Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Residencias paira anciáns

O número de prazas privadas supera en 35.000 ao públicas
Por Tatiana Escárraga 4 de Novembro de 2003

España envellece. E rápido. Nun país no que cada ano 150.000 persoas alcanzan a idade da xubilación, a oferta de prazas públicas en residencias paira maiores é máis ben escasa. Un gran segmento da poboación non reúne as condicións suficientes paira optar a unha cama pública nin moito menos paira pagar una privada. Sindicatos e asociacións denuncian a “falta de sensibilidade” do Goberno ante o envellecemento da poboación. No que vai de ano, tan só en Madrid morreron máis de medio centenar de anciáns sós ou abandonados.

Crecemento do sector privado

O informe “As persoas maiores 2002” do Instituto de Migracións e Servizos Sociais, Imserso, organismo dependente do Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, establece un total de 125.194 camas privadas en residencias paira maiores. Públicas hai 55.289 e concertadas 34.673. Son datos de 2001 que reflicten, ademais, que desde 1999 o sector que máis creceu é o privado: un 4,1% máis. Nese exercicio o número de persoas con 65 anos ou máis superaba os 7 millóns. Una cifra que crece a un ritmo desmesurado. Preto de 150.000 persoas incorpóranse anualmente a ese segmento da poboación, que xa supera ao dos menores de 16 anos.

Das máis de 7 millóns de persoas maiores de 65 anos -o 17% da poboación-, aproximadamente 1 millón non se valen por si mesmas ou padecen una diminución das súas capacidades físicas e mentais. Segundo estimacións da ONU, a poboación maior de 65 anos representará en España o 18% dos seus habitantes en 2010 e o 48% en 2.050. Con estes datos que reflicten, ademais, que neste país existen 3,19 prazas en residencias por cada 100 maiores, non é de estrañar que as asociacións que se desenvolven neste ámbito consideren “pouco halagüeño”o panorama paira os españois que alcanzan a vellez.

“Chegar a vello é un drama. E máis si non tes diñeiro”. A frase é de Pablo Navarro, secretario da organización estatal e sindical da Unión de Pensionistas e Xubilados.”Hai que dar una solución desde o ámbito estatal”, engade.

Eduardo Rodríguez, presidente da Confederación Española de Organizacións de Maiores, coincide con Navarro no “pouco halagüeño” futuro paira as persoas que alcanzan a senectude. Iso débese, segundo Rodríguez, non só ás medidas deseñadas desde o Goberno, que non garanten a protección aos maiores dependentes, senón tamén a que a cultura familiar ha dado un envorco en España. Tradicionalmente os avós acababan vivindo en casa dos fillos e coas mulleres, na maioría dos casos, asumindo o rol de coidadoras. Pero coa masiva incorporación feminina ao mercado laboral as cousas cambiaron. “E temos que prepararnos paira ese cambio. Iso conséguese creando redes de protección social, porque alguén ten que ocuparse dos nosos maiores”, afirma.

Luís Miguel Redondo, asistente social e membro da executiva do sector da administración autonómica de Madrid doutro sindicato, estima que na actualidade non existen axudas económicas suficientes paira as familias que albergan no seu seo acodes anciás. “En todo caso, as que existen son irrisorias, sobre todo tendo en conta que moitos anciáns necesitan coidados hospitalarios”, sinala Redondo.

Tan só en Madrid, fontes sindicais consideran que aproximadamente 10.000 persoas están en lista de espera paira optar a unha praza pública nunha residencia. Outras fontes, con todo, elevan esa cifra a 17.000. Dez mil maiores necesitan a praza e os outros 7.000 requiren coidados de axuda domiciliaria. En Cataluña existen 48.191 prazas en residencias paira anciáns, aínda que o 60% son privadas.

Requisitos paira optar a unha praza

As competencias en materia de servizos sociais xa foron transferidas ás comunidades autónomas. Salvo certos matices, na maioría dos casos funciona da mesma maneira. O primeiro que hai que facer cando se vai a solicitar una praza nunha residencia pública é acudir aos servizos sociais do Concello en cuxa cidade ou poboación resida. Os servizos sociais do seu distrito ou poboación encargaranse de tramitar a solicitude.

Os requisitos que esixen a administración en termos xerais son os seguintes:

  • Ser español ou estranxeiro residente na comunidade onde se solicita a praza ou, no seu caso, ser un transeúnte en evidente estado de necesidade de asistencia e protección social.
  • Ter cumpridos os 65 anos ou os 60 si é cónxuxe dun residente ou persoa unida de feito a el.
  • -Acreditar a residencia na Comunidade durante os dous últimos anos anteriores á data de solicitude, excepto os transeúntes.
  • Non padecer enfermidade infecto- contaxiosa e, no caso de Madrid, ter ingresos inferiores a 1301,11 euros mensuais.

Una vez preséntanse os documentos, estes remítense á Dirección Xeral do Maior da Comunidade, que é quen estuda o expediente. Os criterios de puntuación difiren dunha rexión a outra, pero basicamente téñense en conta a situación socio familiar, o estado psicofísico da persoa, os ingresos, a vivenda e a idade.

Neste aspecto, segundo Redondo, cabe aclarar que a puntuación obtida determina o tempo de espera. “Si estás nun tramo alto o ingreso pode ser rápido”, sinala Redondo. Con sorte, (polo xeral son casos de persoas moi necesitadas) entre tres e catro meses. Pero hai un segmento que queda case no aire. Son persoas que non reúnen algún requisito paira ingresar nunha praza pública, pero tampouco teñen ingresos suficientes paira ir a unha residencia privada.

As diferentes fontes consultadas recomendan a aqueles usuarios que ingresen o seu expediente paira una praza pública renovalo a miúdo, na medida do posible. Cando una documentación entra nos servizos sociais ten una vixencia de tres anos, lapso no cal os familiares e o propio interesado poden ir achegando datos, partes médicos ou calquera proba que lle sirva paira ir gañando puntos.

“En España hai 884.544 persoas con dependencia severa ou total que non se sabe quen as atende. Por iso non é de estrañar que en cidades como Madrid contabilícese a cifra de 87 anciáns mortos abandonados nas súas casas”, denuncia tallante Pablo Navarro.

Ese mercado de máis de 800.000 persoas está a capitalizalo o sector privado. Porque alí non existen listas de espera. De feito, existen 35.000 prazas privadas máis que as públicas. E apuntarse a un destes servizos representa una cifra que se fixa en preto de 1.500 euros ao mes. Se a persoa require atención médica pode subir até os 3.000 euros. Iso sen esquecer que a pensión media dos case 7 millóns de maiores de 65 anos é de 637,2 euros.

Pago en función dos ingresos

En canto ás residencias públicas, existen dous tipos de prazas, e paira ambas o criterio de selección é igual. Nunhas o ancián paga en función dos ingresos que ten. A residencia, entón, leva cerca do 80% do seu salario. Na outra modalidade páganse 787 euros independentemente dos ingresos. E a cobertura é total.

O principal problema que detectan os expertos no tema céntrase no referente á atención domiciliaria, outra alternativa en canto ao coidado de anciáns. Este servizo é o máis estendido, pero goza de pouca penetración entre a poboación maior. A teleasistencia, como se chama, consiste en subscribir a unha persoa maior a unha especie de vixilancia permanente. Ao ancián dótaselle dun medallón, un dispositivo que con só pulsalo conecta inmediatamente a unha central desde a que profesionais do sector acudirán ao domicilio Se, por exemplo, una persoa maior sente mal e non ten a ninguén preto pode pulsar o botón e pronto aparecerá un médico na súa porta. O principal problema é que as persoas teñen que dar una copia das súas chaves á empresa que presta o servizo (os concellos practicamente deixaron en mans de empresas privadas a teleasistencia) e esta situación xera certa desconfianza nalgunhas persoas.

A teleasistencia vai dirixida fundamentalmente a maiores ou discapacitados en estado de soidade ou illamento que polo seu estado de saúde necesitan axuda a domicilio. Estes son os requisitos:

  • É necesario estar empadroado.
  • Dispor de liña telefónica fixa en activo.
  • Non padecer enfermidade ou discapacidade que impida a utilización do dispositivo.
  • Facilitar una serie de datos sobre a situación social e de saúde.
  • Proporcionar un xogo de chaves do domicilio.
  • Non superar o nivel de ingresos económicos establecido anualmente.

No caso dos maiores de 80 anos o servizo préstase de forma gratuíta. Os centros de día tamén son una alternativa paira o coidado de anciáns. Estes funcionan como una especie de gardaría paira os maiores. Chegan pola mañá e volven aos seus fogares pola tarde. En España hai 8.843 prazas en centros de día entre públicos e concertados.

Estes son os requisitos paira optar a un centro de día:

  • Ser español ou estranxeiro residente na comunidade onde se solicita.
  • Acreditar a residencia en devandita comunidade durante os dous últimos anos.
  • Ter cumpridos 60 anos
  • Necesitar atención nun Centro de Día pola súa situación de dependencia doutras persoas.
  • Non padecer enfermidade infecto-contaxiosa.
  • Non presentar alteracións de conduta graves.
  • Informe médico
  • Fotocopia do DNI.

As solicitudes tamén se tramitan nos servizos sociais.

Tanto os sindicatos como as asociacións de maiores reclaman do Goberno un compromiso “máis sólido” cos anciáns. Diferentes organismos solicitan una Lei de Dependencia, o mesmo que a organización Ceoma. Outros se decantan, á súa vez, por impulsar máis a teleasistencia e os centros de día. Segundo Eduardo Rodríguez, presidente de Ceoma, a realidade é que os maiores prefiren estar nas súas casas que en residencias.