Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Técnicas de relaxación

Convén porse en mans de profesionais paira pór en práctica estes métodos
Por miren 21 de Maio de 2003

A tensión, a ansiedade e a depresión, situacións asociadas ao noso vertixinoso ritmo de vida, son cada vez máis frecuentes entre a poboación mundial. De feito, a Organización Mundial da Saúde considera a ansiedade como a primeira causa de consulta a especialistas en saúde mental. Paira facer fronte a estes estados de ánimo, moitas persoas utilizan as denominadas técnicas de relaxación, una serie de ferramentas que van desde respiracións profundas, meditación, tensión e relaxación de músculos, até visualizaciones. Os expertos advirten, con todo, de que nos casos crónicos estes métodos non son eficaces si non se fan baixo a orientación de psicólogos. Os especialistas aseguran que nos últimos anos foi recorrente a aparición de persoas que se dedican ao ensino de técnicas de relaxación sen ter una formación adecuada.

Intrusismo e pouca profesionalidade

As técnicas de relaxación son procedementos útiles non só no ámbito da psicoloxía clínica e da saúde, senón tamén no da psicoloxía aplicada en xeral, segundo explican Neves Beira e Jaime Vila no Manual de Técnicas de terapia e modificación da conduta de Vicente E. Cabalo. As súas orixes remóntanse aos primeiros anos do século XX, aínda que hai métodos que se desenvolveron a partir dos anos sesenta e setenta.

Segundo o doutor Héctor González Ordi, psicólogo da Universidade Complutense de Madrid e membro da Sociedade Española paira o Estudo da Ansiedade e a Tensión, na actualidade existen “moitísimas técnicas de relaxación”: desde as clásicas (exercicios de tensión-distensión; procedementos de respiración e sugestión e imaxinación mental), até as correntes máis recentes que inclúen música especializada da denominada “Nova Era”. “Hai todo un mundo en torno ao control mental”, engade o psicólogo.

Nese “mundo” abundan seudo especialistas con pouca formación profesional que se dedican a pór en práctica técnicas de relaxación sen coñecementos clínicos previos. E por iso, non resulta nada estraño escoitar por rádioa anuncios sobre entidades ou escolas que ofrecen cursos de “especialista en técnicas de relaxación e autoaxuda”. Polo xeral, os requisitos paira ingresar nestes cursos non inclúen formación universitaria relacionada coa psicoloxía. E é aí onde está o risco. González Ordi aclara que as técnicas de relaxación “non son perigosas en si”, pero cando se trata de estados crónicos una relaxación caseira con música de fondo e unhas cantas respiracións non bastan paira solucionar o problema nin tampouco a asistencia a consultas con persoas pouco preparadas. O ideal sempre é acudir ao psicólogo.

“Eu non se que calidade terán os cursos que se dan sobre técnicas de relaxación, pero está claro que hai trastornos de ansiedade que non se poden tratar só mediante a relaxación. Moitos, inclusive, son crónicos e requiren outro tipo de tratamento que vai máis aló da simple relaxación. Aos problemas de ansiedade non se lles pode aplicar una receita rápida e fácil”, engade a doutora Susana Ruiz, psicóloga con sede en Madrid.

O traballo, o estudo e o soño provocan ansiedade

As técnicas de relaxación serven paira aprender a combater trastornos de ansiedade. A ansiedade, segundo o doutor Antonio Cano Vindel, presidente da Sociedade Española paira o estudo da Ansiedade e a Tensión, SEXAS, é una “emoción natural” e ten similitudes con outras reaccións emocionais como a alegría, o enfado, a tristeza ou o medo. Polo xeral a ansiedade é experimentada, di o doutor Cano, como una emoción desagradable que xorde dunha situación ante a que o individuo percibe una ameaza. As situacións cotiás que provocan máis ansiedade son o traballo, estudar ou inclusive non durmir.

A tensión, en cambio, enténdese- segundo o doutor Cano Vindel – como una “sobrecarga” paira o individuo. A tensión, ademais, pode ser positivo ou negativo. Positivo cando se interpretan as consecuencias dunha situación como favorables e negativo si percíbense desagradables ou prexudiciais. Situacións como catástrofes naturais, separacións, divorcios, perda dun ser querido, dificultades económicas, matrimonio ou o nacemento dun fillo poden ser motivo de tensión.

Un informe recente do sindicato UXT puña de manifesto o custos humanos da tensión. Sobre todo no que respecta ao ámbito laboral. Non se trata soamente das cardiopatías, o esgotamento físico, as infeccións e o cancro que se poden derivar deste estado senón do elevado índice de absentismo laboral e a cota económica anual que iso supón na Unión Europea: preto de 20.000 millóns de euros. A Organización Internacional do Traballo, segundo destaca o estudo de UXT, afirma que o custo dos problemas de saúde mental relacionados co traballo, incluído a tensión, representa o 3% do PIB da UE. Por culpa da ansiedade e a tensión durante 2001 en España consumíronse 35 millóns de envases de tranquilizantes e ansiolíticos a través de receita médica.

Diferentes maneiras de relaxarse

Paira tratar a ansiedade existen varios métodos. Os profesionais neste ámbito adoitan utilizar recursos farmacolóxicos, cognitivos, de conduta e de relaxación. No caso da relaxación non importa tanto a técnica que se utilice como a constancia coa que leve a cabo. Polo xeral, os terapeutas teñen que asegurarse de que os seus pacientes practiquen diariamente en casa e apliquen a relaxación ante situacións específicas, até convertela nun hábito.

As técnicas de relaxación máis utilizadas polos especialistas e aceptadas como procedementos válidos de tratamento psicolóxico son a relaxación progresiva, coñecida como o método Jacobson; a relaxación pasiva, a relaxación autógena de Schultz e a resposta de relaxación de Benson. Clinicamente, con todo, segundo explica o doutor González Ordi nun informe sobre o proceso da relaxación “hai una amálgama de estratexias e a miúdo os terapeutas expoñen programas onde se combinan progresivamente varias modalidades”.

Sempre será o especialista quen determine cal será o método máis apropiado de relaxación paira o paciente en función do trastorno que padeza. Este é, en liñas xerais, o contido de tales métodos:

  • Relaxación Progresiva: Fomenta o repouso. Fai énfase na importancia de tensar e relaxar os músculos. Permite experimentar de forma consciente o que sente cando un músculo está tenso e cando está relaxado. Primeiro péchanse os ollos, búscase una posición cómoda e tras catro respiracións profundas procédese a dobrar e contraer os brazos; engurrar a fronte e relaxala, engurrar e relaxar o entrecejo, os ollos, a mandíbula?Trátase de facer o mesmo -tensar e relaxar-, coa lingua, os beizos, a cabeza, os ombreiros, o estómago, as costas, as nádegas e coxas.
  • Relaxación Pasiva: Esta técnica procura só relaxar grupos musculares. Non hai tensións. Coa súa voz, o terapeuta vai guiando ao paciente para que aos poucos centre a súa atención en diferentes zonas do seu corpo que irá relaxando paulatinamente con axuda dunha respiración serena.
  • Relaxación Autógena: Este método, deseñado polo psiquiatra e neurólogo alemán J. H. Schultz, baséase, sobre todo, na autohipnosis. Trátase dunha serie de frases que o individuo se vai repetindo a si mesmo e que inducen a sensacións de pesadez e calor nas extremidades, confianza, concentración na respiración e regulación dos latexados do corazón. Aínda que nun principio trátase de que o paciente coñeza este método a través dun profesional, sempre se recomenda que practique a diario en casa.
  • Resposta de Relaxación: A resposta de relaxación é un método creado por Benson en 1975 que se deriva da meditación. Utiliza un “mantra” ou palabra paira provocar cambios fisiológicos no individuo. Trátase de sentar nunha posición cómoda, pechar os ollos, relaxar os músculos, inspirar e cada vez que se expira pronunciar una palabra que permita una boa concentración e que axude a respirar de forma máis lenta e pausada.
  • Outros métodos de relaxación coñecidos son a visualización ou o ioga. De feito, esta é una das prácticas máis estendidas no mundo. Coa visualización de imaxes positivas contrarréstanse estados de tristeza e afástanse as preocupacións. Co ioga, ademais, conséguese una relaxación física, mental e inclusive espiritual.

A psicóloga Susana Ruiz defende a práctica do ioga como un bo método de relaxación con resultados benéficos paira o organismo. Pero aclara que en moitas ocasións esta non soluciona problemas moito máis internos e complexos. “Eu atendín a persoas que queren empezar a facer ioga e despois de tratalas hei visto que lles viña ben facer una terapia. Primeiro teñen que superar os seus medos e os seus trastornos e despois poden utilizar o ioga como una ferramenta paira facilitar o camiño”.

O doutor González Ordi destaca o “aspecto lúdico” que teñen as técnicas de relaxación caseiras. É dicir, as que buscan un estado de placidez pasaxeiro pero que non profundan nos aspectos internos que provocan desequilibrios nas persoas. O ideal, insiste, é acudir sempre a un profesional. “O utilizar a relaxación como una estratexia paira enfrontar os problemas necesita adestramento”, afirma.