Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Prótese de nova xeración

Un proxecto español traballa no desenvolvemento de biomateriales e técnicas de fabricación rápida paira obter novas próteses personalizadas
Por Núria Llavina Rubio 13 de Xullo de 2009

Nos países desenvolvidos, a incidencia das amputacións das extremidades inferiores é de preto de 17 por cada 100.000 habitantes, e en España cada ano realízanse 5.000 amputacións deste tipo. Tentar resolver a importante perda de mobilidade, así como a afectación psicolóxica tras a intervención, son as principais motivacións de proxectos como FABIO, que traballan na creación de prótese o máis parecidas posible ao membro ausente.

Un proxecto español, FABIO, conseguiu deseñar por computador, de forma personalizada, o encaixe que une una prótese fabricada con biomateriales á perna do paciente, que xa alcanzou a fase de fabricación e avaliación. É un dos seus primeiros logros, financiado polo Ministerio de Industria, Turismo e Comercio, que se presentou na cuarta reunión do proxecto FABIO celebrada no Instituto Tecnolóxico Metalmecánico (AIMME), en Paterna (Valencia).

O Instituto de Biomecánica de Valencia (IBV) é o coordinador do proxecto, no que participan en total catro centros tecnolóxicos españois. Desde 2007, cando iniciaron a súa andaina, traballan na creación de novos biomateriales e técnicas de fabricación rápida paira a obtención dunha xeración innovadora de ortesis, substitutos óseos vos e próteses totais de cadeira personalizados. Con eles pretenden mellorar a calidade de vida dos pacientes e, paira iso, están a investigar en novos deseños a medida paira mellorar a adaptación de prótese paira persoas amputadas. Os seus obxectivos son principalmente dous: que estas próteses se adapten de maneira rápida e que o fagan da forma máis personalizada posible.

Perda de mobilidade e de autoestima

Una amputación é una condición adquirida na que se produce a perda dunha extremidade. A causa adoita ser una lesión, una enfermidade ou una operación cirúrxica. En España realízanse 5.000 amputacións de membros inferiores cada ano. A incidencia está a aumentar, sobre todo, debido ao envellecemento da poboación e ao aumento da prevalencia da enfermidade vascular periférica, causa do 85% das amputacións de membro inferior. Entre un 10% e un 12% das amputacións son debidas a causas de orixe traumática (accidentes).

Os dispositivos biomédicos fabrícanse con materiais metálicos, plásticos, cerámicos e compostos, segundo o uso, localización e función

Da mesma maneira, supoñen, ademais da perda de mobilidade, un gran trauma psicolóxico ao afectado. Por unha banda, este teme que a amputación diminúa a aceptación por parte doutras persoas. A perda dunha parte do corpo altera, doutra banda, a imaxe que o paciente ten de si mesmo, polo que pode verse afectada a súa autoestima. Paira superar os inconvenientes que esta situación carrexa, o proxecto FABIO pretende una integración total da cadea de deseño e fabricación de implantes e elementos necesarios paira mellorar a calidade de vida dos pacientes. Por este motivo, o proxecto ten en conta no proceso desde a adquisición dos datos do paciente até o momento da intervención e colocación da prótese.

O novo encaixe que une a prótese á perna logrouse a partir do escaneado láser da xeometría do muñón do paciente. O resultado permite fabricar, con resina biocompatible, un ensamble que se axusta de forma perfecta ao mesmo. O encaixe superou de forma satisfactoria as probas de axuste e de marcha, polo que en breve vaise a avaliar a súa resistencia mecánica conforme á normativa de aplicación vixente. As probas do encaixe co paciente puidéronse realizar grazas á colaboración do Instituto Técnico Ortopédico (ITO).

Futuro nos biomateriales

O incremento en patoloxías óseas asociadas ao envellecemento da poboación impulsou un espectacular avance na investigación en novos materiais de uso protésico, así como das complicacións que poden xerar una vez implantados. Considérase como biomateriales a aqueles que son inertes no ambiente natural do corpo humano e manteñen as súas propiedades químicas, físicas e mecánicas nesa contorna biolóxica.

A súa principal aplicación no ámbito médico é reparar ou reconstruír as partes do corpo danadas ou perdidas, mitigar a dor, restituír as funcións e prolongar a vida. Son os materiais funcionais do novo século e involucra a moitas disciplinas: medicamento, bioloxía, química, física, mecánica, metalurgia, enxeñaría, informática e computación. O éxito a longo prazo das próteses con biomateriales está condicionado en gran medida pola resposta ás partículas que se orixinan como consecuencia do desgaste do material.

Así, estes novos materiais deben cumprir varias condicións de partida, como ser biocompatibles e asegurar una vida longa. Deben conseguir tamén ser o máis económicos posible. A biocompatibilidad refírese ao feito de que non se produzan reaccións non desexadas entre o tecido do organismo e o material. Por exemplo, o implante non debe alterar a composición e as propiedades dos compoñentes do sangue (glóbulos vermellos e brancos, proteínas, lípidos) e tampouco coagular o sangue (paira evitar trombos). Esta compatibilidade debe, ademais, ser duradeira no tempo.

Paira chegar a estes obxectivos hai aínda moito camiño por percorrer en investigación e aplicacións e tecnoloxías médicas. O material co que se constrúen estes biomateriales é esencial paira garantir estes obxectivos (o 30% das revisións que se fan nas próteses débense ao material), e dependerá de factores biolóxicos, mecánicos e, mesmo, de si está a exporse facer una prótese provisional ou definitiva. Estes dispositivos biomédicos adaptados ao corpo humano fabrícanse co catro materiais de enxeñaría convencionais: metálicos, plásticos, cerámicos e compostos, segundo o uso, localización ou función; órgano ou tecido duro ou brando a substituír ou reparar.

MELLORAS EN REHABILITACIÓN

O primeiro desenvolvemento logrado polo proxecto FABIO debería mellorar o proceso de rehabilitación e a atención á persoa amputada. Este primeiro avance podería mellorar o proceso de rehabilitación e a atención ao afectado, porque reducirá custos e tempos (non se requirirá o molde de escaiola nin os axustes finais do encaixe sobre o paciente), o que descenderá o número de visitas necesarias á ortopedia. Na actualidade, o proceso rehabilitador habitual consiste nun traballo multidisciplinar.

En primeiro lugar, o técnico ortopédico aconsella e controla a elección e axuste da prótese máis conveniente. Tamén ensina ao paciente a colocarse e retirase a prótese, do mesmo xeito que os coidados paira manter o seu correcto funcionamento. O médico rehabilitador planifica os exercicios que o paciente pode realizar segundo o seu estado de saúde. O fisioterapeuta será o encargado de ensinarlle como coidar o muñón, os exercicios que debe realizar e a reeducar a marcha.

A presenza dun psicólogo ou un traballador social pode chegar a ser necesaria paira una completa rehabilitación emocional, social e laboral. Deberá prestarse atención ás posibles complicacións durante o proceso rehabilitador, que deberán tratarse polo profesional adecuado: dexeneración do muñón, contracturas musculares, trastornos circulatorios, alteracións na pel (eccemas, úlceras por fricción ou presión do dispositivo), dor, apertura da ferida cirúrxica, infeccións, hemorraxias ou hiperestesias do muñón (aumento da sensibilidade), entre outros.