Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Terapias con mascotas

Enfermos de Alzheimer e nenos autistas, entre outros, benefícianse destas terapias
Por nuria 22 de Xaneiro de 2003

As mascotas contribúen a que a vida sexa máis pracenteira e saudable, mesmo en ocasións prolóngana, polo menos así o aseguran diversos estudos científicos. Una mascota dentro do fogar axuda a que os seus propietarios esquezan os seus problemas por uns instantes e pode evitar que caian na depresión, pois ao sentirse útiles e queridos de maneira incondicional o seu nivel de tensión redúcese. É tan patente o ben que exercen determinados animais sobre o ser humano que ultimamente está en boga a chamada “Terapia de Mascota”. Colectivos tan variados como enfermos de Alzheimer, nenos autistas ou pacientes con Sida benefícianse das vantaxes destas terapias.

Fonte de saúde

A raza humana necesita o contacto con animais e esta é a razón principal da convivencia con mascotas. Pero o benestar que achegan estes animais vai máis aló, pois mesmo palian as deficiencias psíquicas ou físicas de quen lles rodean. Tanto é así que actualmente algúns doutores, en lugar de recetar medicamentos, recomendan ter una mascota como parte do tratamento paira diversos malestares.

Un estudo da Asociación Americana de Hospitais paira Animais (AAHA) mostra que o 92% das persoas enquisadas han obtido melloras de saúde derivadas da relación cos seus animais de compañía. O 76% considera que a súa tensión diminuíu, o 65% asegura que a súa saúde mental é mellor e o 31% mellorou a súa condición física debido ao exercicio realizado coa súa mascota.

A veterinaria Itxaso Ruiz, que traballa en contacto directo con animais na clínica Zaindu de Leioa (Biscaia), afirma que sen dúbida as mascotas axudan a relacionarse e a subir a autoestima. Aínda que, segundo esta profesional do mundo animal, algunhas mascotas serven mellor paira ese fin: “As que máis interrelación presentan cos seus donos son os cans e os gatos. Os cans son moi adecuados paira persoas con problemas de socialización, anciáns ou paira quen viven sós. Os gatos son máis apropiados paira persoas con mobilidade reducida, pois non teñen que sacarlles a pasear”.

A doutora Ruiz clasifica os cans en tres grupos. “Hainos de compañía, de defensa e traballadores. Dentro destes últimos atópanse, por exemplo, os cans que utilizan os invidentes e as persoas que padecen epilepsia -os canes detectan cando o seu dono vai sufrir un ataque e avísanlle para que se prepare”.

Beneficios terapéuticos

A terapia asistida por animais de compañía (TAAC) baséase na participación de animais en intervencións terapéuticas co fin de mellorar a saúde e o benestar humano, pois as mascotas poden ser unha valiosa ponte de comunicación entre o terapeuta e o paciente. De acordo con estudos xa realizados na década do setenta polo psicólogo neoiorquino Boris Levinson, o contacto cunha mascota, ademais de ser agradable, reporta beneficios terapéuticos.

O efecto terapéutico da terapia asistida con animais é máis notorio entre os nenos e os anciáns, pero tamén se benefician dela individuos autistas, enfermos do corazón, persoas con parálise cerebral, pacientes con enfermidades terminais, con enfermidades mentais, con trastornos de comportamento, a poboación anciá, as vítimas de violacións? mesmo existen novas terapias paira a reinserción de delincuentes.

Hai agrupacións e institucións ao longo e ancho de todo o mundo que percorren hospitais e asilos de anciáns con animais que axudan a mellorar a saúde. Basicamente trátase de que o propietario faga una visita co seu animal ao enfermo no seu domicilio, asilo ou hospital. Paira levar a cabo este labor, sempre dependendo da asociación que se encargue diso, hai varias modalidades: desde o voluntario que posúe un can e decide facer visitas con el, até a asociación, máis profesional, que se dedica a adestrar ás súas mascotas paira este labor e mándaas en compañía dos seus traballadores.

As sesións poden ser individuais ou grupales e os pacientes poden ser nenos, adolescentes, anciáns, enfermos mentais, etc., lográndose beneficios incribles nestas terapias asistidas. O animal que máis se utiliza é o can e a raza máis válida, segundo Isabel Salama, psicóloga clínica e especialista en Terapia Asistida con Animais, é o galgo: “Son cans que se adaptan perfectamente á terapia, debido á súa natureza sociable e cordial, así como á súa disposición dócil e comportamento tranquilo. A súa altura corporal faios facilmente accesibles paira as persoas que manteñen cama e paira os residentes en cadeiras de rodas”.

Estas visitas permiten que o enfermo esqueza temporalmente a súa situación paira centrarse na visita do animal. Esta actividade axuda a que as persoas sentan menos soas e menos deprimidas, proporciona un cambio positivo nas súas rutinas e como consecuencia comezan a ser máis activas e sensibles, antes, durante e despois das visitas. Ademais de entreterse, distráense e pensan menos na súa dor ou enfermidade. É moi frecuente que as persoas falen coas súas mascotas e compartan con elas os seus pensamentos e sentimentos. Os encontros con animais tamén contribúen a que aumente a socialización entre as persoas que se atopan internas, mostrándose máis alegres e con mellor estado de ánimo.

Pero a opción que mellores resultados ofrece é a que converte aos animais de compañía en residentes. Hospitais, centros xeriátricos, cárceres e outros centros que requiran este tipo de terapias paira os seus internos adoptan, previo contacto cunha fundación ou entidade que realice estes labores, e aconsellados pola mesma, un número determinado de animais de compañía.

Terapias con mascota en España

Xullo Dez, desde o Colexio Veterinario de Madrid, constata a importancia destas terapias e a súa implantación no noso país. “En Madrid e Barcelona hai numerosos picaderos que inclúen entre os seus servizos a Hipoterapia, que está a ser moi utilizada por nenos con problemas de columna ou autismo”. Tamén a Delfinoterapia ten o seu lugar entre os tratamentos con animais. “Os golfiños están a utilizarse paira axudar a nenos que padecen autismo, síndrome de Down ou parálise cerebral, como ocorre no delfinario de Tenerife, dirixido por José Luís Barbeiro, que nos seus 20 anos de especialista atendeu a máis de mil raparigos”.

Estas dúas variantes requiren dunha especialización dos monitores e un adestramento especial dos animais, pero os resultados son excepcionais paira os casos nos que son aplicadas.

Hai casos reais moi interesantes que demostran valíaa dos cabalos paira axudar a persoas con problemas. A revista Natural recalca o seguinte: “Una apaixonada destes animais viuse envolvida nun aparatoso accidente de tráfico, cuxo resultado foi una paraplejia. Durante moito tempo resistiuse a montar á que até entón fora a súa egua preferida, ata que un día, co ánimo e a axuda dun familiar, volveu montar de novo.

Sorprendentemente comprobou que a súa egua, á que non podía guiar coas súas pernas pola súa parálise, deixábase dirixir pola súa voz. Curiosamente, cando outra persoa montaba a esta egua tiña que dirixila dun modo normal, é dicir, coas pernas, xa que non facía ningún caso á voz”. Feitos como este deixan entrever a exquisita sensibilidade e sabedoría dalgúns animais que, como neste caso, contribúen dunha maneira moi importante a que persoas con problemas recobren as ganas de vivir.

En España hai ONGs como ANTA (Asociación Nacional de Terapias e Actividades Asistidas por Animais) ou entidades como a Fundación Affinity (antes Fundación Purina), que levan a cabo este tipo de terapias.

María Dolors Torner, directora xerente da Fundación Affinity (antes F. Purina), apunta que “a verdadeira terapia con animais é a que levan a cabo os terapeutas de saúde mental. Non é necesario adestrar cans, basta con elixir a raza que mellor se adecue ao tratamento que hai que levar a cabo. Paira una cárcere de homes, por exemplo, son moi apropiados os Boxer, pero paira un psiquiátrico de mulleres, son preferibles os Westis (West Highland Terrier). Paira os asilos, Labradores ou Golden, sen ningunha dúbida”. Se só se require un can, elixen una femia, e si son dous, uno de cada sexo, pero que non sexan irmáns por si o centro decide que críen. “Aos cachorros si hai que adestralos pero só en obediencia e sempre que estean destinados a lugares como asilos nos que os residentes non vaian poder facelo por si mesmos. A nosa fundación é partidaria de basearse nas razas e non nos adestramentos”, engade María Dolors Torner.

A cambio da axuda, a Fundación Affinity pide aos centros que midan os resultados da intervención con animais e que compartan os seus descubrimentos nos Congresos da Fundación.

Estes congresos internacionais veñen realizando, baixo a lema “Animais, Fonte de Saúde”, desde 1991 en cidades como Madrid e Barcelona. Presiden e compoñen o Comité Organizador, Catedráticos de Psiquiatría, Psicoloxía e Veterinaria das Universidades de Barcelona, Madrid, Navarra, Sevilla e Valencia. Os congresos diríxense a especialistas en saúde humana, médicos, psiquiatras, psicólogos clínicos, veterinarios, educadores especiais, logopedas, asistentes sociais e equipo dos centros que atenden aos pacientes mencionados.

Presentáronse importantes programas, como uno realizado nun instituto gerontológico en Santiago de Compostela, onde se desenvolveu un programa de interacción entre animais e enfermos de Alzheimer, probando a diminución de condutas ansiosas e comportamentos violentos. Outro, nunha residencia paira a terceira idade en Barcelona, onde conviven 56 anciáns con 5 cans e un gato e onde o dinamismo no tempo de lecer aumentou considerablemente debido á actividade que reclaman estes animais, o cal mellorou o estado físico dos anciáns e orixinou un cambio positivo no seu estado de ánimo.

Experiencias doutros países

A terapia asistida por animais utilízase moito en Estados Unidos, onde a infraestrutura paira poder levala a cabo esta moi desenvolvida. Alí realízanse visitas mensuais e mesmo semanais aos diferentes centros e polo menos un 30% dos terapeutas inclúen cans ou gatos nas súas sesións.

Os psicólogos Vladimir e María Mercedes Gessen ofrecen cifras respecto diso: “En Estados Unidos hai máis de 2.000 programas que utilizan animais con fins terapéuticos e no Reino Unido hai máis de 5.000 cans que visitan periodicamente os hospitais onde se atenden enfermos mentais ou terminais, axudándolles a mellorar a súa calidade de vida”.

En Xapón e en determinadas zonas de Europa, mesmo se permite aos empregados levar aos seus cans á oficina debido ao ben que iso cáusalles, que se reflicte no rendemento da empresa. Hai outros países que tamén están ben organizados neste campo, Isabel Salama, especialista en Terapia Asistida con Animais, dá fe da realización de equitación terapéutica e Delfinoterapia en Venezuela, Colombia, Méjico, Cuba e Chile.