Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Teima pola orde

Cando a obsesión pola orde adquire dimensións patolóxicas altera a vida cotiá do afectado e da súa contorna familiar e xera actitudes improductivas
Por Tatiana Escárraga 6 de Xullo de 2006

A teima pola orde e o afán de perfección e pulcritude que senten algunhas persoas pode ser un trazo moi vantaxoso nalgunhas situacións, pero tamén pode ser indicativo dunha patoloxía e revelar a existencia dun trastorno da personalidade que require atención médica. Aproximadamente una de cada cincuenta persoas en España padece un tipo de Trastorno Obsesivo Compulsivo (TOC), entre os que se atopa a teima patolóxica pola orde. Os expertos aseguran que na poboación xeral é o cuarto trastorno mental máis frecuente, só superado polas fobias, o abuso de alcol e a depresión.

Causas e tratamento

Causas e tratamentoA teima pola orde que sofren algunhas persoas pode parecer una afección pintoresca e até cómica paira quen non a sofren ou non tiveron que convivir con alguén que a padeza. Pero cando esta alcanza niveis patolóxicos pode transformar a existencia nun verdadeiro inferno. Una cousa é ser extremadamente pulcro, preciso, metódico e ordenado. E outra moi distinta é converterse en escravo de rituais e condutas que, ademais de causar ansiedade e sufrimento a quen as practica, levan a executar compulsivamente certo tipo de accións sempre no mesmo orde, e segundo un patrón de comportamento obsesivo que as demais persoas tomarán por excéntrico e absurdo.

O primeiro tipo de comportamento evidencia á persoa que comunmente responde ao cualificativo de maniática pola orde. Este comportamento pode deberse «a un trazo da personalidade sen máis, en individuos perfeccionistas, autoexigentes e meticulosos», explica Eduardo García-Camba, responsable do Servizo de Psiquiatría do Hospital da Princesa, en Madrid, e Presidente da Asociación Española de Medicamento Psicosomática. Cando ese trazo da personalidade adquire una dimensión patolóxica pode converterse no que se denomina Trastorno Obsesivo da Personalidade e, nos casos máis graves, Trastorno obsesivo-compulsivo (TOC), engade García-Camba.

Aínda que non está claro a orixe deste trastorno, xeralmente considérase que existen causas tanto biolóxicas como psicolóxicas, polo que o tratamento adoita ser mixto, de tipo psicofarmacológico e psicoterapéutico.

Xeralmente este trastorno iníciase na adolescencia ou a comezos da idade adulta, pero sobre todo nos homes pode aparecer na infancia. Segundo García-Camba, unha contorna familiar ou social moi ríxido e esixente pode favorecer a aparición destes trazos de personalidade. Ante a detección de síntomas afíns nos menores, debe buscarse canto antes atención especializada. Ás veces a familia, coa intención de axudar, colabora coas condutas de orde e inicialmente diminúe así a ansiedade do paciente, pero a mediano prazo prexudícalle.

Os fármacos empregados son os inhibidores selectivos da recaptación de serotonina que diminúen os pensamentos obsesivos e a ansiedade asociada

En nenos en idade preescolar son frecuentes e normais os rituais, as supersticiones, os costumes rutineiros e a tendencia á orde. Estas condutas desaparecen espontaneamente na etapa escolar, non producen na neno angustia e non interferen co xogo ou a aprendizaxe. Hase teorizado que quen sofren trastornos obsesivo- compulsivos xeralmente teñen una intelixencia por encima da media, xa que a natureza desta desorde está asociada a complexos patróns de pensamento, pero isto nunca foi sustentado por datos clínicos. «Non é fácil saber si o determinante maior é a xenética ou o apreso. En moitos casos este trastorno sófreno nenos aos que se insistiu moito sobre a importancia da organización e da orde», comenta Javier Barbeiro, psicólogo adxunto do Servizo de Hematología do Hospital Universitario A Paz.

Os fármacos empregados no tratamento psicofarmacológico son os chamados inhibidores selectivos da recaptación de serotonina, que aumentan esta sustancia a nivel cerebral e diminúen considerablemente os pensamentos obsesivos e a ansiedade asociada aos mesmos. En todo caso, o tratamento especializado é totalmente obrigatorio, xa que son trastornos resistentes e de difícil manexo. Os libros de autoaxuda poden ser una ferramenta complementaria, que proporcionan información paira os pacientes nunha linguaxe alcanzable e consellos sobre como identificar e abordar o seu trastorno, ademais de suxestións dirixidas a cambios de actitude ou condutas, pero nunca deben suplantar a figura do especialista.

Una perfección inalcanzable

Cando se trata dunha simple teima pola orde, este trazo particular da personalidade pode chegar a ser vantaxoso cando o afán polo método, a perfección, a pulcritude, a proporción e a simetría aplícase a campos como a ciencia e a matemática, ou a calquera outra actividade que requira un alto grao de rigorosidade, precisión e exactitude. Con todo, cando estes trazos son patolóxicos convértense nun claro inconveniente, xa que en exceso entorpecen o rendemento normal. «O paciente quere un grao de perfección tal que nunca completa a tarefa a realizar», advirte María Luisa Catalina Zamora, médica adxunta do Servizo de Psiquiatría do Hospital de Móstoles.

Este segundo tipo de comportamento revela a existencia dun trastorno da personalidade que require de atención médica especializada, a pesar de que na actualidade o sistema de saúde pública en España aínda non cobre o tratamento profesional que necesitan estes pacientes, como si o fai cos que sofren outras desordes talles como a anorexia e a bulimia (a pesar de que a Organización Mundial da Saúde tamén clasifica aos primeiros como enfermidades). En casos extremos, o cumprimento de ríxidas e excéntricas rutinas pode facer perder tanto tempo a estas persoas e afecta de tal maneira a quen lles rodean que se converten en seres «totalmente improductivos e socialmente disfuncionais».

Os especialistas deben saber diferenciar entre as persoas que son ‘simplemente ordenadas’ das que sofren a compulsión obsesiva pola orde

O paciente cun TOC diferénciase moito do suxeito normal moi amante da orde polo gran malestar e sufrimento con que o primeiro vive a súa obsesión, a perda de tempo que lle producen os seus síntomas e a interferencia coas súas actividades, que chegan a ser totalmente improductivas nos casos graves. García-Camba afirma que estas circunstancias lles converten en individuos «pouco rendibles».

Cando se fala de obsesión pola orde os especialistas refírense aos pacientes que poden sentir una angustiosa necesidade de ordenar os obxectos do seu lugar de traballo, da súa vivenda de acordo con una ríxida disposición milimétrica, por cores e tamaño, ou segundo un patrón totalmente arbitrario. E o simple feito de que lles cambien de sitio una lámpada, una cadeira, ou calquera outro obxecto, pode provocar que se angustien en extremo; mesmo poden adquirir o hábito de vestirse ou asearse sempre nunha determinada orde, volvendo empezar desde o principio se se salta algún paso. Estas condutas denomínanse compulsiones. Xeralmente, están precedidas por pensamentos obsesivos de tipo máxico. Por exemplo, «se non me visto nesta orde ocorrerá una desgraza». Estes pensamentos xeran una gran ansiedade, que se reduce coa conduta compulsiva de orde.

Contorna familiar

Contorna familiarQuen padecen esta particular desorde compulsiva, que obriga a dispor os obxectos por pares, tamaños e cores paira poder sentirse a gusto nunha contorna privada, confesan vivir una faceta moi desagradable e que afecta á convivencia do resto da familia. Este é un aspecto que resaltan moitos especialistas. Un paciente obsesivo pode contaminar excesivamente o seu ambiente pola necesidade de aplicar á súa contorna as súas propias esixencias compulsivas coa consecuente afectación das persoas que lle rodean, as cales se converten en vítimas dunha situación na que todo necesita facerse de acordo coas normas do paciente.

«Estes comportamentos poden asociarse con obsesións que son ideas ou pensamentos non desexados, de carácter persistente, dos que o individuo é incapaz de liberarse e que lle producen gran malestar e sufrimento. Tamén poden aparecer compulsiones en forma de comportamentos que o paciente recoñece que non teñen sentido, pero que sente obrigado a repetir, xa que se se resiste a iso aumenta de maneira importante a súa ansiedade. Estes comportamentos compulsivos viran en torno á orde, a limpeza, lavarse repetidamente as mans, confirmar repetidas veces que se pechou a porta con chave ou mesmo «contar 20 veces una mesma cousa», especifica García- Camba.

A desorde obsesiva-compulsivo é o cuarto trastorno mental máis frecuente, só superado polas fobias, o abuso de alcol e a depresión

Tal como sucede no resto do mundo, aproximadamente una de cada 50 persoas en España é afectada por un tipo de Trastorno Obsesivo Compulsivo, entre as que se clasifica a teima patolóxica pola orde. O trastorno obsesivo compulsivo é moito máis frecuente do que se cría na década dos 50. Os estudos actuais observan que o 2,5% da poboación xeral sufrirao nalgún momento da súa vida. É o cuarto trastorno mental máis frecuente, só superado polas fobias, o abuso de alcol e a depresión. Con todo «moitos pacientes xamais consultan ao psiquiatra e outros tardan anos en facelo», indica Catalina Zamora.

Os pacientes con este tipo de trastorno non adoitan ser violentos, aínda que o mal humor poida ser frecuente neles. Existen investigacións realizadas por médicos norteamericanos que revelan un vínculo entre a drogadicción e o Trastorno Obsesivo Compulsivo. Non hai datos sobre que porcentaxe de persoas afectadas consulta co médico. «Indubidablemente, na medida en que se van superando os prexuízos sociais fronte aos trastornos mentais, os individuos consultan con maior frecuencia e as estatísticas vanse achegando máis ás cifras reais de afectados entre a poboación xeral», sinala García-Camba, responsable do Servizo de Psiquiatría do Hospital da Princesa.