Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Prevención

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Terapias alternativas: o perigo de usar remedios sen base científica

As falsas terapias provocan directa e indirectamente ao redor de 1.400 mortes ao ano e tamén están detrás de desembolsos astronómicos

Terapias alternativas como la homeopatía Imaxe: sciencefreak

Existen universidades que imparten cursos sobre elas, farmacias que venden os seus remedios e certos médicos, supostos entendidos e sanadores que as promocionan. Pero crer nas promesas das terapias alternativas e seguilas ás veces pódese pagar caro, e non só con euros. En case 1.500 casos ao ano, coa vida, segundo o ‘Primeiro informe sobre falecidos por mor das pseudoterapias en España‘ elaborado pola Asociación paira Protexer ao Enfermo de Terapias Pseudocientíficas (APETP). Coñece que é una terapia alternativa, o perfil das persoas que caen nelas, as características das máis perigosas e onde acudir paira contrastar a información que nos chega delas.

Impacto das terapias alternativas

Na novela máis universal da literatura española, Don Quixote da Mancha, o hidalgo cabaleiro confesa ao seu escudeiro Sancho Bandullo que coñece a fórmula secreta do bálsamo de Fierabrás, una poción que dicían era capaz de curar todas as doenzas. Con todo, tras probalo, os resultados non son os desexados: don Quixote sofre vómitos e suores, pero sente curado despois de durmir, e paira Sancho só ten un efecto laxante que case o mata, “por non ser cabaleiro andante”, xustifica o protagonista.

Non vivimos na ficción creada por Cervantes, pero o escenario é parecido. Segue habendo enfermos que buscan remedios paira os seus males e quen ofrecen paira o mantemento, recuperación ou mellora da saúde certas actividades, servizos, produtos e sustancias sen respaldo da evidencia dispoñible, é dicir, pseudoterapias. E non son poucos, dun lado e outro, nin carecen de consecuencias indeseadas, polo que convén desconfiar das terapias alternativas.

Os españois, en xeral, descoñecen os perigos das terapias alternativas. Así, a última ‘Enquisa de Percepción Social da Ciencia’ (2018) da Fundación Española paira a Ciencia e a Tecnoloxía (Fecyt) sinala que un de cada cinco españois (19,6 %) utilizou tratamentos alternativos ao medicamento convencional paira coidar a súa saúde; a maioría, de forma complementaria. Aínda así, dous millóns de españois (5,2 %) recoñecen substituír un tratamento médico cunha destas terapias —alleos aos efectos das pseudoterapias–, “tras crelas curativas, iso é o grave”, puntualiza Elena Campos, doutora en Biomedicina, investigadora no Centro de Bioloxía Molecular Severo Ochoa UAM-CSIC e presidenta da APETP.

Terapias alternativas flores
Imaxe: Mareefe

Por que se acode a estas terapias: momentos de vulnerabilidade

Muller, de máis de 64 anos e con formación universitaria. Así é o retrato-robot do usuario, segundo o primeiro barómetro do Centro de Investigacións Sociolóxicas (CIS) que abordou o tema (2018). Con todo, Guillermo Fouce, presidente de Psicólogos Sen Fronteiras, prefire non falar de perfil medio, senón de momentos de vulnerabilidade, como a adolescencia, a mocidade, un problema sanitario ou psicolóxico, nos que calquera pode ser diana dunha terapia deste tipo.

“O medicamento non é infalible. Cando nos proporciona una resposta insatisfactoria, ábrese una porta a ser vítimas de pseudociencias buscando saciar a nosa necesidade de sentir que estamos a facer algo. Calquera poderá aproveitar esa situación de debilidade emocional por necesidade”, apunta Campos. E hainos: “quen xogan coa desesperación, a incerteza, o interese por atopar algo diferente que axude a saír dunha situación psicolóxica ou de saúde comprometida”, comenta o psicólogo. “Depravados que aproveitan a necesidade dos enfermos e sáltanse a lei paira conseguir que gasten o diñeiro que non teñen ou se illen da súa familia”, agrega Begoña Barragán, presidenta do Grupo Español de Pacientes con Cancro (Gepac).

Pero son moitos os riscos das terapias alternativas. De feito, no noso país estas falsas terapias provocan directa e indirectamente ao redor de 1.400 mortes ao ano, segundo o informe da APETP. Tamén están detrás de desembolsos astronómicos como, por exemplo, os 600 euros ao mes en pingas de Miracle Mineral Solution (MMS) ou clorito de sodio (derivado da lejía) e outros suplementos paira tratar o autismo, lembran desde o Comité de Promoción e Apoio da Muller Autista (CEPAMA).

As terapias alternativas ou “naturais” son variadas e para nada inocuas. En 2011, o Ministerio de Sanidade identificou 139 técnicas con pretendida finalidade sanitaria no ámbito das terapias naturais. Sete anos despois, a Rede Española de Axencias de Avaliación de Tecnoloxías e Prestacións do Sistema Nacional de Saúde (RedETS) non atopou sobre 73 delas ensaios clínicos nin revisións sistemáticas ou metaanálisis en PubMed, o motor de procura de referencia en artigos de investigación biomédica. É dicir, técnicas como o medicamento ortomolecular non teñen soporte científico con metodoloxía o suficientemente sólida que sirva paira avaliar a súa seguridade, efectividade e eficacia. É una pseudoterapia, como tamén o é a magnetoterapia estática, a dieta macrobiótica, a masaxe tailandesa ou a sanación espiritual activa, segundo a última actualización rexistrada en #CoNprueba, a iniciativa que engloba as accións fronte ás pseudociencias e as pseudoterapias que impulsa o Goberno.

Pero aínda queda en torno ao medio centenar en cuestión, entre elas a acupuntura, a homeopatía ou o reiki (imposición de mans), nas que a poboación española confía moito, segundo a enquisa da Fecyt. RedETS analizaraas una a unha, porque o feito de que existan publicacións sobre estas prácticas non implica que a técnica estea apoiada polo coñecemento científico e que se avale a súa eficacia e seguridade. Pero podería haber máis, “tantas como capacidade creativa teña quen queira inventarse una ou crentes consiga. Depende do pábulo que se lle dea desde os medios de comunicación e institucións e do que se lle deixe facer desde as autoridades competentes”, advirte Campos.

Terapias alternativas piedras
Imaxe: PublicDomainPictures

As terapias alternativas máis perigosas

As terapias que tentan substituír os tratamentos médicos ou psicolóxicos por alternativas non contrastadas nin exploradas son as máis perigosas”, explica o doutor en Psicoloxía Guillermo Fouce.

Segundo a Asociación Española Contra o Cancro (AECC), todas as pseudoterapias son perigosas, porque implican “pór en marcha prácticas sen estudos científicos que avalen a súa eficacia, que xeran falsas expectativas e poden supor un risco paira a saúde”. En 2017, un estudo publicado en Journal ‘of the National Cancer Institut’ corrobórao: as mulleres con cancro de mama que as usan aumentan o seu risco de morte un 470 %, mentres que os pacientes con cancro colorrectal e os de pulmón, un 360 % e un 150 %, respectivamente. Ademais, segundo AECC, a propia publicidade e a formulación de curación xa pode supor sufrimento e frustración paira quen non logra esta promesa. Begoña Barragán alerta das dietas anticáncer –“son una mentira”–, como tamén de “supostas enerxías que nos infundan e suplementos e complementos que non demostran ter ningunha influencia sobre a evolución do paciente oncolóxico”.

Precisamente, o cancro é a enfermidade sobre a que máis inquietude xeran estas terapias. No teléfono Infocáncer da AECC detectaron en 2018 un aumento das consultas sobre o uso de produtos, alimentos ou técnicas paira combater os efectos secundarios dos tratamentos ou a dor: son coñecidos como escorpión azul, cardo mariano ou flores de Bach, drogas como marihuana, produtos como a lejía ou a vitamina C con bicarbonato ou técnicas como a meditación con efecto curativo.

Onde informarche sobre as terapias alternativas

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións