Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Tensión infantil

A imposibilidade de dar una resposta adecuada ás esixencias cotiás provoca nos nenos una ansiedade desmesurada
Por Blanca Álvarez Barco 31 de Outubro de 2005

Non só os altos executivos cunha axenda a rebordar sofren tensión. Este mal aflige tamén a profesores, amas de casa…e a nenos, paira quen se torna aínda máis grave, xa que non saben como afrontalo. Os exames, a temida visita ao dentista ou una axenda escolar repleta de actividades poden provocar un exceso de ansiedade nos nenos que lles produce desde dor de cabeza ou abdominal até un cambio de carácter ou hábitos. Un mal que, aínda que non ten posibilidade de prevención, pode chegar a controlarse coa axuda de pais, mestres e especialistas.

As causas

Cambiar de profesor ou de etapa escolar, mudarse de cidade? son circunstancias que poden provocar tensións nun neno. A razón é que nesta etapa da vida este mal pode estar producido por calquera situación que requira una nova adaptación ou cambio, situacións que a miúdo causan ansiedade. Así, a tensión infantil pode definirse como a falta de resposta adecuada ás esixencias da vida diaria, segundo explica Concepción Etiens Cruzado, psicóloga especialista en Psicologia Clínica da Clínica Arga de Madrid. Una situación de tensión pode derivarse de cambios positivos, como comezar una nova actividade, pero xeralmente, segundo sinala María Rodríguez, do Centro de estudos e Terapia do Comportamento de San Sebastián, “está vinculado a cambios negativos, como o que pode producir a separación dos pais, a morte de seres queridos, ou algunha situación traumática”. As causas que provocan a tensión na infancia son moitas e variadas, desde a separación ou divorcio dos pais, a morte dalgún familiar ou as actividades extraescolares, si son demasiadas. A dor e a enfermidade -explica Rodríguez- son as principais fontes desta enfermidade nos nenos.

As causas

A tensión é, por tanto, a resposta a calquera situación ou factor que crea un cambio emocional ou físico. E non é una cuestión de sexo nin de idade, senón que calquera pode padecer tensión. Como di Etiens Cruzado, nos nenos aparece desde idade temperá, “polo medo a separarse da súa nai cando vai á gardaría, entre os 2 ó 3 anos, ou máis adiante, a medida que ten que cumprir con máis obxectivos, como as esixencias en clase entre os 8 e 10 anos”. Máis adiante, na adolescencia, o problema complícase cos cambios desta etapa, e con síntomas máis próximos aos da tensión adulta.

A tensión é a resposta a calquera situación ou factor que crea un cambio emocional ou físico

Aínda que certo nivel de tensión é útil -xa que serve de motivación paira afrontar os retos vitais- o exceso de ansiedade pode interferir dun modo excesivo na vida, as actividades cotiás e mesmo a saúde de quen o padece. A capacidade de resposta ante unha situación que provoca ansiedade depende, en gran medida, da experiencia previa e da educación recibida, que permiten á maioría das persoas responder de forma apropiada cando as circunstancias esíxeno. Pero non sempre se produce esta resposta e é ese momento cando aparece a tensión, que na infancia tórnase aínda máis grave que nos adultos. Paira os nenos, “mesmo situacións que esixen cambios pequenos, como coñecer novos amigos, poden ter un enorme impacto nos seus sentimentos de seguridade”, segundo sinalan desde o gabinete psicolóxico CBP, de Madrid. Pero este exceso de ansiedade pode parecer insignificante paira un adulto, polo que, como sinala Concepción Etiens, só se acode á axuda dun profesional cando a tensión é xa un cadro clínico que produce síntomas. Cales son os máis importantes?

Os síntomas

Os nenos non se adoitan dar conta de que están a soportar una situación estresante e, por iso, non saben expresar o malestar que senten, de maneira que mostran síntomas que poden alertar a pais e profesores, segundo explica Etiens Cruzado, quen sinala que en moitos pequenos aparecen dores de cabeza, dor abdominal, depresión, choros por calquera cousa, e mesmo, irritabilidad. A súa conduta en clase tamén cambiará, así como o seu rendemento, que será máis lento. Os principais síntomas de tensión infantil poden resumirse nos seguintes:

  • Síntomas físicos: os máis importantes son dor de cabeza, molestia estomacal, problemas paira durmir, pesadelos, una maior tendencia a mollar a cama ou una clara diminución de apetito.
  • Síntomas emocionais: ansiedade, preocupacións, incapacidade de relaxarse, medo á escuridade, a estar só ou á morte; aferrarse ao adulto, rabia, pranto ou gimoteo, incapacidade paira controlar as súas emocións, comportamento agresivo, regresión a comportamentos típicos de etapas anteriores do desenvolvemento, ou ser remiso a participar en actividades familiares ou escolares.

Tamén poden derivar en tensión os trastornos de ansiedade iniciados na infancia ou adolescencia. Os máis importantes, como sinalan ambas as psicólogas, son:

  • Trastorno de ansiedade de separación: O que sente o neno ao separarse dunha persoa á que está vinculado. Adoita aparecer cando o neno debe desprazarse (ir a unha excursión, a xogar a casa dun amigo ou ao colexio), ou cando son os pais quen se desprazan. O trastorno inclúe ideas angustiosas, a sensación de que ocorrerá algo que impedirá volver ver aos seres queridos.
  • Trastorno de evitación: O neno evita de maneira excesiva o contacto con persoas descoñecidas, o que interfere nas súas relacións sociais. Acompáñase dunha intensificación do contacto con persoas coñecidas (familia e amigos íntimos). Son nenos inseguros, tímidos, e pouco asertivos (non din o que realmente pensan ou senten).
  • Trastorno por ansiedade excesiva: É una preocupación inxustificada provocada temor anticipatorio. Ocorre, por exemplo, cando o neno preocúpase angustiosamente por exames futuros, visitas ao médico, cumprir coas súas obrigacións, ter accidentes? Poden aparecer trastornos do soño e sensación de inquietude ou tensión. Normalmente este trastorno asóciase a fobias específicas (fobia escolar, fobia social…).
  • Trastorno por tensión postraumática: É un trastorno debilitante que adoita presentarse tras vivir un suceso aterrador, que fai que a persoa teña pensamentos e recordos persistentes e aterradores da experiencia. Nos nenos xeralmente transfórmase nun trastorno crónico.
  • Trastorno adaptativo: É a dificultade de adaptarse a novas situacións e adoita levar aparellado cambios de comportamento. O neno cambia a súa pauta de actuación ao producirse un cambio externo como a separación dos pais, un cambio de colexio, o traslado a un barrio diferente ou mesmo o cambio de actividade laboral dun dos pais.

As solucións

É posible previr a aparición deste trastorno nos nenos? Segundo os expertos do gabinete psicolóxico CBP Psicólogos, de Madrid, O mellor modo de evitar a súa aparición é dar ao neno una vida afectiva equilibrada

o mellor modo de evitar a súa aparición é dar ao neno una vida afectiva equilibrada

. Ademais, como indica María Rodríguez, é importante que o neno teña amigos e xogue, que se relacione e non pase o día ocupado en actividades extraescolares. Concepción Etiens Cruzado sinala que a prevención é difícil, e mesmo existen moitos nenos que presentan a sintomatología de tensións e non están diagnosticados nin tratados. O habitual -incide a experta- é recorrer ao psicólogo cando xa hai un trastorno claro que produce problemas ao neno, a familia e a contorna escolar. Ademais, aclara que existen probas de diagnóstico de tensión infantil, aínda que adoitan realizarse cando xa se sospeita a súa existencia, non de maneira preventiva.

Una vez diagnosticado, que pode facerse? Desde CBP Psicólogos propoñen que o problema non só o aborden o psicólogo e o neno, senón que participe toda a familia, xa que cando as dificultades preséntanse na nenez “é necesario contar cos pais, tanto paira entender o que está a vivir e sufrindo o seu fillo, como para que poidan formar parte da solución”. Concepción Etiens coincide en que moitas veces a terapia co neno debe combinarse con terapia de familia, na que se dá consellos os pais sobre como tratar ao neno e que esixirlle. Así mesmo, o psicólogo debe valorar o tipo de ansiedade e o grao de depresión que ten o menor paira poder actuar sobre os síntomas con diversas técnicas, que neste caso adoitan ser:

  • Relaxación
  • Autoinstrucciones
  • Reestructuracion cognitiva: É necesario chegar á causa da tensión e avaliar de que modo interpreta o neno os problemas paira poder darlle solucións.

A tensión infantil ten solución e, segundo asegura Etiens Cruzado, tras o paso dos nenos e da familia pola consulta dun especialista, a evolución adoita ser moi boa, e en poucas sesións conséguese eliminar os síntomas e manexar as técnicas paira previr a tensión.