Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Un parásito perigoso

O plasmodio culpable da que se cría forma máis leve de malaria ten a habilidade de instalarse de forma latente no fígado
Por Jordi Montaner 30 de Outubro de 2008
Img plasmodio
Imagen: FDA

A malaria, coñecida tamén como paludismo, é unha enfermidade parasitaria que se transmite pola picadura de mosquitos do xénero Anopheles infectados por “Plasmodium”. A pesar de que a malaria ocasionada pola “P. vivax” é ocasionalmente mortal, a secuenciación do xenoma deste parásito do mosquito está a servir aos investigadores para advertir o seu perigoso potencial. Nesta identificación tomaron parte equipos españois.

Imagen: FDA“Plasmodium vivax” é un parásito do mosquito anofeles causante da malaria. Aínda que a forma que provoca raramente é mortal, atribúenselle preto de 300 millóns de casos anuais, xunto a formas graves da enfermidade e resistencia a determinados medicamentos. Agora, investigadores do TIGR (The Institute for Genomic Research) estadounidense, a mesma empresa que secuenció o xenoma humano, xunto con Hernando do Portillo e Carmen Fernández-Becerra, do Centro de Investigación en Saúde Internacional de Barcelona (CRESIB), publican a identificación do seu xenoma na revista “Nature”.

Moi vivaz

Aínda que a maior parte da investigación para o control da malaria centrouse no parásito “Plasmodium falciparum”, responsable da forma máis virulenta da enfermidade, están a descubrirse outros parásitos do mesmo xénero que, a pesar de producir formas máis leves de malaria, pon en xaque á saúde pública das zonas endémicas desta enfermidade. Este é o caso do “Plasmodium vivax”, investigado por De o Portillo e Fernández-Becerra, primeiro en Brasil e despois no CRESIB, baixo a dirección de Pedro Alonso, xefe do Servizo de Saúde Internacional do Hospital Clínic e catedrático de Saúde Pública da Universidade de Barcelona.

Á “P. vivax” atribúenselle preto de 300 millóns de casos de malaria leve anuais, xunto a formas graves da enfermidade e resistencia a determinados medicamentos

Os investigadores achegaron os seus coñecementos a un macroestudio estadounidense sobre a virulencia do parásito, a fin de validar e analizar os datos obtidos na secuenciación levada a cabo polo TIGR. Unha das autoras da investigación, Jane M. Carlton, explica que o xenoma de P. “vivax” é extraordinariamente similar ao “de P. falciparum”. O traballo levado a cabo polo TIGR identifica 150 xenes específicos de P. “vivax” e informa con todo luxo de detalles acerca das vías de infección do parásito, xa que a análise do xenoma permitiu destapar como se serve de mecanismos alternativos de infección distintos dos eritrocitos, células do sangue humano nas que se acubilla e multiplica o parásito durante o seu complexo ciclo vital.

Estas vías alternativas non se sospeitaron nunca en investigacións precedentes, aínda que agora con toda a información xenética “a comunidade científica”, conclúe Carlton, “deberá atopar a partir de aquí a forma de aproveitar estes achados para combater a malaria”.

Acubillo no fígado

A malaria causada por P. “vivax” raramente resulta mortal; con todo, os asinantes do artigo suxiren que non se trata en absoluto dun parásito benigno, posto que causa patoloxías graves e mesmo mortes que, ata agora e de forma errónea, atribuíanse á malaria causada por P. “falciparum”. Para os investigadores, o maior problema de saúde pública no control do “vivax” reside na habilidade deste parásito para instalarse de maneira latente no fígado, “de forma que meses ou anos máis tarde, tras superar a infección primaria, pode causar recaídas clínicas importantes”.

Na actualidade este plasmodio en cuestión arrasa, con graves consecuencias sobre a saúde e a economía dos países afectados, amplas zonas de Papúa-Nova Guinea, India ou Brasil. Os autores do traballo reclaman que a investigación da “P. vivax” inclúase protocolariamente nas axendas de financiamento dos países que encabezan a loita global contra a malaria. Parece ser, segundo os autores, que aínda quedan moitas preguntas por resolver e a vontade política é un elemento tan importante e necesario como o esforzo científico na loita contra esta enfermidade.

CRESIB

O CRESIB é un instituto de investigación en saúde global con base no Hospital Clínic de Barcelona, líder en España neste campo. Entre as súas principais misións inclúese a investigación de enfermidades relacionadas coa pobreza e a potenciación da capacidade investigadora en África. O centro, creado con fondos da Generalitat de Cataluña a partir dos departamentos de Saúde e de Innovación, Universidades e Empresa, conta cun dos equipos científicos de maior prestixio mundial no desenvolvemento e ensaio de estratexias para a prevención e control da malaria.

Un claro exemplo do tal esforzo conxunto na loita contra a malaria constitúeo esta aposta pola investigación en torno á “P. vivax”, encabezada por De o Portillo, científico proveniente do ICREA (Institución Catalá de Investigación e Estudos Avanzados, nas súas siglas catalás), que impulsou xa xunto a Fernández-Becerra e Alonso a creación dun consorcio internacional contra a malaria por este plasmodio. Este proxecto, así mesmo, conta co apoio da Unión Europea para levar a cabo a partir de agora un novo estudo multicéntrico sobre malaria por P. “vivax” e embarazo.

Os efectos da malaria no embarazo poden ser tan graves que se recomenda o tratamento preventivo con medicamentos antimaláricos durante o embarazo nas zonas onde esta enfermidade é endémica. Estes fármacos son coñecidos polos seus efectos secundarios; con todo, a unidade de malaria da Organización Mundial da Saúde (OMS) sostén que o risco que corre o feto cando a nai os usa no primeiro trimestre de embarazo é considerablemente menor que o risco asociado coa malaria causada por P. “falciparum”, o tipo máis grave en seres humanos.

PREMIO PRÍNCIPE DE ASTURIAS

Img pastillasImagen: Christopher van BellePedro Alonso foi galardoado este ano co Premio Príncipe de Asturias de Cooperación Internacional, en recoñecemento a un labor de dúas décadas desafiando unha das peores pragas que azoutan aos países pobres e ao continente africano en particular: a malaria.En rolda de prensa, o investigador español lembrou que, en África, un de cada cinco recentemente nacidos non chegará a cumprir nin cinco anos e que alí a esperanza de vida para a poboación adulta está corenta anos por baixo da europea.

A pesar de que, segundo Alonso, a loita contra a malaria non é máis que unha loita contra a pobreza, desde unha perspectiva estritamente clínica o científico admite que no últimos dez anos déronse pasos moi importantes. Ademais de identificar o xenoma de determinados plasmodios, as vacinas seguen o seu curso de desenvolvemento, e demostrouse que co uso xeneralizado de mosquiteras e insecticidas pode reducirse a mortalidade nun 20%.Para que morra a metade de xente que agora falece por contraer malaria, grazas ás vacinas de que xa se dispón, faltan tan só tres anos, engade Alonso, “para que a malaria erradíquese, con todo, queda algúns anos máis”.