Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Por que non debes seguir ningunha receita para facer xel desinfectante de mans en casa

Manipular os compoñentes químicos necesarios para a súa produción, sen tomar as medidas de protección adecuadas nin ter os coñecementos científicos suficientes, resulta perigoso

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Domingo, 22 de Marzo de 2020
Limpiar manos con gel desinfectanteGel Imaxe: Gadini

O lavado de mans correcto protéxeche de contraer a COVID-19, aínda que convén ter un xel ou líquido desinfectante, por se necesitas saír de casa e sabes que non terás preto un baño onde lavarchas. De feito, converteuse nun dos produtos de hixiene máis demandados nos comercios para evitar contaxiarse do coronavirus SARS-CoV-2. Xa antes de que se decretase o estado de alarma, os establecementos que dispuñan deles vendíanos a conta pingas e ata en moitas farmacias recoñecían que quedaban sen eles en poucas horas, por non dicir minutos. Ante esta situación bastantes cidadáns expuxéronse dedicar parte do seu tempo da corentena en casa a fabricar os seus propios xeles desinfectantes. Unha práctica do todo irresponsable. Contámosche por que non debes facelo, se é que xa estabas a pensar en facerche químico por un día para matar o teu aburrimento no fogar.

Ata agora só viámolos en hospitais, baños públicos, ximnasios… ou no bolso e mans de persoas moi pulcras coa súa hixiene. Non era común usar xeles antibacterianos, antisépticos ou desinfectantes coas nosas mans antes de comer un petisco ou atacar un bocadillo. Incluso as toallitas húmidas para os bebés (ou as que se comercializan para as mans dos adultos) sacaron de moitos apuros a máis dun en lugares onde era imposible dar cun baño que tivese xabón no lavabo.

O mellor para evitar contagios? Lavado de mans

Con todo, por mor da crise do coronavirus, estes xeles están entre os produtos máis difíciles de atopar en supermercados e farmacias. E é que estas solucións desinfectantes resultan moi cómodas para levar no peto (dispénsanse ata en botellas plásticas desde os 50 ml) e útiles para os momentos nos que se pode saír de casa durante o estado de alarma e non é posible lavarse as mans con auga e xabón, que é o que recomendan todos os responsables sanitarios para acabar co SARS-CoV-2.

Lavarse as mans con frecuencia proporciona máis protección ‎fronte ao contaxio da COVID-19 que usar luvas de goma. O feito ‎de levalos postos non impide o contaxio, xa que se un tócase a cara ‎mentres os leva, a contaminación pasa da luva á cara e pode ‎causar a infección”, explica a Organización Mundial da Saúde (OMS). “Este virus ten unha cápsula lipídica que lle fai bastante sensible aos desinfectantes habituais ou á auga con xabón. A temperatura da auga non importa moito, si o uso de xabón”, recoñece o dermatólogo Antonio Clemente Ruíz de Almirón, membro da Academia Española de Dermatoloxía e Venereología (AEDV), quen sostén que non fai falta lavarse as mans con auga e xabón e utilizar un xel hidroalcohólico, aínda que se se queren empregar as dúas cousas, “tampouco está mal”.

Tamén as persoas con pel sensible? “As solucións hidroalcohólicas non son máis irritantes que o lavado con auga e xabón”, asegura Rosa Taberner, dermatóloga da mesma asociación. Por iso, recomenda “abusar” das cremas hidratantes antes de que apareza a rojez e o picor, xa que cando a dermatitis aparece, o seu emprego produce aínda máis prurito na pel e, entón, haberá que recorrer a tratamentos médicos tópicos que deben ser prescritos polo médico.

Lavar las manos con agua y jabón
Imaxe: zukunftssicherer

Xeles desinfectantes: uso e fabricación

Así que podes usar estes produtos antisépticos antes e despois de ir á compra ou a farmacia, viaxar en transporte público para ir traballar, atender ás nosas persoas maiores, baixar a tirar o lixo ou sacar a pasear ao can (por prevención limpa tamén con xel os seus almohadillas e cola). Basta aplicar unhas gotitas e enseguida se desinfectan as mans que antes deben estar limpas, sen sucidade. E esta desinfección non se fai de calquera xeito. Como aplicar unha formulación desinfectante deste tipo? Segundo a OMS, hai que verter unha cantidade de produto na palma da man, estendelo pola superficie de ambas as mans e fregalas ata que se sequen; unha acción que pode levarnos uns 20-30 segundos.

Con todo, para que estes xeles secos sexan eficaces necesitan unha composición específica. Tanto os produtos cosméticos como os biocidas (desinfectantes que se identifican cun número de rexistro sanitario do AEMPS, que é a Axencia Española de Medicamentos e Produtos Sanitarios) deben ter unha concentración mínima de alcol isopropílico, etanol ou alcol propílico de polo menos 60 %. Ademais, no caso dos biocidas, poden contar, entre outros, con acción virucida que se determina na norma UNE-EN 14476. Todo iso tería que aparecer na etiquetaxe.

Ante o problema de subministración dos xeles hidroalcohólicos higienizantes de mans, fabricantes de bebidas espirituosas con destilerías en España xa trasladaron ao Goberno a súa disposición para producilos e ata solicitaron os permisos correspondentes. Pero hai quen poden xa facelo.

Desde o Consello Xeral de Colexios Oficiais de Farmacéuticos (CGCOF) traballouse na posibilidade de fabricar tamén estes produtos nos laboratorios das mesmas farmacias, pero cuns requisitos distintos aos necesarios para crealos como fórmula maxistral (neste caso é obrigatoria a correspondente prescrición médica). De feito, poden ser formulados como cosméticos sempre que se sigan certos requisitos legais en canto a fabricación, envasado, etiquetaxe e notificación ao Portal Europeo de Notificación de Produtos Cosméticos (CPNP), tal e como apunta Antonio Blanes, director dos Servizos Técnicos do CGCOF. E ata se está estudando coas autoridades sanitarias para que as farmacias poidan ter maior axilidade para preparar xeles hidroalcohólicos.

Receitas de xeles desinfectantes e os seus perigos

Aínda así, e ante unha posible subida do prezo destes produtos, hai quen mergullan en Internet na procura de receitas para facelos nas súas casas. E atópanos e comparten nas redes sociais. Hainos con alcol, ou sen el, e mesturándoo con aloe beira, árbore de té ou aceites esenciais. Tamén se ha visto que, ante a falta de alcol, algúns recorren ao vodka e combínano con lubricante íntimo ou tiran de xenebra e unilo á crema hidratante, por pór algúns dos exemplos máis disparatados. Pero entre as fórmulas máis compartidas tamén están as pautas que fixa a OMS aos farmacéuticos para a súa preparación e que conteñen etanol ou alcol isopropílico, peróxido de hidróxeno (auga osixenada), glicerol e auga destilada estéril ou fervida fría.

Utensilios químicos
Imaxe: PublicDomainPictures

Unha vez conseguidos os ingredientes básicos destas formulacións, basta con facerse cos accesorios medidores, un vaso mesturador, botellas de plástico ou de vidro e empezar a xogar a ser químicos tentando crear un xel desinfectante.

Pero en todos os casos, as recomendacións dos expertos pasan por deixar que sexan os profesionais quen as leven a cabo. Entre as voces críticas nas mesmas redes sociais destaca a da química e divulgadora científica Déborah García Belo, máis coñecida como Deborahciencia. “É unha irresponsabilidade compartir receitas para fabricar xel desinfectante”, comenta na súa conta de Twitter. “É importante ser prudentes nesta materia”, manifestan os farmacéuticos. Por que?

O principal risco dos desinfectantes de mans caseiros, apuntan desde a AEDV, é que se usen para a súa produción fórmulas que non teñen unha eficacia probada. E pon como exemplo receitas de Internet sobre xeles que conteñen “produtos de herboristerías como aceites esenciais que teñen unha eficacia dubidosa e que, nalgúns casos, podería orixinar algunha reacción alérxica”.

Pero, no caso de que sexan válidas, como a da OMS ou este preparado dun farmacéutico de Cádiz, os problemas son outros se non se fan de modo correcto, algo moi probable en mans de persoas inexpertas e imprudentes, pois non son receitas caseiras, senón para profesionais:

  • Baséanse en sustancias que, mal manipuladas sen medidas de protección adecuadas e sen coñecementos científicos suficientes, poden resultar perigosas. Irritantes e mesmo inflamables, no caso do alcol e o etanol. “Os alcois deshidratan nosa pel, polo que o seu uso continuado en formulacións que carecen de emolientes ou humectantes acaba danando a pel”, lembra Antonio Blanes. O peróxido de hidróxeno pode causar queimaduras en pel, mucosas e ollos. E o glicerol tamén é inflamable, untuoso e mancha moito.
  • Para a súa produción, ademais destes reactivos químicos, necesítanse utensilios de medida de precisión (pipetas, probetas, balanzas…) que non se poden comprar con facilidade. E menos nestes momentos, cando ata os produtos básicos (alcol, botellitas) escasean. Así que o máis sensato e responsable é deixar estes temas en mans de profesionais. Nin se che ocorra probar con metanol, pois é altamente tóxico. E nin uses a Thermomix para pesar os compoñentes. Unha pequena marxe de erro pode ser clave.
  • A fabricación destes xeles require dunhas condicións de hixiene que non se poden asegurar nas nosas cociñas, polo que poderiamos obter como resultado un xel contaminado con bacterias e, o que é peor, sen que nos decatamos diso. Nun laboratorio, en cambio, as condicións de limpeza e os controis de calidade si que garanten un produto seguro.
  • Quen che asegura a súa eficacia? “O máis probable —sostén Blanes— é que resulte ineficaz contra o coronavirus, pois as concentracións ás que figuren os ingredientes son fundamentais, ademais de que nunha mestura caseira non se podería garantir a súa homoxeneidade e, por tanto, a súa dosificación equilibrada”.
  • E se algo sae mal a quen reclamar? Os produtos comerciais polo menos teñen un servizo de asistencia.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións