Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Reducir á metade os casos de tuberculoses

A pesar de que o desenvolvemento biomédico está en pleno desenvolvemento, esta enfermidade mantén a mesma vacúa, efectiva en parte, e os mesmos tratamentos que hai un século
Por Núria Llavina Rubio 22 de Marzo de 2010
Img estetoscopio
Imagen: Alaa Hamed

A tuberculose é un problema grave en todo o mundo que causa moitos falecementos cada día. Os millóns de casos novos que se diagnotican cada ano xustifican o desenvolvemento de terapias que palíen a patoloxía, asociada á falta de salubridade e á pobreza, pero que afecta tamén os países industrializados. Os especialistas chaman ao traballo intenso baseado en Investigación e Desenvolvemento (I+D). Quizá deste xeito cumprirase a previsión que defende a posibilidade de reducir á metade os casos desta epidemia para 2015. Ademais, unha análise recente constata que os países en desenvolvemento con taxas máis altas de sida, malaria ou tuberculose tamén destacan por cifras elevadas de enfermidades crónicas, como a diabetes ou as enfermidades cardiovasculares.

Imagen: Alaa Hamed

A pesar dos intentos da comunidade científica por reducir os casos de afectados por tuberculoses, as cifras son todavia elevadas. Un informe recente das autoridades de saúde británicas concluía que a taxa no país alcanzara os maiores niveis desde o ano 1980. A pesar dos datos, a organización Global Fund, que loita contra a sida, a tuberculose e a malaria, asegura que non é pesimista xa que outro estudo levado a cabo hai pouco afirma que o número de casos en todo o mundo podería reducirse á metade ata 2015 se se segue co labor que a entidade desempeña desde 2002.

Este era o obxectivo co que, no ano 2000, os líderes mundiais de 189 países comprometéronse para reducir a mortalidade infantil en dúas terceiras partes e reverter a difusión da tuberculose, ademais da malaria e da sida.

I+D, a clave

Un documento da ONG Planeta Saúde afirma que, a finais de 2009, o principal problema ao que se enfrontaba a tuberculose era o feito de considerarse como unha enfermidade do século XIX. Os motivos para esta cualificación son varios: a patoloxía diagnosticouse entón, aínda que a vacina que se utiliza -efectiva só de forma parcial- deseñouse a principios do século pasado, igual que os fármacos. As aplicacións biomédicas máis recentes centráronse noutros ámbitos da saúde, mentres que a tuberculose, segundo a información que se extrae da análise, segue desatendida.

Os países en desenvolvemento son máis susceptibles á enfermidade

A pesar de que algúns ensaios alcanzaron a fase III de novas vacúas (que pretenden verificar a eficacia e determinar posibles manifestacións de toxicidade non detectadas), nos últimos anos, o desenvolvemento de novos fármacos experimentou un tímido crecemento. Os obxectivos que busca o I+D dirixida á tuberculose son claros, segundo o informe: a redución do tempo de tratamento ata dez días (agora duran meses), a simplificación das doses e dos seus efectos secundarios, a posibilidade de tratar todas as cepas do microorganismo, a total compatibilidade con outros tratamentos e que estes novos fármacos sexan accesibles para todo o mundo.

Os países en desenvolvemento son máis susceptibles aos casos de tuberculoses. Por este motivo, os expertos insisten en que non ten sentido crear novas terapias farmacolóxicas se non poden usarse nos países que máis as necesitan e que carecen dos recursos económicos necesarios. Nestas rexións, moitos diagnósticos de tuberculoses non se verifican de maneira adecuada coas probas necesarias. Ademais, o acceso aos fármacos non é fácil, debido aos precarios sistemas de saúde.

Un agravante: as enfermidades infecciosas

As proxeccións globais que lanzan os especialistas en saúde deixan poucas dúbidas. As enfermidades crónicas superan de forma rápida ás infecciosas (malaria, sida ou tuberculose) como as principais causas de morte no mundo. Así o asegura un traballo recente da Organización Mundial da Saúde (OMS), que apunta a que as poboacións de países desenvolvidos envellecen de maneira progresiva debido ao éxito na loita contra enfermidades infecciosas e a un cambio de hábitos na alimentación e no consumo de alcol e tabaco. Pola contra, estes beneficios convértense nunha carga para os países máis pobres, onde as doenzas crónicas súmanse ás infecciosas.

Aínda que os intentos de Global Fund pasan por reducir as cifras das enfermidades infecciosas ata 2015, a “pandemia silenciosa” das enfermidades crónicas aumentará nun 71%, segundo a previsión da OMS. O motivo desta nova distribución das enfermidades é, de novo, o envellecemento crecente da poboación.

Estratexias para os máis necesitados

No intento de desenvolver novas opcións destinadas ao tratamento de enfermidades nos países en desenvolvemento, algúns laboratorios farmacéuticos toman medidas para baixar os prezos nestas rexións máis pobres. Pola súa banda, Global Fund asegura que o seu traballo permitirá reforzar os sistemas médicos e liberar recursos que poden investirse noutros ámbitos dos servizos de saúde.

Con todo, investigadores británicos (Oxford) e estadounidenses (California) instan a adoptar un enfoque conxunto tanto para enfermidades crónicas como infecciosas. Os científicos chegaron a esta conclusión, publicada na revista “Plos Medicine”, tras constatar que os países en desenvolvemento con taxas máis altas de sida, malaria ou tuberculose tamén rexistran cifras elevadas de enfermidades crónicas como a diabetes ou as enfermidades cardiovasculares.

ESPAÑA, NO CENTRO DAS INVESTIGACIÓNS

Unha vintena de institucións internacionais participan no Consorcio de Ensaios de Tuberculoses co obxectivo de investigar sobre diagnóstico, manexo clínico e prevención da tuberculose. A capital do proxecto é Barcelona, coa Axencia de Saúde Pública de Barcelona (ASPB), o Hospital Clínic de Barcelona-IDIBAPS e a Universidade de Barcelona á fronte. Desde agora e ata 2020, o Consorcio recibirá máis de 90 millóns de dólares para desenvolver tratamentos máis eficientes contra a tuberculose, que se basearán, sobre todo, no desenvolvemento de ensaios clínicos. Na actualidade, levan a cabo ensaios para probar novos fármacos con mostras de máis de 12.000 pacientes e o Consorcio iniciou un ensaio clínico para a tuberculose farmacorresistente, é dicir, que non responde a un ou varios fármacos para tratar a enfermidade.