Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Por que salguen as canas?

A metade das persoas maiores de 45 anos presentan canicie no seu pelo
Por miren 7 de Outubro de 2004

A recado que nalgunha ocasión descubriu con pavor algún pelo branco na maraña da súa cabeleira. É un dos indicios naturais que sinalan que o corpo humano envellece. A decoloración do cabelo, que tanto trae de cabeza a homes e a mulleres, é irreversible e depende na maioría das ocasións de procesos hereditarios. Agora ben, existen casos -os menos- en que as canas son síntomas ou consecuencia de enfermidades ou de procesos de tensión laboral ou emocional.

Un síntoma de envellecemento

A aparición das canas no cabelo, en xeral, non é máis que un síntoma que anuncia o obrigatorio proceso de envellecemento ao que se enfronta o ser humano. A súa presenza no coiro cabeludo alcanza o mesmo rango que o que poden ter engúrralas na pel. Non en balde, na maioría dos casos, a canicie -que así se coñece academicamente á progresiva perda de cor do pelo- é consecuencia dunha sucesión de feitos fisiológicos nos que participan xenes, proteínas e encimas. En definitiva, co paso do tempo, o mecanismo biolóxico encargado de pigmentar a cabeleira deixa de funcionar e, con el, desaparece a tinguidura natural do pelo, tal e como explican desde o servizo de Dermatoloxía do Hospital de Santiago, en Vitoria, área dirixida polo doutor Ricardo Soloeta.

A cor do cabelo é un trazo distintivo de cada home e de cada muller. A súa intensidade e pigmentación varían conforme avanza a idade do individuo. De feito, xeralmente, o pelo sofre un proceso que o escurece entre a infancia e a adolescencia. Despois a tonalidade do cabelo alcanza una fase estacionaria previa á aparición das primeiras canas, coa chegada da madurez. Esta decoloración natural adquire o cualificativo de canicie fisiológica ou de senescencia. A mesma obedece a unha diminución progresiva da produción no organismo dunha sustancia chamada melanina. É parte dun fenómeno que pasa por varias etapas antes de que os melanocitos, que son as células que están no pelo, deixen de funcionar por completo. Este proceso é irreversible e provoca a perda gradual e non uniforme da cor da cabeleira.

A calidade do pelo tamén diminúe a medida que transcorre o tempo. Por iso, as canas non teñen a mesma forza que o pelo anterior. A falta de brillo, os cambios no grosor e a súa falta de flexibilidade son características propias deste cambio. Todo iso pode levar á caída do cabelo, algo que contradi a crenza que asegura que as canas non caen. Por tanto, o devandito ‘o que canea non calvea’ non deixa de ser un erro da sabedoría popular.

Mediante este proceso irremediable -salvo coas tinguiduras-, o pelo vólvese branco e traslúcido, segundo explica Soloeta. Este feito non deixa de ser curioso, xa que sen pigmentación os cabelos deberían ser transparentes, como as uñas, pois a queratina, sustancia orgánica que conforma pelos e uñas, é así. A causa de que as canas se vexan de cor branca obedece a fenómenos ópticos. Podería explicarse co exemplo do que lle ocorre ao xeo picado, que aparece esbrancuxado e non transparente.

Diferenzas entre razas

Sexa como for, habitualmente as primeiras canas chegan antes nos individuos brancos e naqueloutros con trazos orientais. A experiencia neste sentido explica que en ambos os casos, os primeiros indicios de canicie adoitan darse a unha idade de entre 30 e 40 anos. Con iso, un home ou muller destas dúas razas presentará a metade do seu cabelo canoso aos 50. Pola súa banda, as persoas de raza negra empezan a sufrir este proceso de decoloración máis tarde. En concreto, a partir dos 45 anos. Respecto diso, a Academia Americana de Dermatoloxía sinala que máis da metade da poboación mundial maior de 45 anos ten o cabelo canoso, aínda que só una de cada tres mulleres mantéñeno nese estado.

En principio, as primeiras canas aparecen salpicando o tapiz capilar de forma diseminada e difusa. Un fenómeno curioso mentres aparece a canicie é a conversión descontinua do cabelo de cor normal en branco, por partes e, ás veces, separado. É a denominada canicie anular. En todos os casos, a aparición de cabelos brancos empeza a manifestarse nas rexións temporais, á altura das tempas, máis tarde pola coronilla e, finalmente, abarca toda a cabeza. Ademais, nun nivel máis avanzado, pódense estender á barba, peito, axilas, brazos e zonas xenitais.

Canicie prematura: xenes, tensións, enfermidade ou tabaquismo

A pesar do devandito, o certo é que tamén existe un reducido número de casos nos que a canicie dáse de forma prematura, en individuos caucásicos que aínda non cumpriron os 20 anos e noutros de raza negra que non chegan aos 30. Estas canas precoces obedecen, na maioría dos casos, a unha orixe hereditaria. Con todo, en ocasións, o proceso prematuro de decoloración do cabelo pode ser un indicio da presenza de enfermidades como a anemia perniciosa ou o hipotiroidismo – relacionadas coa falta da vitamina B-12 no organismo- ou una secuela directa da patoloxía coñecida nos anais médicos como de ‘Basedow’, segundo sinala Ricardo Camacho, catedrático de Dermatoloxía da Universidade de Sevilla.

Neste sentido, tamén está argumentada a poliosis, que é un tipo de canicie prematura, aínda que localizada. Esta caracterízase por afectar, por exemplo, a un guecho concreto, que queda tiznado de branco no medio da cabeleira. Segundo Camacho, este tipo de canas responden a un proceso hereditario.

Os expertos na materia tamén certifican a existencia de casos nos que a canicie apareceu motivada por tensión continua. Un desgusto, a perda dun familiar moi querido, o sometemento a unha forte presión na contorna laboral ou persoal tamén poden precipitar a aparición das canas.

Outro factor que inflúe na aparición de canas antes de tempo é o consumo de tabaco. Recentes estudos demostran que existen até catro veces máis canosos prematuros entre os fumadores.

Como esconder as canas

A pesar do inevitable do paulatino proceso da canicie, existen una serie de solucións cosméticas chamadas a reducir o impacto das canas na cor da cabeleira. Neste sentido, firmas de estilistas de recoñecido prestixio recomendan o uso de champús específicos paira cabelos grises, que actúan devolvendo a pureza á cor branca. Tamén existe a posibilidade do uso da tinguidura paira disfrazar as canas. Esta opción, a ollos da Academia Americana de Dermatoloxía, non é recomendable ao principio do proceso de decoloración. Respecto diso, desde esta institución indican que cando as canas preséntanse nunha porcentaxe baixo, cifrado en menos do 30% do pelo, convén disimulalas con tinguiduras semi permanentes. Estes procesos son máis suaves e cobren o pelo branco dándolle un aspecto de mechas ou reflexos que non alterará a cor natural da cabeleira e que respectará durante máis tempo a saúde capilar. Os produtos en cuestión non conteñen peróxido nin amoníaco, polo que xeralmente non danan en absoluto o cabelo. Adoitan perder o seu efecto tras aplicar entre 12 e 24 lavados.

Agora ben, cando as canas xa ocupan polo menos o 50% da superficie do pelo, non queda outra solución que as tinguiduras permanentes que, na maioría dos casos, conteñen produtos químicos que utilizados incorrectamente, en exceso ou sen control, poden prexudicar a saúde capilar e, mesmo, provocar reaccións alérxicas na pel. Aínda que as tinguiduras están sometidos a constantes probas de alerxia e inocuidad e conteñen una mínima concentración de amonios, sempre hai que comprobar que non nos causan ningunha alerxia ou reacción. Paira pescudar se podemos utilizar estes produtos, convén facer una sinxela proba antes de usalos por vez primeira: deposítase una pequena cantidade do mesmo na parte interior da boneca ou detrás da orella. Si tras 24 horas non hai reacción algunha, o produto é válido paira ser usado sen problemas. As afeccións máis habituais que poden aparecer son irritación de ollos, garganta e nariz ou alerxias e dermatitis. Neste sentido, un estudo elaborado por Luís Conde-Salazar, xefe do servizo de Dermatoloxía da Escola Nacional de Medicamento do Traballo, pon de manifesto que o principal responsable das alerxias provocadas por sóbrea exposición ás tinturas artificiais é un colorante procedente dunha sustancia chamada parafenilendiamina, outro derivado dun alcol e o níquel.