Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Pílula do día despois

Una anticoncepción de emerxencia
Por miren 30 de Setembro de 2004

Coñecida popularmente como pílula do día despois, a pílula anticonceptiva de emerxencia (PAE) ou pílula postcoital abriu nos últimos tempos un controvertido debate entre a sociedade, organizacións sanitarias, asociacións e a Igrexa sobre a necesidade ou deber de dispensala gratuitamente con ou sen receita médica. Una polémica que se avivou cos últimos datos sobre abortos e interrupcións voluntarias de embarazos en España, dados a coñecer recentemente.

Só en casos de emerxencia

Os datos da Dirección Xeral de Saúde Pública do Ministerio de Sanidade revelan que na última década o número de Interrupcións Voluntarias de Embarazos (I.V.E) creceu un 88%, situándose nos 77.125, no ano 2002. Ademais, o 50% das españolas menores de idade que quedan embarazadas recorre ao aborto e é que o 28.8 % das mulleres que manteñen, habitualmente, relacións sexuais non utiliza ningún método contraceptivo “e iso que nos últimos seis anos produciuse un aumento do 45% no número de mulleres que utilizan anticonceptivos”, explican desde Schering, compañía comercializadora en España da pílula do día despois e autora da IV Enquisa Schering sobre Anticoncepción en España 2003.

Que é a anticoncepción de emerxencia? Trátase dun preparado hormonal composto por 750 microgramos de Levonorgestrel. Comercialízase co nome de Norlevo (Chiesi España) ou Postinor (Schering España).

Cando se debe recorrer a ela? Sempre que exista un risco de embarazo. Ben porque se mantiveron relacións sexuais sen protección, porque se rompeu ou desprazado o preservativo, esqueceuse a toma diaria da pílula anticonceptiva, expulsouse o DIU coincidindo co coito, en caso de violación ou cando a eyaculación produciuse antes do previsto. “Convén ter en conta que é un recurso de emerxencia. A primeira opción deben ser os anticonceptivos habituais”, afirma tallante Iñaki Lete, xefe do Servizo de Ginecología do Hospital Santiago de Vitoria e membro do equipo Daphne.

Que é a pílula do día despois? Trátase dun fármaco que evita o embarazo despois de una relación coital desprotexida. Supón, segundo a Sociedade Española de Contracepción (SEC), un recurso paira a prevención primaria do embarazo non desexado e tamén paira a diminución do número de interrupcións voluntarias do mesmo.

Como funciona? Permite bloquear ou atrasar a ovulación, e mesmo, impedir a anidación do óvulo na parede do endometrio.

É sempre eficaz? Non. Só é eficaz antes da implantación do óvulo fecundado no endometrio. Por iso, debe tomarse dentro das 72 horas posteriores ao coito sen protección. A súa eficacia pode alcanzar o 95% si tómase dentro das primeiras 24 horas.

Como debe tomarse? O envase contén dous comprimidos. O primeiro debe tomarse antes de que transcorran as primeiras 72 horas e o segundo ás 12 horas do primeiro comprimido. Se a muller vomitase dentro das tres horas seguintes á toma dalgunha das dúas pastillas, deberá tomar inmediatamente una nova. “Desde hai uns meses, ademais, estudouse que se poden tomar as dúas pastillas xuntas e desta maneira redúcense os efectos secundarios”, comenta Iñaki Lete.

Pode tomarse en máis dunha ocasión? Si. “Aínda que é un método de emerxencia, pódese tomar as veces que sexa necesaria. Se rompe o preservativo en dúas ocasións nun mesmo mes, a muller debe tomala”, asegura Domingo Álvarez, da SEC. De todos os xeitos, “debe advertirse que a súa eficacia diminúe significativamente, aumentando o risco de embarazo e podendo ademais alterar o ciclo”, recalca o doutor Eduardo Yánez, xinecólogo e presidente da Sociedade Galega de Contracepción.

Que efectos secundarios ten? Nalgunhas mulleres pode provocar náuseas e vómitos, mareos, dores de cabeza e abdominais e sensibilidade nas mamas.

Existe algunha contraindicación? “Non existe ningunha contraindicación. As únicas que non deben tomala son as mulleres que tampouco poden tomar anticonceptivos orais, é dicir, mulleres con hipertensión, problemas vasculares e outras enfermidades que son incompatibles con estes produtos”, explica Leila Catherine Onbargi, xinecóloga da Clínica Teknon e membro da Sociedade Española de Ginecología e Obstetricia.

A Lei e as Comunidades

En España véndense anualmente ao redor de 500.000 envases da pílula postcoital, una cifra que permaneceu practicamente invariable desde que se autorizou o seu uso en marzo de 2001 polo Ministerio de Sanidade e Consumo e comezouse a comercializar en maio do mesmo ano. Con todo, aínda que parece sinxelo acceder a este medicamento -véndese en farmacias e pódese atopar en centros de saúde e hospitais- nalgunhas comunidades é difícil conseguila, non tanto polo seu prezo, 19,17 euros, senón polas trabas que pon algúns profesionais á hora de dispensala. E iso a pesar de que “a paciente non necesita pasar ningún tipo de recoñecemento médico paira facer uso dela”, coinciden os doutores Lete e Onbargi.

En Comunidades como Andalucía, Estremadura, Asturias, Navarra e Tiroteares é posible adquirir a pílula de emerxencia gratis con receita médica “o propio médico estende a receita e fai entrega da pílula”, comenta Iñaki Lete. Concretamente, en Cataluña suscitouse una gran polémica ante a posible entrada en vigor dunha medida que permita comprala sen o consentimento médico. Esta situación provocou que a Sociedade Catalá de Ginecología alce a voz por temor a que o seu uso se popularice en exceso. Madrid será a seguinte comunidade en adoptar esta medida en xaneiro de 2005.

Mentres tanto, outros países europeos como Francia, Holanda, Alemaña, Reino Unido, Italia, Dinamarca; latinoamericanos como Brasil, Perú, República Dominicana, Venezuela, e mesmo, Estados Unidos, comercialízana desde hai anos co fin de reducir táxea de abortos entre menores, aumentando considerablemente o seu uso na última década.

No noso país, tamén é posible fornecer a PAE ás menores de idade, asegura Domingo Álvarez da SEC. O artigo 162 do Código Civil fai referencia ao “menor maduro, que é responsable dos seus actos”, explica Lete.

PAE e RU-486

Tal e como explican desde a Sociedade Española de Contracepción, nos últimos cinco anos, numerosos estudos e publicacións científicas alertan da necesidade de difundir o uso da anticoncepción de emerxencia. Paira iso creouse un ‘Consorcio paira a Anticoncepción de Emerxencia’ do que forman parte algunhas das principais organizacións relacionadas coa saúde reprodutiva como a Organización Mundial da Saúde ou a International Planning Parentooth Federation. Todo co fin de ofrecer a maior información posible ás potenciais usuarias deste medicamento e é que aínda que pode evitar un embarazo non desexado, non protexe contra a SIDA nin contra outras enfermidades de transmisión sexual.

A PAE levantou una gran polémica ética e moral en moitos países, xa que son bastantes os que a consideran una pílula abortiva. Dolors Voltas, médico e presidenta da Federación Española de Asociacións Prol-Vida, asegura que é abortiva porque se toma tras unha relación sexual. Desde esta organización avogan por unha educación sexual maior entre os mozos. Una práctica que xa levan a cabo desde o Centre Jové de Barcelona, onde recoñecen que o 45 % das visitas que reciben son demandas de anticoncepción. “Pénsase que a pílula do día despois vai reducir os embarazos ou abortos e non é así, tal e como se puido comprobar recentemente. Desde 2001, cando comezou a comercializarse no noso país, o número de abortos ou interrupcións do embarazo aumentou. Onde está a súa eficacia?”, pregúntase Voltas.

Con todo, desde o punto de vista médico “a pílula postcoital non é un método abortivo, non teñen nada que ver. A RU 486 é un abortificante (anti-proxesterona) que se utiliza durante o embarazo paira provocar un aborto. Pola súa banda, as pastillas do día despois (combinación de estrógenos e progestágenos) impiden que haxa un embarazo desde un principio” explica a doutora Onbargi quen engade que “o que fan é provocar cambios a nivel do útero polo que resulta moi difícil que haxa implantación do embrión se se ha fecundado un óvulo”. É máis, tal e como comenta Iñaki Lete, “se se produciu xa o embarazo, por moito que a muller tome a pílula postcoital, o embarazo vai seguir o seu curso”.