Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Puntos de Encontro Familiar

Protexen os intereses do menor en familias separadas con problemas
Por miren 13 de Marzo de 2003

Máis de 600 familias acudiron desde 1994 ao momento de Encontro Familiar de Valladolid, o primeiro que se abriu en España. Este dato reflicte a demanda e necesidade deste tipo de centros, polo que a súa implantación estendeuse a outras cidades como Madrid, Bilbao, Sevilla, Valencia ou Salamanca. Os expertos indican que todos os menores que acoden a estes centros sofren violencia familiar, do mesmo xeito que as mulleres. Estes Puntos de Encontro convertéronse na referencia paira moitas familias que requiren asesoramento legal ou axuda psicolóxica paira facer fronte a situacións conflitivas que xorden tras as separacións e que poden afectar aos seus fillos.

Un recurso social paira as familias separadas

Soraya Leza, mediadora familiar da Asociación Vasca paira a Pacificación Familiar, considera aos PEF una alternativa moi positiva cando o nivel de conflito entre os pais é moi grande e os encontros prodúcense con moita tensión e enfrontamento. Estes centros axudan a que os nenos non vivan eses momentos como un trauma. O interese do menor é primordial e así o ratifica Aitor Erauskin, coordinador do PEF de Bilbao: “O obxectivo do centro é defender o benestar do neno, a súa integridade”.

Aos pais ofrécenlles un espazo adecuado paira compartir a visita cos seus fillos sempre que non dispoñan dun. Desta maneira, ao velar polo cumprimento do réxime de visitas, favorecen que os fillos poidan relacionarse con ambos os proxenitores. Tamén axudan a normalizar a situación e devolver aos pais esa responsabilidade que lles corresponde.”Até agora, a única vía que existía paira defender os dereitos dos nenos era a xudicial, pero é esta institución a que fai resaltar a necesidade de recursos sociais que axuden aos menores e as súas familias cando se atopan ante esta problemática”, subliña Marisa Sancristán, presidenta da Asociación paira a Protección do Menor nos Procesos de Separación (APROME).

Dependendo de cada caso concreto e do réxime interno do propio centro, as actuacións do PEF poden desenvolverse de diferentes formas. Estas son as máis habituais:

  • Uno dos proxenitores deixa ao neno no centro e o outro o recolle sen que exista encontro físico entre eles. Esta opción é recomendable paira previr situacións de violencia, ou nos casos nos que o neno viva cunha familia de acollida.

  • Supervisión por parte dos profesionais durante a visita. Neste tempo facilítase orientación paira mellorar a relación. Está indicada cando o fillo non coñece ao seu proxenitor non custodio ou ten moi poucos recordos del; sempre que o pai ou nai tenta manipular ao neno, ou en casos nos que o menor sente temor cara ao encontro.

  • A visita realízase no centro. Paira casos nos que o proxenitor non custodio careza de vivenda próxima ou cando esta non reúna as condicións necesarias paira a estancia do menor.

O conselleiro de Sanidade e Benestar Social da Xunta de Castela e León, Carlos Fernández Carriedo, asegura que en 2001 foron atendidas 368 familias nos PEF da rexión e que o cinco PEF existentes no seu territorio teñen como principal obxectivo “garantir a seguridade e o apoio aos membros máis vulnerables da familia nos procesos conflitivos de separación”. Entre os beneficiarios, houbo 1.447 mulleres que denunciaron en 2001 ser vítimas de violencia doméstica.

Paira APROME os obxectivos específicos dun Punto de Encontro Familiar son os que se describen a continuación:

  • Garantir o cumprimento do réxime de visitas e a seguridade do neno ou do pai/nai vulnerable durante o mesmo.
  • Facilitar a comunicación entre o fillo e o proxenitor non custodio e a familia deste.
  • Permitir aos nenos que expresen os seus sentimentos e necesidades sen medo a que sexan contrarios ao indicado polos seus pais.
  • Evitar o sentimento de abandono no menor.
  • Facilitar orientación profesional paira mellorar as relacións na familia e as habilidades de crianza dos pais.
  • Solicitar información fidedigna sobre as actuacións parentales que axuden á defensa dos dereitos do neno, en caso de ter que acudir a outras instancias administrativas ou xudiciais.

Como acceder ao servizo

O primeiro que atende un Punto de Encontro Familiar é o réxime de visitas establecido polo xuíz. Nel procúrase que se realicen de forma normalizada, de tal modo que se respecte o dereito do neno a comunicarse con ambos os proxenitores nun espazo adecuado, que non lle afecte de forma negativa e velle pola súa integridade. Os casos que reciben proveñen principalmente dos Xulgados de Familia, pero tamén de servizos sociais de base ou de atención á muller, segundo informa a Asociación de Pais e Nais Separados de Gipuzkoa (AGIPASE).

Un estudo realizado por APROME no PEF de Valladolid conclúe que o perfil dos usuarios é o seguinte:

  • A maioría son mulleres
  • A idade oscila entre os 27 e 46 anos
  • A situación familiar máis común é a de pais separados
  • Posúen un nivel de estudos primarios
  • Son acodes asalariadas
  • Viven na cidade.
  • Levan casados menos de 15 anos
  • Teñen un ou dous fillos

En ocasións, son os propios proxenitores os que toman a iniciativa. Paira solicitar que as visitas leven a cabo a través do PEF, deben comunicarllo ao seu avogado e este, á súa vez, ao xulgado correspondente -segundo explica Silvia Penas- técnico dun equipo psico-social.

Tras recibir a orde xudicial séguense os seguintes pasos:

  • A familia ou o seu avogado ponse en contacto co Punto de Encontro Familiar
  • O PEF entrevista á parella separada e aos seus fillos
  • Dáse a coñecer á familia as normas ás que se deben ater
  • Comeza a efectuarse o servizo

Intervención psico-social

No mesmo Punto de Encontro Familiar traballan avogados que ofrecen asistencia legal, psicólogos, educadores sociais e traballadores sociais que orientan á familia na súa relación. Xusto Saenz, Presidente da Confederación Estatal de Asociacións de Nais e Pais Separados/Divorciados, subliña a importancia de que, ademais de garantir o réxime de visitas, “faciliten recursos psicolóxicos e de mediación que posibiliten que desaparezan as circunstancias que dificultan a relación pai-nai-fillos e faciliten a toma de acordos paira restablecer esas relacións deterioradas”.

A intervención leva a cabo da seguinte maneira:

  • En primeiro lugar, valórase o sistema familiar a través de entrevistas. Determinan a súa estrutura e funcionamento, a súa saúde física, situación económico-laboral, o apoio social e tensión que presenta, así como os aspectos educativos.

  • Segundo as conclusións da etapa anterior e a observación das visitas poden aconsellar a intervención psicolóxica ou social, ben de forma individual ou a toda a familia, co fin de eliminar os obstáculos e as actitudes negativas cara ao logro dos obxectivos.

  • Mediación paira facilitar a independencia do servizo. Trátase de restablecer una relación positiva entre a familia e que esta deixe de necesitar a asistencia do PEF.

Os PEF en caso de violencia familiar

A actuación deste recurso social esténdese até os casos de violencia. Segundo o informe de conclusións da xornada sobre Puntos de Encontro Familiar celebrada no ano 2000, “o 100% dos menores usuarios dos PEF sofren violencia familiar, xa sexa a través de malos tratos ou abusos sexuais, ou en forma de manipulación e utilización dos fillos nos conflitos familiares”.

Cando a violencia atenta contra a muller, o PEF mantén no anonimato o lugar de residencia desta, á vez que favorece o cumprimento das visitas do pai aos fillos. O II Plan de Acción Contra a Violencia Doméstica, aprobado polo Consello de Ministros e que se mantén en vigor até o ano 2004, establece entre as medidas asistenciais e de intervención social aos PEF, “como os lugares adecuados paira as visitas de pais e nais a menores nos casos de separación e divorcio con antecedentes de violencia doméstica”.

Xusto Saenz matiza respecto diso que nunca deben ser un recurso específico á muller maltratada, pois nese caso perderían a súa posición neutral e deixarían de ser efectivos. Xa non constaría como un servizo orientado á protección dos dereitos do menor e a súa integridade e perdería así toda a súa esencia. Ademais, considera que o labor dun PEF ten que coordinarse con outros servizos e programas de atención integral ás familias, “porque a conflitividade familiar ten facetas que deben ser tratadas por servizos diferentes pero coordinados si queremos resolver o problema”.

O maior problema: fillos de pais separados

O impacto que causa a separación matrimonial nos nenos varía en función da súa idade e a súa personalidade. Os pequenos adoitan presentar comportamentos de tipo regresivo; nos que están en idade escolar pódese observar que o seu rendemento diminúe, mostran tristeza ou agresividade. No caso dos adolescentes o enfado é a actitude máis destacada.

Moitos nenos ven entre o eixo e a roda, teñen medo a ofender a un dos proxenitores por dicir o que senten ou a tomar partido por un ou outro. “Créanse conflitos terribles de lealdade”, di Soraya Leza. Con todo, nos casos de violencia “pode supor un alivio paira os fillos, porque os síntomas que presentaban mentres convivían nesa situación de violencia se atenúan ou desaparecen”. O modo en que a parella se separa é determinante na futura relación da familia.

Marisa Sancristán, presidenta de APROME, ofrece os seguintes consellos para que a adaptación dos nenos transcorra con éxito:

  • O proxenitor que resida con eles debe ser capaz de apoiarlles, mantendo una disciplina e un control eficaz do proceso.
  • Ambos os proxenitores non deben inmiscir aos seus fillos nas discusións, desta maneira reduciranse os conflitos entre eles.
  • Que o proxenitor non custodio céntrese na interacción cos fillos desde o instante da separación e coopere coa súa ex-parella na crianza.

Distintos PEF onde acudir:

Bizkaia

BilbaoPunto de encontro familiar-rúa Uribarri nº 1-Teléfono: 94 472 93 40

Portugalete-C/ Bizkaia s/n-Teléfono: 94 445 00 00

Madrid

Punto de Encontro-C/ Val de Caxemira, 24-Teléfono: 91/311 72 05

Valladolid

APROME- C/Dous de Maio 13, 2º B – 47004 Valladolid- E-mail: proteccion.menor@aprome.org – Tel: (+34) 983 296844 Fax: (+34) 983 457212

Valencia

Punto de encontro familiar-C/ Pintor Genaro Lahuerta, s/n-46025 VALENCIA-Telf.: 96 352 54 78. Extensión 4346

A Rioxa

PUNTO DE ENCONTRO FAMILIAR-Calvo Sotelo, 11 (Logroño-)Teléfono: 291694/95- encuentro.familiar@larioja.org

Murcia

Praza Preciosa, nº3, 1ºizquierda30008 Murcia- Teléfono 968 27 13 82fax 968 27 13 83 pefmur@terra.es

Albacete

Punto de Encontro Familiar – ALBACETE-C/ San Agustín, 10, entreplanta02001 Albacete-Tel: 967 19 35 38

Cidade Real

Punto de Encontro Familiar – Cidade Real-C/ Quevedo, semiesquina c/ Lirio, 2b13004 Cidade Real-Tel: 926 22 13 41

Toledo

Punto de Encontro Familiar – TOLEDO-C/ Alemaña, 288-45005 ToledoTel: 925 22 16 42