Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Rascado compulsivo

O paciente non pode evitar manipular a pel até producirse hemorraxias e dor paira liberar a súa ansiedade
Por miren 26 de Xullo de 2004

O rascado compulsivo supón cerca do 2% das consultas dos dermatólogos. Os afectados por esta doenza senten de maneira continua un picor localizado en algures do seu corpo que non poden mitigar rascándose. De feito, en moitas ocasións o rascado da zona provoca que o picor aumente. Ademais, os especialistas nas súas análises non atopan alteracións metabólicas que causen o prurito, polo que non existe un motivo aparente paira sentir ese picor. Os dermatólogos aseguran que polo menos un 40% das enfermidades cutáneas teñen que ver con factores emocionais.

Picor subxectivo pero real

Non existe una picadura nin una enfermidade cutánea, en todo caso una pequena imperfección da pel ou una lesión previa. Con todo, o picor é constante e non se acouga por moito que nos rasquemos. Os dermatólogos aseguran que non hai motivo aparente paira sentir ese prurito, pero as ganas de rascarse son irrefreables.

Ante un cadro destas características, onde rascarse convértese en algo metódico e non comporta un alivio, senón que se fai inevitable e feroz até o punto de producir hemorraxia e dor, os especialistas falan de “un trastorno por descontrol de impulsos” chamado “rascado compulsivo”. Desta forma catalógao o doutor Gabriel Rubio, xefe de Saúde Mental do distrito Retiro en Madrid e coautor do libro Impulsividad (Ed. Ars Médica, 2003).

“O picor é una sensación subxectiva, por iso os pacientes tenden a rascarse e mesmo a facerse úlceras. Trátase dun acto compulsivo porque quen sofren este trastorno teñen una gran dificultade paira evitar rascarse, a pesar das súas consecuencias negativas” revela o doutor Rubio.

Os especialistas explican que o síntoma subxectivo máis importante nas consultas de dermatoloxía é o prurito. Este pode ser sintomático de múltiples afeccións sistémicas (corporais), hepáticas e renais principalmente, tamén poden acompañar a múltiples dermatosis, ou aparecer como una manifestación de situacións estresantes ou de ansiedade. Este último caso coñécese como ‘prurito sine materiae’, xa que na analítica non se atopa ningún parámetro hemático ou bioquímico alterado”, aclara o doutor Antonio Rodríguez Pichardo, coordinador da Asociación Española de Dermatoloxía e Psiquiatría.

Mecanismo de liberación

O episodio de rascado compulsivo pódese desencadear ante a manipulación de pequenas irregularidades da superficie cutánea (picaduras de insectos, granitos, una ferida, acne…), ou sobre pel normal. O primeiro que observa o dermatólogo é a lesión que se practicou o propio paciente, a ferida, descamación, pigmentación ou rugosidad na zona. “Se non hai presenza de ningún destes síntomas é que non se rasca demasiado” comenta a responsable do servizo de Dermatoloxía do Hospital Doce de Outubro de Madrid, Aurora Guerra Tapia.

Rodríguez Pichardo, xefe clínico do Servizo de Dermatoloxía do Hospital Virxe da Macarena de Sevilla, afirma que os dermatólogos recoñecen un caso de rascado compulsivo co nome de “Excoriaciones neuróticas”. No entanto, o doutor matiza a utilización deste vocábulo aclarando que “estes pacientes non son neuróticos no sentido que ten actualmente esta palabra”.

O psiquiatra Gabriel Rubio, xefe de Servizo de Psiquiatría Centro de Saúde Mental Retiro de Madrid e a doutora Aurora Guerra, xefe de Sección do Hospital Universitario 12 de Outubro, coinciden en que o rascado compulsivo presenta algunhas características similares co cadro da tricotilomanía (o trastorno de arrincarse o pelo). A maioría destes pacientes, segundo Rodríguez Pichardo, sofre Trastorno Obsesivo-Compulsivo (T.Ou.C.), ou ben son depresivos. A continuación presentamos, coa axuda deste tres expertos, algunhas das claves desta desorde:

  • A manipulación da pel ou o pelo convértese nun mecanismo de liberación da ansiedade.
  • Estes cadros son mais frecuentes en mulleres que en homes.
  • Asócianse a épocas de conflito e frustración, como a adolescencia e a mocidade, ou os exames. Tamén a etapas como a ancianidad.
  • Afecta máis a quen posúen algunhas características da personalidade como certo carácter obsesivo, un alto nivel de autoexigencia ou un carácter moi meticuloso e pouco flexible.
  • A gravidade deste tipo de trastornos, que empeoran coa chegada de situacións de tensión, maniféstase nas lesións que se produce o propio paciente.
  • Os dermatólogos normalmente son capaces de reconducir os casos máis leves. Cando hai feridas graves o especialista da pel, polo xeral, deriva aos pacientes cara ás áreas de saúde mental. O psiquiatra emprenderá un tratamento que pode durar uns seis meses ata que o paciente aprenda a controlar os seus desexos de rascarse.
  • A aparición de tensión psicosocial (morte dun ser querido, conflito conxugal, cambios no traballo…) precede á exacerbación das excoriaciones nunha porcentaxe de casos que varía entre o 30% e o 90%, segundo Rodríguez Pichardo.
  • É difícil evitar as recaídas. “Quen sofre un trastorno compulsivo é como un adicto, que aínda que estea curado atópase sempre en remisión”, explica a doutora Guerra. O paciente debe estar atento, procurar levar una vida sa, eliminar a tensión no posible e porse en contacto co seu médico en canto detecte que comeza o brote, porque será máis fácil atallalo.
  • A familia non debe reprender nin prohibir a quen padece este trastorno, senón tentar axudarlle e comprenderlle.

Quen se rasca de forma compulsiva e sente incapaz de renunciar a este hábito adoita elixir una zona do seu corpo até facerse sangue. Normalmente é un ombreiro, una fazula ou o pescozo. A duración pode ser de horas, pode ritualizarse tanto no tempo como no lugar, por exemplo na habitación á hora de deitarse. Tanto psiquiatras como dermatólogos aseguran ver cadros alarmantes, “auténticas barbaridades”, e lembran casos de pacientes con verdadeiras perforacións nalgunha das zonas mencionadas ou en pernas e brazos.

Diagnóstico e tratamento

“Normalmente o rascado compulsivo que orixina lesións cutáneas atópase poucas veces entre pacientes con dermatosis (enfermidades da pel), a non ser que padezan dalgún proceso psiquiátrico. “Polo xeral, o rascado non provoca úlceras ou exulceraciones”, explica Rodríguez Pichardo, mentres comenta que si hai una enfermidade cutánea, a acne, cuxas lesións chegan a traumatizar aos pacientes.

Esta doenza pode representar, segundo os dermatólogos consultados ante a inexistencia de estatísticas moi fiables, ao redor do 2% dos casos. No entanto, a persoa que non pode reprimir as ganas de rascarse, rabuñarse, pellizcarse ou fregarse a epidermis é consciente da súa conduta autodestructiva e adoita acudir ao especialista da pel. O procedemento é o seguinte:

  • En primeiro lugar, paira establecer un diagnóstico de rascado compulsivo, o dermatólogo ha de descartar a existencia doutras enfermidades. A doutora Guerra especifica que o primeiro que se debe pescudar é si existen alteracións metabólicas, xa que algunhas enfermidades inclúen nos seus síntomas a sensación de comezón.
  • Una vez que o médico está seguro de que se atopa ante un caso de rascado compulsivo, iníciase un tratamento oral con ansiolíticos, antidepresivos ou psicotropos (tranquilizantes) e, simultaneamente, un tratamento por vía tópica paira hidratar a pel, evitar a sequedad e, en definitiva, lograr que a zona afectada deixe de molestar ao paciente.
  • Como parte da terapia, ademais da información adecuada sobre a propia enfermidade para que o paciente xa non senta medo ante “o descoñecido”, poden incluírse técnicas de relaxación, psicoterapia de grupo, etc.
  • Algúns dermatólogos adoitan recomendar tamén un bo corte de uñas, a utilización de roupa cómoda e de fibras naturais ou tapar a área escavada.

“Habitualmente o tratamento é psiquiátrico, aínda que o dermatólogo ten que facer o seguimento, curas locais etc.”, afirma Rodríguez Pichardo. Pero o seu colega, a doutora Guerra, comenta que hai pacientes que se negan a aceptar que sofren un trastorno mental. Entón é o dermatólogo quen se responsabiliza de buscar un tratamento que se adecue a este trastorno, xa que tamén pode recetar os psicofármacos precisos.

A mente e a pel

A pel é un órgano externo que manifesta problemas internos. É o auténtico espello da alma paira os dermatólogos, quen aseguran que o 40% dos pacientes que chegan ás súas consultas ten algún trastorno psiquiátrico ou malestar psicolóxico asociado.

Non está demostrado que a mente orixine trastornos da pel, pero como di a doutora Aurora Guerra, os especialistas en Dermatoloxía observan que moitas persoas con problemas cutáneos presentan trastornos psicolóxicos, e que persoas con trastornos nerviosos ven afectado o seu sistema inmune no que se refire á pel.

O doutor Rodríguez Pichardo engloba dentro das manifestacións cutáneas de trastornos psiquiátricos, ademais das excoriaciones neuróticas, a dermatitis artefacta (autolesiones paira chamar a atención), a xa mencionada tricotilomanía e a glosodinia (síndrome de boca ardente). Menciona tamén as enfermidades da pel que empeoran coa tensión, como a psoriasis (placas eritematosas), a dermatitis atópica (enrojecimiento, prurito intenso e sequedad), e o liquen plano (inflamación, prurito…). Doutra banda, este especialista quere remarcar que todas as lesións cutáneas que se atopan en zonas visibles orixinan un certo malestar en quen as padece, “sobre todo polos comentarios das demais persoas”.