Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Síntomas obsesivos na infancia, trastorno no adulto

Sufrir obsesións e rituais compulsivos na nenez predispone a padecer trastorno obsesivo compulsivo na idade adulta
Por Núria Llavina Rubio 9 de Marzo de 2009
Img orden hd
Imagen: belchonock

Preto do 8% dos nenos sofre obsesións e rituais compulsivos. Ao crecer prodúcese unha remisión definitiva desta conduta e moi poucos desenvolven un trastorno obsesivo compulsivo (TOC). Con todo, a reiteración destes síntomas durante a infancia pode multiplicar a posibilidade de desenvolver TOC na idade adulta, segundo un estudo. Este artigo achega os datos desta investigación e explica a importancia de centrar os esforzos terapéuticos nestes menores para reducir as cifras de adultos afectados, xa que de maiores convértese nun gran problema polo seu cronicidad e difícil tratamento.

O trastorno obsesivo compulsivo (TOC) é un estado no que se mostra un sentimento de compulsión por realizar unha acción, persistir nunha idea, lembrar unha experiencia ou insistir sen sentido en asuntos abstractos. Ademais, causa malestar intenso e interfere na vida cotiá de quen o padece, tanto nas actividades laborais como nas relacións sociais e as rutinas diarias. A maioría dos afectados recoñecen que as súas obsesións proceden da súa propia mente e oponse tanto a elas como ás actitudes compulsivas que se derivan. No entanto, non conseguen evitalo.

O TOC adoita aparecer a idades novas, pero o seu inicio pode abarcar desde a etapa escolar ata a adulta

A combinación das dúas palabras, obsesión e compulsión, explica todos estes síntomas e dá nome ao trastorno. A primeira refírese a pensamentos, ideas, temores ou imaxes que se presentan de forma persistente e recorrente e que causan malestar. Os principais focos de obsesión son a limpeza e o lavado, a comprobación ante a dúbida, o coleccionismo e a acumulación sen medida, o reconto e a repetición e o exceso de orde e a organización.

As compulsiones (ou rituais compulsivos) refírense a as condutas ou pensamentos repetitivos e estereotipados destinados a reducir o malestar que xeran estas obsesións (lavarse as mans con frecuencia, non pisar determinados sitios ao andar, contar de forma insistente ou rezar, etc.).

Nenos con síntomas obsesivos e os rituais compulsivos

O TOC adoita aparecer a idades novas, pero o seu inicio pode abarcar desde a etapa escolar ata a adulta. En adultos supón unha enfermidade crónica e un grave problema terapéutico, polo que se se trata na infancia poderíanse evitar o seu desenvolvemento posterior e moitos diagnósticos tardíos. Así o asegura un estudo internacional que fixo un seguimento de diversas variables psicolóxicas a longo prazo, desde o nacemento ata a idade adulta.

As persoas que sofren este trastorno recoñecen as súas obsesións e oponse a elas e ás actitudes compulsivas que se derivan sen éxito

É a primeira investigación en relacionar os síntomas obsesivos e os rituais compulsivos na infancia co risco de padecer un TOC na idade adulta. O estudo confirma o que preto dun 33% de adultos afectados xa aseguraba: que os seus síntomas xa estaban aí durante a súa infancia. Os resultados inciden na necesidade de enfocar os esforzos preventivos nos nenos con estes síntomas, xa que se comprobou que no resto da poboación este risco é menor.

Aínda que os datos proveñen de Nova Zelandia, segundo os científicos, estes poden extrapolarse ao contexto español, xa que as características e a incidencia deste trastorno son similares en todas partes. A investigación elaborouse a partir dos datos do “Estudo Dunedin”, que desde hai 36 anos está a realizarse en Dunedin (Nova Zelandia) cunha mostra de 1.000 persoas. Foi coordinado por Anxo Fullana, membro do Departamento de Psiquiatría e de Medicamento Legal da Universidade Autónoma de Barcelona (UAB) e investigador do King’s College de Londres.

Analizouse a evolución de dúas variables en diversos momentos da vida dos participantes (11, 26 e 32 anos). Unha destas variables foi a presenza reiterada de ideas obsesivas (pensamentos recorrentes e non desexados de poder facer dano alleo, por exemplo). Tamén foron avaliados rituais compulsivos, como a necesidade de lavarse as mans de maneira reiterada, de comprobar unha e outra vez pequenas tarefas cotiás ou de facer accións repetidas sen sentido. Os datos mostraron que un 8% dos nenos estudados aos 11 anos presentaban síntomas obsesivos, os cales mostraron ter seis veces máis probabilidades que o resto de desenvolver TOC na idade adulta.

Diagnóstico e tratamento do TOC, cando antes, mellor

Os resultados, segundo o experto, non deben crear alarma, xa que estes síntomas “son moi habituais entre o oito e o dez anos de idade e a frecuencia da enfermidade na idade adulta non chega ao 2%”, polo que as porcentaxes varían bastante. Con todo, é unha enfermidade infradiagnosticada: preto dun millón de persoas padécena en España, pero moitos pacientes tardan unha media de nove anos en ir por primeira vez ao médico, algo que dificulta moito o seu tratamento.

Moitos afectados tardan unha media de nove anos en ir por primeira vez ao médico, algo que dificulta moito o seu tratamento
Diversos estudos observaron, ademais, que os pacientes pasan unha media de 17 anos desde o inicio do TOC ata que obteñen o tratamento adecuado, ou que é moi fácil que unha persoa coa enfermidade oculte os seus síntomas. Estes aspectos dificultan aínda máis o seu diagnóstico. O TOC vén condicionado por antecedentes familiares. Pola eficacia dos antidepresivos inhibidores de recaptación de serotonina (ISRS) usados no seu tratamento, crese que se debe a unha alteración da serotonina. Atopáronse tamén alteracións na función en circuítos cerebrais que comunican aos ganglios basales coa cortiza cerebral, en concreto, nunha zona denominada núcleo caudado.

O tratamento céntrase en técnicas de exposición e prevención de resposta para controlar a ansiedade e antidepresivos. Para diagnosticar un TOC, os síntomas deben prolongarse durante máis dunha hora ao día, provocar malestar ou alterar de forma significativa a vida cotiá de quen o padece.

Trastorno obsesivo compulsivo na infancia e a mocidade

Durante a infancia, danse moitos comportamentos obsesivo-compulsivos que non corresponden ao trastorno obsesivo compulsivo (TOC). O neno san desenvolve rituais sen que estes interfiran no resto da súa vida e do seu comportamento. Pode xogar a non pisar as raias da beirarrúa mentres camiña, levar o día do exame un obxecto concreto que considera que lle dá sorte, mostrarse moi meticuloso coas súas pertenzas, ser autoexigente cos seus estudos ou comprobar que a porta da entrada está pechada cando queda só en casa. Pero este mozo é alegre, ten amigos, é sociable, o seu proceso de aprendizaxe é correcto e vai ben no colexio.

En cambio, estes mesmos rituais xeran estados de ansiedade, de malestar e de falta de control a menores cun TOC. Cambian o seu comportamento e o seu carácter, baixan o seu rendemento escolar e cústalles facer amigos. As súas obsesións céntranse en temas sobre a morte (posibilidade de morrer eles ou algún parente), nas diferenzas sexuais entre nenos e nenas (crendo que non deben pensar niso e que ter estas ideas non está ben), nas enfermidades dos seus pais ou deles mesmos, no medo a contaminarse ou no temor de equivocarse. Estas obsesións correspóndense a rituais parecidos aos dos adultos, como lavarse de forma continua, limpar constantemente, realizar comprobacións unha e outra vez, preocuparse de maneira excesiva pola orde, acumular cousas sen desprenderse de nada ou repetir de forma incesante unha acción para que non pase “nada malo”.

O TOC infantojuvenil pode empezar a manifestarse cando o pequeno ten entre oito e nove anos, aínda que se rexistraron síntomas á idade de tres e catro anos, aínda que a idade de inicio máis frecuente sitúase entre os 15 e os 20 anos. Aínda que a prevalencia rolda o 2%, os expertos consideran que pode ser aínda maior se se ten en conta o difícil que resulta identificar casos de TOC entre esta poboación, tanto por ser unha enfermidade que os familiares non saben recoñecer ou “negan”, como por tratarse dun trastorno psiquiátrico que se desenvolve con frecuencia asociado a outros trastornos psíquicos (e mesmo moitos pais asóciano a “rarezas” ou “cousas de nenos” que irán pasando coa idade).

Cun tratamento adecuado, a melloría do menor é considerable e leste acaba por adaptarse e levar unha vida relativamente normal. Para iso é necesario coordinar os esforzos de médicos, psicólogos, familiares e profesores, así como coñecer as características do trastorno por parte de familiares e mestres para contribuír ao seu desenvolvemento e aprendizaxe normal.