Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Seis anos coa ‘pílula do día despois’

Xinecólogos e obstetras reclaman maior uniformidade na dispensación da pílula destinada á anticoncepción de urxencia
Por Jordi Montaner 19 de Setembro de 2007

A Sociedade Española de Ginecología e Obstetricia e a Sociedade Española de Contracepción iniciaron no verán una campaña de sensibilización global sobre a problemática na accesibilidade á anticoncepción de urxencia. A coñecida como ‘pílula do día despois’, un comprimido de levonorgestrel, está indicada dentro das 72 horas inmediatas á práctica de coito sen protección e sen intención de embarazo. Actualmente, o seu acceso en España é desigual nas distintas comunidades autónomas: mentres que algunhas se fan cargo do custo do medicamento e o recetan en todos os servizos sanitarios, noutras non ocorre o mesmo.

Una medida de urxencia

Una medida de urxencia

A campaña promovida pola Sociedade Española de Ginecología e Obstetricia (SEGO) e a Sociedade Española de Contracepción (SEC) propón medidas talles como a posibilidade de prescribir por avanzado una anticoncepción de urxencia ou que se poida adquirir a pílula sen receita. Os especialistas consideran que, seis anos despois da comercialización en España dos primeiros preparados, seguen sendo demasiados os obstáculos que moitas usuarias potenciais atópanse paira conseguir o fármaco.

Paira acceder á anticoncepción de urxencia, a muller debe acudir a un centro médico no que, teoricamente, váiselle a expedir una receita paira adquirila nunha farmacia. «Con todo, non son raros os casos nos que os mesmos servizos de urxencia dos hospitais denegan a prescrición do medicamento, ben por non consideralo una situación de emerxencia (nese caso derivan á usuaria a un centro de planificación familiar), ou por recorrer algúns facultativos á obxección de conciencia e negarse a facilitar o acceso a un medicamento considerado erroneamente abortivo. E a historia repítese nas farmacias», explica Ezequiel Pérez Campos, presidente da SEC.

Pérez tamén critica que as reticencias paira a dispensación da anticoncepción de urxencia «lembran os posicionamentos, máis ideolóxicos que científicos, que se viviron en España hai xa moitos anos con motivo da aparición das primeiras pílulas anticonceptivas». Pérez Campos subliña que esta posición é, a día de hoxe, anacrónica.

Os resultados dunha enquisa sobre máis de catro mil solicitantes de ‘pílula do día despois’ revelan que só o 1,9% tiña menos de 16 anos

Diversos estudos, con todo, demostraron que os médicos son tamén reticentes a administrar universalmente a receita da ‘pílula do día despois’, por considerar que se trata dun remedio propio de adolescentes ou mulleres sen unha formación sexual satisfactoria. Con todo, datos solicitados polas sociedades científicas deixan claro que isto non é certo: una enquisa levada a cabo en máis de catro mil solicitantes españolas de anticoncepción de urxencia desvelou que só o 1,9% tiña menos de 16 anos.

Inmigrantes denigradas

A Organización Mundial da Saúde (OMS) propugna que o uso xeneralizado da anticoncepción de urxencia permitiría evitar até un 70% dos abortos, e este dato é especialmente significativo paira o colectivo de mulleres inmigrantes, que practica o 50% das interrupcións voluntarias do embarazo que se realizan en España. A Asociación de Clínicas Acreditadas paira a Interrupción Voluntaria do Embarazo (ACAI) revela así mesmo que o 80% de mulleres inmigrantes residentes en España non ouviu falar xamais da anticoncepción de urxencia.

Urxe mellorar, en opinión da ACAI, a información dispoñible sobre a ‘pílula do día despois’ paira conseguir o seu acceso adecuado. Outra enquisa a 809 xinecólogos participantes no último congreso anual de SÉGOA aclara que até un 62% dos especialistas non informan adecuadamente aos seus pacientes sobre posibles erros no tratamento con anticonceptivos de uso regular, e aproximadamente una cuarta parte só o fai cando instaura un novo tratamento ou cando aconsella un cambio de anticonceptivo.

Pouco máis da metade dos xinecólogos consultados recoñece abertamente informar especificamente acerca da anticoncepción de urxencia sempre que se aborda o tema dos fármacos anticonceptivos. Con todo, só o 10% informa en charlas máis amplas sobre planificación familiar, e un 22% só informa cando é a paciente quen saca o tema. «Os xinecólogos españois conforman un colectivo amplo no que concorren, como é lóxico, diferentes sensibilidades e formas de pensar», escusa José Manuel Baixo Areas, presidente de SÉGOA. «SÉGOA, no entanto, rehuye como sociedade científica o risco de embarazos non desexados e apoia por tanto esta anticoncepción de pronta resposta sempre que contribúa a evitalos, como de feito fai».

Máis información, menos receitas

Máis información, menos receitas

Ademais da información, a gran medida que aumentaría o acceso á anticoncepción de urxencia sería, segundo os expertos, una administración libre de receita «ou que, polo menos e mentres esta demanda non sexa satisfeita en todas partes por igual, puidésense prescribir as receitas por adiantado». Desta maneira, Baixo Areas subliña que a paciente non tería que salvar tantos obstáculos paira buscar en primeiro lugar un servizo médico (en moitas ocasións de garda) e, a continuación, una farmacia, «senón que acudiría directamente a esta última».

En definitiva, achar una farmacia aberta en fin de semana é sempre máis fácil que dar cun médico, tendo en conta que estes tratamentos concentran a súa indicación e a súa eficacia en períodos moi curtos. «A pílula do día despois pódese tomar até un máximo de 72 horas despois da relación sexual, pero é máis efectiva cando se consome dentro das primeiras 24 horas, que é cando os distintos mecanismos polos que actúa a medicación teñen máis posibilidades de activarse», apunta Baixo Areas.

A Comunidade Valenciana, Murcia, Castela-A Mancha, a Rioxa ou o País Vasco non contemplan plans de mellora ou implantación eficaz da anticoncepción de urxencia

Segundo os datos clínicos, a eficacia da pílula do día despois paira evitar o embarazo chega de media a un 85%, aínda que consumida dentro das 24 horas seguintes ao coito sen protección alcanza até un 95%. «Desde a SEC non consideramos imprescindible una receita médica paira a dispensación dunha anticoncepción de urxencia», engade Pérez Campos. «Trátase dun medicamento tido por esencial e inocuo, segundo a OMS, e fácil de administrar. Parece incongruente que en moitos países de Europa e en EEUU as administracións confíen na capacidade de discernimiento das mulleres que demandan este tratamento e en España non o fagamos».

Acceso desigual

Cada comunidade autónoma do Estado español parece seguir consignas distintas a este respecto. Por exemplo: Andalucía e Cataluña dispoñen dunha ampla rede de centros de saúde ou atención á muller que proporcionan asesoría e que, ademais, dispensan gratuitamente a anticoncepción de urxencia. En xeral, estas dúas comunidades xunto con Galicia, Navarra, Estremadura, Aragón e recentemente Castela e León, xa puxeron en marcha plans de mellora de accesibilidade á pílula do día despois; mentres que en Madrid, Tiroteares e Cantabria a dispoñibilidade destes tratamentos pasa por contratempos.

Por último, nin a Comunidade Valenciana, nin Murcia, Castela-A Mancha, a Rioxa ou o País Vasco contemplan plans de mellora ou implantación eficaz da anticoncepción de urxencia. Se as diferenzas son claras en España, tamén o son entre o noso país e outros da contorna. Así, as cidadás de Francia, Reino Unido, Portugal, Suecia e Bélxica poden adquirir a pílula do día despois libremente en farmacias, sen receita, e gozar ademais de beneficios engadidos como a dispensación gratuíta do fármaco nas escolas (una medida que se adoptou en Francia paira reducir o alto índice de abortos adolescentes).