Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Investigación médica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Triplo Nobel para o mundo oculto do xenoma

Os galardóns suecos destacan o papel central que xogan as moléculas de ARN no xenoma humano e para a comprensión de enfermidades como o cancro

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 09 de Outubro de 2006
img_genoma_portada 1

O mecanismo que explica como flúe a información xenética continúa sendo un misterio en moitos aspectos. No entanto, parte da maquinaria que fai posible a formación de proteínas ou que se expresen ou non determinados xenes ha ido saíndo á luz nos últimos anos. A estes descubrimentos fundamentais, nos que participan as moléculas de ARN, concedeuse este ano nin máis nin menos que tres premios Nobel, dous compartidos en Medicamento e Fisioloxía e o terceiro en Química. Todos eles contan parte do mundo oculto do xenoma, o formado polas moléculas de ARN.

Poucas veces unha molécula específica ha recibido un tratamento tan rechamante en tan pouco tempo como o ácido ribonucleico (ARN). Talvez, pola súa transcendencia, só o seu irmán maior, o ácido desoxirribonucleico (ADN), mereceu maior protagonismo nos medios de comunicación e, por suposto, nos laboratorios. O caso é que as dúas moléculas, ambos os clave para comprender as bases da herdanza, están a desvelar aos poucos os seus segredos. E delas, a que maiores sorpresas está a achegar ultimamente é o irmán menor. Desas sorpresas, que se están revelando esenciais para entender de que forma actívanse algúns xenes, como se xera o fluxo de información xenética ou cal é a base dalgunhas enfermidades como o cancro ou algunhas cardiopatías, xorde agora este recoñecemento.

O Nobel de Fisioloxía e Medicamento concedeuse este ano aos científicos Craig C. Mello, investigador do Instituto Médico Howard Hughes na Facultade de Medicina da Universidade de Massachusetts, e a Andrew Z. Fire, da Facultade de Medicina da Universidade de Stanford. O chamado ARN de interferencia e o proceso de silenciamiento de xenes son os descubrimentos básicos que levaron á concesión do premio. Pola súa banda, o Nobel de Química recaeu en Roger Kornberg, tamén da Universidade de Stanford, pola súa descrición do proceso de transcrición xenética nas células eucariotas.

A cara oculta do xenoma

O estudo do código xenético ha virado practicamente en exclusiva desde os seus inicios sobre o eixo do ADN e o seu dobre hélice. Da longa cadea da vida interesou, e continúa interesando, non só como se transmite a herdanza senón tamén como se xeran e regúlanse os mecanismos biolóxicos, desde os máis vitais ata aqueles que simplemente nos definen a cada un. Os xenes e a súa expresión, as proteínas, son, por pura lóxica, a extensión do estudo do ADN. Pero canto máis se ha ido sabendo desta molécula, maior foi tamén o coñecemento do ata agora case inadvertido ARN. De simple intermediario, como era visto fai uns poucos anos, cobrou protagonismo suficiente para que empezo a falarse deste ácido nucleico como posible explicación para moitos xenes e funcións sen orixe coñecida.

Aínda que a existencia do ARN é longamente coñecida, o interese polo seu estudo permaneceu nun segundo plano absoluto ata practicamente o cambio de século. Ata entón, os libros de texto contaban desta molécula de cadea simple e estrutura variable, o seu papel intermediario entre o ADN, o gran protagonista da xenética, e as proteínas, o produto dos xenes. De acordo coa súa estrutura e a súa localización na célula, chegábanse a distinguir tres tipos principais, os chamados ARN de transferencia, o ribosómico e o mensaxeiro.

Pero as cousas cambiaron para o ARN en moi pouco tempo. Ao amparo das potentes ferramentas que proporcionan a xenómica e a proteómica puido verse que hai formas desta molécula que non se corresponden con nada do descrito nos libros de texto e que, pola contra, gardan relación directa con funcións propias das proteínas. Minúsculos fragmentos de ARN exercen, segundo estase comprobando, como auténticos catalizadores (aceleran reaccións bioquímicas do mesmo xeito que as proteínas) ou mesmo como reguladores.

Enganar á célula

Parte deste papel explícase porque as pequenas moléculas de ARN son relativamente fáciles de producir na célula, son maleables e ademais son complementarias ao ADN. Segundo viuse en estudos recentes, pode suceder que o ADN necesite un promotor activo para xerar unha proteína. A chegada dunha pequena molécula de ARN pode bastar para impedilo, co que actuaría como un factor de regulación ou, o que viría ser o mesmo, de interferencia.

Salvo para o fermento, para a que aínda non puideron verse, no últimos tres anos identificáronse centos de micromoléculas de ARN que forman familias enteiras en calquera ser vivo, desde organismos inferiores ata animais superiores. E poderían ser moitos máis, talvez miles se a teoría, ao principio considerada extravagante, sobre o «mundo oculto do ARN», acaba confirmándose. De acordo con esta teoría, o chamado ARN funcional ou non codificante, poderían ser os restos dun código xenético primitivo no que as proteínas, entendidas como moléculas especializadas, aínda non existían. A súa función exerceríana minúsculos fragmentos de ARN que se conservaron nos organismos modernos sen funcionalidade aparente.

En 1998, Craig C. Mello e Andrew Z. Fire descubriron o mecanismo que degrada o ARN mensaxeiro dun xene específico. Esta molécula, chamada ARN de interferencia, engana á célula causando a destrución do ARN mensaxeiro antes de que consiga crear a proteína. Este mecanismo actívase cando se atopan moléculas de ARN de dobre cadea na célula, e está presente en humanos, animais e plantas. O descubrimento non só se converteu nunha ferramenta indispensable para estudar a expresión dos xenes, senón que tamén se revelou como un compoñente da súa regulación durante o proceso embrionario. Ambos os investigadores cren que é un factor crave en determinadas enfermidades como o cancro.

Nova visión da enfermidade

O novo papel que parecen desempeñar as moléculas de ARN pode axudar, segundo Eric Westhof, da universidade francesa de Estrasburgo, a comprender mellor algunhas enfermidades de orixe xenética para as que ata agora non se atopaba nada relevante no xenoma. O método «ata agora clásico», sinala este experto, consiste en percorrer o camiño desde o ADN ata a proteína a través da súa ARN mensaxeiro en busca de alteracións. «Iso é algo que a partir de agora haberá que facer para os xenes de ARN [secuencias de la molécula para las que se ha identificado una estructura similar a la de un gen]», sinala.

«Estamos a descubrir novos mecanismos que afectan o funcionamento da célula e iso abre novos interrogantes», di Westhof, investigador destacado neste campo. A súa metáfora é simple: as moléculas do ARN son as figuras dun quebracabezas do que non se sabe que figura formará.

O Nobel de Química concedido a Roger Kornberg podería axudar a entender esta figura. O premio foi concedido pola súa descrición do proceso de transcrición xenética das células eucariotas, é dicir, o mecanismo que explica como os xenes saen do núcleo celular.

A investigación de Kornberg detalla o proceso polo cal unha encima chamada ARN-polimerasa II (ARN mensaxeiro) le toda a información do ADN e transcríbeo a unha molécula de ARN. A partir deste momento, o ARN mensaxeiro sofre un proceso de transformacións que lle permiten saír do núcleo celular e transportar a información que servirá para crear as súas propias proteínas. Moitas enfermidades, como o cancro, patoloxías cardíacas ou procesos inflamatorios, teñen a súa orixe nun erro deste proceso, chamado de transcrición. Por este motivo, segundo os expertos, esta investigación supón un avance extraordinario para o medicamento.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións