Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Saúde e clima

Os fenómenos meteorolóxicos extremos aumentan o risco de enfermidades respiratorias, cardíacas e cerebrovasculares

img_saludclima_portada

O cambio climático parece ser xa unha realidade cada vez máis incontestable. A temperatura, de acordo cos rexistros dispoñibles, mostra unha tendencia a aumentar nas últimas décadas e prevese que ao final deste século os valores medios incrementáronse entre 1,4ºC a 5,8ºC. Segundo un informe da Organización Mundial da Saúde (OMS), cinco millóns de persoas enferman cada ano e unhas 150.000 falecen como consecuencia directa ou indirecta da transformación que nos últimos anos está a producirse no clima.


A calor deste verán, coas temperaturas medias en xullo máis elevadas dos últimos 30 anos, causou polo menos 15 mortes en España por golpe de calor. A última vítima foi un home de 61 anos que ingresou nun hospital cordobés tras varios días de traballo no campo, ao sol.

O clima afecta á saúde de moi diversas formas. Ondas de calor, furacáns, inundacións e outros fenómenos meteorolóxicos extremos teñen un efecto directo e inmediato sobre a mortalidade. Pero tamén poden afectan doutras maneiras. Sen ir máis lonxe, nas poboacións que sufriron inundacións demostrouse un significativo incremento de trastornos mentais.

Por outra banda, tamén hai consecuencias a medio e longo prazo que non por menos evidentes resultan menos prexudiciais. Os cambios nos réximes de choiva levan inundacións e secas, cos consecuentes problemas de malnutrición nos países menos desenvolvidos. E é que o modo en que os cambios climáticos afectan á saúde tamén vén modulado polo nivel socioeconómico e polas estratexias de adaptación desenvolvidas.
Calor extrema

Parte do incremento da mortalidade atribuída ás ondas de calor é debida á alteración do microclima das cidades

Os efectos negativos de episodios climáticos súbitos e extremos non se deixan notar só nos países en desenvolvemento. A experiencia tras a onda de calor que azoutou Europa en 2003, demostra que os países desenvolvidos son tamén moi vulnerables. Estímase que o verán de 2003 foi o máis caloroso que se viviu en Europa desde o ano 1500. En Inglaterra documentáronse 2000 mortes atribuíbles á onda de calor mentres que en España rexistráronse 4151 mortes máis das previstas. En Francia, onde o impacto foi aínda maior, rexistráronse 14.800 mortes durante o tres primeiras semanas de agosto.

A maior parte do incremento nos índices de mortalidade prodúcese a expensas de problemas cardíacos, cerebrovasculares e respiratorios. As persoas anciás son as máis vulnerables. Pero o cambio climático provoca ademais outros tipos de problemas: alerxias por un incremento do pole, problemas respiratorios ligados a maior contaminación e tamén variacións na incidencia dalgunhas enfermidades infecciosas.

Infeccións

A transmisión de moitos axentes infecciosos é sensible ás condicións climáticas, sobre todo, a daqueles que desenvolven parte do seu ciclo vital fose do corpo humano. Protozoos, virus e bacterias recorren con frecuencia á axuda de garrapatas, mosquitos ou outros insectos para transmitir aos humanos diferentes infeccións. A supervivencia e a taxa de reprodución destes vectores de transmisión ven afectadas as variacións na temperatura e nas choivas, polo que o cambio climático pode alterar a incidencia de enfermidades como a malaria, o dengue e algunhas diarreas.

Cada vez hai máis estudos que demostran a relación entre os cambios climáticos e a incidencia dalgunhas enfermidades infecciosas. No norte de Europa detectouse un incremento de casos de encefalitis, aínda que aínda non queda claro se factores demográficos e socioeconómicos tamén puideron influír. Por outra banda, hai constancia da relación entre o fenómeno do Neno, un quecemento anómalo a gran escala das augas do océano Pacífico que se repite de forma periódica, e o incremento da incidencia de malaria en Sudamérica, o dengue en Tailandia, a síndrome pulmonar por hantavirus no suroeste de Estados Unidos, as diarreas infantís en Perú e o cólera en Bangla-Desh.

Unha das enfermidades infecciosas susceptibles de sufrir variacións é a malaria. De feito, considérase que o cambio climático pode afectar o ciclo vital do mosquito Anopheles, transmisor do plasmodium, parásito que causa a enfermidade.

É probable que a malaria reduza a súa incidencia en áreas nas que diminúan as precipitacións, como na zona próxima ao Amazonas e en América Central, mentres que no África subsahariana, actualmente una das zonas máis afectadas, estudos sobre a distribución da enfermidade suxiren que o cambio climático pode provocar un incremento entre un 5% e un 7% nos casos.

As CIDADES, ILLAS QUENTES

No tres primeiras semanas de agosto de 2003 a mortalidade en París aumentou nun 140%. Durante eses días alcanzáronse os 39,8ºC durante o día e a temperatura nocturna marca foi de 25,5ºC. A onda de calor afectou a todo o país pero nas cidades o problema foi grave xa que en moitas delas rexistráronse temperaturas superiores aos 40ºC.

Nas cidades a temperatura aumenta aínda máis debido ao chamado efecto illa. Unha menor vexetación, unha maior evaporación orixinada polo aire acondicionados e superficies escuras como o asfalto ou os tellados, incrementan a temperatura do aire circulante. O incremento na humidade tamén contribúe a empeorar os efectos da calor aos que, ademais, súmanse os da polución, xa que as temperaturas elevadas provocan un aumento de contaminación que contribúe á mortalidade.

O crecemento urbano e as actividades propias dunha sociedade de servizos impulsaron un espectacular aumento do transporte que, tras o afastamento das industrias dos centros urbanos e a substitución das antigas calefaccións de carbón, pasaron a converterse na principal fonte contaminante, responsable do 85% das emisións que teñen lugar nas grande urbes. Co tráfico masivo han aparecido novos contaminantes procedentes da combustión dos motores, entre os que figuran algúns compostos orgánicos e fotoquímicos, dos que o ozono é o máis representativo.

Esta é o paradoxo do ozono, un gas imprescindible para a vida do planeta, xa que a súa presenza nas capas altas da atmosfera exerce un efecto escudo que protexe das radiacións solares pero que, cando se atopa en concentracións elevadas no aire que respiramos, convértese nun perigoso contaminante que resulta prexudicial para a saúde, causando problemas respiratorios. O incremento de temperatura dispara os niveis de ozono. Nalgunhas cidades, cando os niveis deste gas soben por encima do tolerable, téntase reducir as emisións limitando o tráfico e animando á poboación a deixar os seus vehículos estacionados e a utilizar o transporte público.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións