, facéndose notar así mesmo na garganta e os pulmóns. Concentracións de 150 mg/m3 ou máis son, de feito, moi perigosas; mesmo en exposicións de curta duración. As exposicións a concentracións tan elevadas poden provocar unha reacción inflamatoria nos pulmóns, con acumulación de líquido (edema), por máis que este síntoma poida manifestarse de forma retardada ata dous días despois da exposición.

A acción do cloro chega mesmo ás vías respiratorias inferiores e produce, en casos extremos, mesmo edema pulmonar

Aínda que, polo xeral, as piscinas públicas cumpren os límites de concentración de cloro regulamentarias (tanto do cloro libre presente no aire como do residual mesturado coa auga da piscina), a maior parte das intoxicacións de carácter agudo son debidas a un malfuncionamiento puntual do aparello de cloración ou a un mal mantemento, razón pola cal se aconsella aos responsables técnicos das piscinas que sigan ao pé da letra a normativa existente respecto diso. Outra causa que apunta Drobnic, no caso das piscinas cubertas, é a mala ventilación do recinto.

MENOS ORTOLIDINA

Img piscina1

A cloración da auga das piscinas é o método máis empregado para manter unhas condicións idóneas de hixiene. A cantidade de cloro residual libre recomendada varía, segundo as diferentes administracións, entre 0,4 e 2 mg/L. O cloro engadido ás piscinas é hidrolizado a ácido hipocloro e hipoclorito. Parte deste cloro engadido permanece como cloro libre (que é o parámetro de medida da capacidade desinfectante); outra parte reacciona con elementos orgánicos derivados da pel e os ouriños dando lugar a cloroformo, cloraminas (sobre todo o Cl3N que é altamente irritante) e outros hidrocarburos halogenados. É sabido tamén que o cloro pode reaccionar coa materia orgánica e dar lugar á formación de produtos resultantes da desinfección.

Os máis frecuentes son os trihalometanos (produtos derivados da reacción do clor e a materia orgánica que se encadran na familia do cloroformo), e toda precaución na piscina pasa por un bo control do cloro residual. A maioría das piscinas privadas sen un coidador cualificado empregan un sinxelo kit para controlar o cloro na auga. Trátase dun dispositivo con dous tubitos que, ao agregar ortolidina (chamada tamén ortoluidina e aminotolueno) tingue a auga de amarelo máis claro ou escuro segundo a concentración de cloro que haxa. O kit en cuestión ten un manexo sinxelo e pode adquirirse facilmente en ferraxarías ou grandes superficies dedicadas ao bricolage. Con todo, tanto a OMS como o CIIC (Centro Internacional de Investigacións sobre o Cancro) consideran esta sustancia perigosa e clasifican a ortolidina no grupo 2A, como probable cancerígeno humano.

Desde 1990 vén aconsellando o remplazo da ortolidina por reactivos máis caros aínda que tamén máis estables e que permitan medicións máis certeiras sen resultar prexudiciais para a saúde. Nos seus Guías para a calidade de auga potable (1998), a OMS fai explícita nun anexo o perigo da ortolidina e recomenda o emprego de dispositivos con microprocesadores e lectura dixital ou, simplemente, unha mestura patentada de yoduro potásico e almidón. Aínda así, a regulamentación de distintas comunidades autónomas do noso país sobre hixiene de instalacións nas que se alimente o gando doméstico preconizan o uso de cloro na auga de abeberar e o de ortolidina para vixiar a súa correcta concentración.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións