Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Terapia ecuestre

Montar dacabalo, ademais de ser una práctica deportiva, é una das terapias máis beneficiosas paira discapacitados físicos e psíquicos
Por Blanca Álvarez Barco 2 de Xuño de 2005

A práctica de exercicios con cabalos consagrouse como una alternativa terapéutica no mundo desde mediados dos anos 50, por mor da participación dunha amazona afectada de poliomielitis, Liz Hartel, nos Xogos Olímpicos de Helsinqui. A finais dos anos 80 comézase a utilizar en España paira aplicar técnicas reeducadoras sobre persoas diminuídas, inadaptadas ou discapacitadas. As características do cabalo, o seu carácter e o modo de relacionarse co home permiten, segundo os expertos, traballar aspectos físicos e psicolóxicos co paciente de forma única. É un complemento ás terapias tradicionais, un tratamento alternativo cuxos beneficios eran xa coñecidos na antiga Grecia.

En expansión desde fai máis de 50 anos

Os gregos aconsellaban practicar equitación paira mellorar o estado anímico dos enfermos incurables. Hipócrates, no ano 460 antes de Cristo xa falaba do “saudable trote dos cabalos”, segundo indica Javier Alonso Zaldívar, presidente da Asociación de Zooterapia de Estremadura. No século XVII utilizábase paira combater a pinga, e en 1875 o neurólogo francés Chassiagnac descubriu que o movemento do cabalo era capaz de mellorar o equilibrio, o movemento articular e o control muscular dos seus pacientes e concluíu que montar melloraba o seu estado de ánimo e era beneficioso paira os pacientes con trastornos neurológicos. A súa consagración como alternativa terapéutica non chegou, con todo, até mediados dos anos 50, por mor da participación dunha amazona afectada de poliomielitis, Liz Hartel, nos Xogos Olímpicos de Helsinqui. A súa actuación nas Olimpíadas, pola que obtivo a Medalla de Prata en Doma Clásica, “abriu os ollos ao persoal médico sobre os beneficios de móntaa dacabalo”, comenta Sònia Romeira, mestra de Educación Especial e Psicomotricista, e directora do Centro Hípico Adaptado Mais Aragó, en Tarragona. Esta terapia alternativa empezou a súa implantación en España a finais dos anos 80 e actualmente atópase en expansión. No resto de Europa (Italia, Francia, Alemaña, Portugal?) é un método de gran tradición, que mesmo está subvencionado polo Goberno.

En expansión desde fai máis de 50 anos

Pero por que utilizar o cabalo e non outro animal? A resposta, segundo Alonso Zaldívar, é moi sinxela: este animal ofrece o único tratamento por medio do cal o paciente está exposto a “movementos de vaivén moi similares aos que realiza o corpo humano ao camiñar”. A terapia con cabalos utiliza este movemento como ferramenta terapéutica, e o paciente vese obrigado a reaccionar fronte a una serie de estímulos producidos polo trote do cabalo. Sònia Romeira explica que a principal diferenza entre a terapia asistida por cabalos e a terapia asistida por outros animais, que achegan tamén múltiples beneficios, pero que non ofrecen a particularidade de que o paciente se poida montar neles, áchase en tres principios que se dan simultaneamente a lombos dun cabalo

  • A transmisión da calor corporal do corpo do cabalo ao xinete: A calor corporal do cabalo é de 38ºC e una vez exercitado pode chegar a alcanzar 38, 8ºC. Como o corpo do cabalo xera máis calor que o do ser humano podemos beneficiarnos del coma se fose un instrumento calorífico que axuda a relaxarse e distender a musculatura espástica (excesivamente ríxida).
  • A transmisión de impulsos rítmicos: O cabalo transmite ao corpo do xinete, a través do seu dorso, de 90-110 impulsos rítmicos que estimulan reaccións de equilibrio e producen una agradable sensación polo seu efecto mecedora, o que contribúe tamén ao benestar psíquico e emocional do xinete.
  • A transmisión dun patrón de locomoción similar ao da marcha humana: A biomecánica do paso do cabalo é moi similar á do ser humano. Cando eleva os membros posteriores por baixo do centro de gravidade, a grupa e o lado do dorso no que o posterior está elevado descenden ostensiblemente. Isto sucede de forma alterna ao paso en 4 tempos e ao trote en 2. Este movemento transmítese á pelvis do xinete e é como “se andase sentado”.

Non hai una única terapia ecuestre para que un enfermo benefíciese deste movemento, senón varias técnicas que se aplican en función das necesidades de cada enfermo, explica Pedro Leituga Mallo, desde a Fundación Carriegos, que conta cun destes centros hípicos adaptados en León.

Paira quen está indicada este tipo de terapia?

Montserrat Quintana Sampol, fisioterapeuta e directora do centro de hipoterapia e equitación terapéutica de Osona, en Barcelona, sinala que desde os dous anos até idades avanzadas o abanico de enfermos que pode beneficiarse da terapia ecuestre é moi amplo:

  • Discapacitados físicos: Sexan neurológicos ou non. Parálise cerebral, paraplejia, espiña bífida, lesións cerebrais, esclerose múltiple, distrofia muscular e poliomielitis.
  • Discapacitados psíquicos: Síndrome de Down, autismo, atraso mental, e psicose.
  • Discapacitados sensoriais: Invidentes, xordos
  • Trastornos de comportamento: Trastornos de conduta, dificultades de aprendizaxe, problemas afectivos, hipoactividad, trastornos de ansiedade e fobias. Anorexia e Bulimia.
  • Inadaptados sociais: Drogadicción, delincuencia…

Paira quen está indicada este tipo de terapia?

Montar dacabalo regula a nivel físico o ton muscular e mellora calquera tipo de distonía. Así mesmo, mellora o equilibrio, a coordinación e facilita una correcta percepción do esquema corporal, o que mellora a situación do tempo e o espazo. Ademais, montar dacabalo facilita as funcións cardiovasculares, pois se trata dunha modalidade aeróbica de exercicio muscular con baixa demanda de osíxeno, converténdose así nunha terapia especialmente recomendable paira persoas discapacitadas abocadas ao sedentarismo.

Se o traballo con cabalos pode ser capaz de mellorar o equilibrio e a mobilidade, no plano da comunicación e do comportamento tamén obra ‘pequenos milagres’

Se o traballo con cabalos pode ser capaz de mellorar o equilibrio e a mobilidade, no plano da comunicación e do comportamento tamén obra ‘pequenos milagres’

, indica Montserrat Quintana, e é moi utilizada con persoas que sofren dificultades paira integrarse na sociedade. O vínculo afectivo que o paciente establece co cabalo aumenta a súa confianza e estimula a linguaxe paira o desenvolvimiento da fala, a comunicación e a socialización. Facilita a autodisciplina, a paciencia e mellora a atención. Ademais, é fundamental paira potenciar sentimentos de independencia, autoestima e seguridade nun mesmo.

Pero si hai un punto diferenciador que inflúe moi notablemente na obtención de resultados positivos entre esta e calquera outro tipo de terapia: a hipoterapia é asumida polo paciente como una diversión, como asegura Javier Alonso. O feito de que se desenvolva ao aire libre e non nun lugar pechado cheo de máquinas, que poden supor una ameaza paira o enfermo, converten móntaa nunha terapia que rompe o illamento da persoa respecto ao mundo, “e pon ao enfermo en igualdade de condicións con respecto ao xinete san”, indica Pedro Leituga. “Non cabe dúbida que montando conséguese superar o temor, mellorar a confianza e a capacidade de concentración; á vez que fai perder as tensións e inhibicións físicas e emocionais”, di. Todo iso conséguese grazas ás características únicas do cabalo, un animal moi perceptivo que de inmediato se dá conta de que a persoa é diferente aos demais, e compórtase con este xinete enfermo de forma diferente a como o faría con calquera outro.

Profesionais multidisciplinares

A terapia ecuestre require de persoal cualificado paira pola en marcha debido ás características das persoas a quen se dirixe, en moitos casos con diagnósticos moi graves. Os programas de terapia necesitan o traballo coordinado dun equipo multidisciplinar, que estará determinado polo tipo de afeccións de cada paciente. No caso de alteracións físicas, o ideal é que o sexa un fisioterapeuta ou médico rehabililitador; nos casos psíquicos, é necesario contar ademais con especialistas de saúde mental.

Cando un novo paciente acode a un centro paira recibir calquera tipo de terapia con cabalos, é imprescindible seguir una serie de pasos:

  • Realizar una avaliación que analizará o grao de afección e que determine se o paciente pode ou non montar dacabalo.
  • Estudar posibles efectos secundarios, establecendo un plan de prevención.
  • En función das características da persoa, desenvolverase un plan de traballo, no que se exporá que cabalo convenlle así como o programa a realizar. O terapeuta mostrarase atento a todas as respostas dadas polo paciente en función dos movementos do cabalo, axustándoos paira obter os mellores resultados.

Ademais, sempre realizará una sesión de quecemento no ximnasio antes de montar dacabalo paira preparar os músculos e articulacións do enfermo paira o seguinte exercicio físico. Despois de montar tamén se pasará polo ximnasio, esta vez co obxectivo de obter una correcta relaxación muscular.

Convén lembrar, no entanto, que non se trata de pasear dacabalo”, senón dunha terapia, polo que debe fuxirse dos centros hípicos que ofrecen este servizo sen os profesionais adecuados, xa que “una terapia mal aplicada pode agravar os síntomas das patoloxías e mesmo provocar lesións”

“Una terapia mal aplicada pode agravar os síntomas das patoloxías e mesmo provocar lesións”

, advirte Alonso Zaldívar. Así o asegura tamén Sònia Romeira, quen aclara que hai contraindicaciones paira as persoas que sofren desviacións graves de columna, luxaciones de cadeira, fraxilidade ósea e problemas osetoarticulares (artrites, artroses, reuma?) e cando hai dor ao montar e inestabilidade de atlas e axis (típica na Síndrome de Down). Debido á existencia destas contraindicaciones “é dobremente importante que quen realice a terapia estea debidamente formado”, indica.