Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Psicoloxía e saúde mental

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Uso excesivo de tranquilizantes

A pesar de que a evidencia sostén que o tratamento psicolóxico é máis eficaz para os trastornos emocionais, aínda se prescriben demasiados tranquilizantes

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 05 de Decembro de 2014

España é, detrás de Portugal, o segundo país da Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económicos (OCDE) en consumo de tranquilizantes. Con todo, está demostrado que para os trastornos emocionais é máis eficaz o tratamento psicolóxico. Neste artigo achéganse detalles sobre o número de afectados por trastornos de ansiedade e depresión, por que o tratamento cognitivo-conductual é máis efectivo e como os expertos queren polo a proba en España.

Imaxe: Okko Pyykkö

O emprego medio de tranquilizantes en España por cada 1.000 habitantes supera nun 214,2% o máximo recomendado. Á súa vez, sen deixar o noso país, o uso de antidepresivos aumentou un 227% nos últimos 12 anos. Estes datos fixéronse públicos no X Congreso Internacional da Sociedade Española para o Estudo da Ansiedade e a Tensión (SEXAS).
O uso indiscriminado destes fármacos pode converterse nun problema de saúde pública. De feito, os tranquilizantes (como os sedantes, os hipnóticos e os ansiolíticos) acumulan o maior volume de problemas de abuso. Os últimos datos dispoñibles sinalan que, só no ano 2010, os tranquilizantes consumidos con receita médica oficial supuxeron 794,37 millóns de euros para o Sistema Nacional de Saúde. É dicir, que o gasto conxunto (de medicamentos recetados e de venda libre) roldaría os 1.151,26 millóns de euros.

Ansiedade e depresión en España

Correspóndese tanto tranquilizante coa porcentaxe de afectados en España? Segundo Antonio Cano Vindel, catedrático de Psicoloxía da Universidade Complutense de Madrid e presidente de SÉXALA, na poboación xeral, os trastornos de ansiedade rexistran unha prevalencia do 6,2% nos últimos 12 meses, mentres que para a depresión é do 4,4%. Con todo, entre as persoas que acoden ao seu centro de saúde de Atención Primaria, a prevalencia dos trastornos de ansiedade nos últimos 12 meses é do 18,5% e para os trastornos depresivos, do 13,4%. É dicir, tres veces máis que na poboación xeral.

Algúns problemas psicosociais, como o desemprego ou o divorcio, ocasionan emocións negativas intensas

En EE.UU., os datos son tres veces superiores aos do noso país. Pero parece ser que, en España, os problemas emocionais non se diagnostican nin se tratan de maneira adecuada. “Os pacientes con trastornos de ansiedade ou depresivos -en dous de cada tres casos- son atendidos sobre todo polo seu médico en Atención Primaria. Neste nivel non hai psicólogos e algúns estudos atoparon que o médico de familia só detecta de forma correcta o 20% dos casos de depresión. Os motivos da baixa detección é que estes trastornos son pouco coñecidos polos afectados e, mesmo, polos propios médicos, que se queixan de falta de formación e de tempo para a consulta, cunha media de cinco minutos por paciente”, sinala Cano.

Parecería que no Sistema Nacional de Saúde non se xestionan ben os problemas emocionais. O presidente de SÉXALA insiste ademais na falta de tratamento: “O 40% destes pacientes non recibe tratamento algún, nin farmacolóxico, nin psicolóxico. E entre quen si reciben algún, na gran maioría, non é moi adecuado”. Este especialista explica que, a pesar de que o tratamento de elección para os trastornos de ansiedade é o psicolóxico, con técnicas cognitivo-conductuales, sen recorrer a tranquilizantes, só o 0,9% dos pacientes con trastornos de ansiedade recibiron no último ano tratamento exclusivamente psicolóxico, mentres que o 60,1% foron tratados con psicofármacos de tipo tranquilizante e antidepresivo.

Tratamento dos trastornos emocionais

Entón, cales son os puntos débiles na xestión destes problemas emocionais? Este especialista detalla que os problemas psicolóxicos desenvólvense e corríxense se se teñen en conta uns poucos factores de tipo cognitivo e conductual. Con todo, a súa abordaxe no noso sistema de saúde adoita ser desde un punto de vista biolóxico.

Algúns problemas psicosociais, como o desemprego ou o divorcio, ocasionan emocións negativas intensas, que poden acabar en trastornos de ansiedade ou depresivos. Para previlos e para tratalos, débese utilizar a psicoeducación e o adestramento en habilidades para manexar as emocións. Con todo, a miúdo, úsanse tranquilizantes, antidepresivos, somníferos ou analxésicos para paliar os síntomas emocionais e non se ensina a afrontar os problemas.

Para alivialos recórrese “case en exclusiva”, advirte o doutor Cano, ao tratamento farmacolóxico, a pesar de que non é o que recomenda a evidencia científica. E non por razóns económicas, posto que paliar os síntomas con psicofármacos a longo prazo sae máis caro que resolvelos de maneira eficaz, nin porque só hai cinco minutos para atender ao paciente, xa que se poden tratar en grupo, para que cada paciente reciba 60 minutos.

A pesar da tendencia actual, hai alternativas de tratamento apoiadas coa mellor evidencia científica dispoñible ata o momento: as guías de tratamento NICE para os trastornos de ansiedade e a depresión leve ou moderada sinalan que existe evidencia suficiente para afirmar que os tratamentos psicolóxicos de tipo cognitivo-conductual son eficaces e que non se deberían usar os tranquilizantes.

Tratamento cognitivo-conductual versus farmacolóxico

A porcentaxe de casos curados con tratamento cognitivo-conductual é superior que con medicamentos
Aínda que o tratamento farmacolóxico pode reducir os síntomas, hai millóns de persoas que levan moitos anos con psicofármacos e, con todo, continúan cos seus problemas emocionais, mesmo se desenvolven outros novos. Desta maneira, téndese á cronicidad e á comorbilidad de novos trastornos. Ademais, a porcentaxe de casos curados con tratamento cognitivo-conductual é superior ao de casos tratados con medicamentos.

Entre os pacientes aínda non curados, “a remisión de síntomas é tamén superior nos casos tratados con técnicas psicolóxicas. Ao final, o tratamento psicolóxico permite aos pacientes deixar de consumir psicofármacos, diminúe a frecuencia das consultas médicas, o uso de técnicas de diagnóstico e de tratamentos sanitarios por diversas causas relacionadas cos problemas emocionais”, especifica este experto. E non só iso: o máis importante é que se consegue unha mellor recuperación laboral, familiar ou social do individuo, o que supón un aforro aínda maior en custos sociais e unha gran mellora da produtividade e da calidade de vida.

Proxecto PsicAP: estudo sobre o tratamento psicolóxico

Na actualidade, SÉXALA traballa nun proxecto para probar un protocolo de tratamento psicolóxico para os trastornos emocionais (ansiedade e estado de ánimo) en Atención Primaria (PsicAP). A hipótese é que a terapia cognitivo-conductual será máis eficaz e eficiente que o tratamento habitual e que as ganancias se manterán durante o seguimento. Con este ensaio clínico preténdese mostrar á sociedade e aos responsables do sistema sanitario que en España se é capaz de facer o que xa se está facendo no Reino Unido: aforrar recursos tratando os problemas emocionais de acordo coa evidencia. Neste país apostaron por abordar estes trastornos doutra maneira: cunha mellor prevención, información e mediante habilidades para tratar, no canto de recetar só fármacos.

Para iso, segundo informa o doutor Cano, preténdese contar cunha mostra de 1.126 pacientes: 563 tratados con tratamento psicolóxico e outros 563 tratados co método habitual de Atención Primaria, en esencia, farmacolóxico. Recrutaranse en seis comunidades autónomas e 17 Centros de Saúde de Atención Primaria. Antes de empezar o ensaio clínico, o estudo piloto previo xa achegou resultados esperanzadores: “Coa avaliación de máis de 500 pacientes, aínda que non todos cumpren os requisitos para entrar no ensaio, o tratamento cognitivo-conductual xa se mostrou máis eficaz que o tratamento convencional de Atención Primaria. Esperamos que un ano se poida completar a recollida de datos e, o ano seguinte, facer o seguimento e comprobar que os bos resultados obtidos son estables”.

Todos contra a ansiedade e a depresión

Para conseguir un cambio tan importante no sistema sanitario español, requírese un cambio de mentalidade de toda a sociedade. Como apunta Antonio Cano Vindel, presidente de SÉXALA, hoxe en día, moitas persoas confían nos psicofármacos como a solución para case todos os seus problemas emocionais, sexan de ansiedade, depresión ou relacionados co soño (insomnio), a alimentación, dores musculares ou outros problemas físicos (cardiovasculares, dixestivos, dermatológicos) ou psicolóxicos (disfuncións sexuais, somatizacións, irritabilidad) derivados da tensión psicosocial.

Con todo, esa solución, no mellor dos casos, adoita ser temporal. “Non podemos anestesiar os nosos problemas emocionais e esperar a que se resolvan sós, senón que hai que tomar un papel activo na súa solución, comezar por mellorar a nosa información sobre as emocións e os problemas emocionais. Hai que buscar e ler información fiable”, explica o experto.

Se é necesario, hanse de adquirir habilidades cognitivas para manexar mellor as emocións (non magnificar os problemas) e de relaxación (e de exercicio físico) ou conductuales para afrontar mellor estas dificultades. Cun breve adestramento, apréndense a desenvolver e a usar de forma eficiente. Ás veces, polo ritmo de vida actual, cada vez hai máis cargas e máis demandas. É posible que se pretenda demasiado. Neste caso, habería que reformularse que é importante e imprescindible e aprender a vivir con menos e máis tranquilos.

RSS. Sigue informado

Ao publicar un comentario aceptas a política de protección de datos

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións