Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Atención sanitaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Vicente Palop, subdirector médico asistencial do Departamento de Saúde da Ribeira (Valencia)

O uso inadecuado de medicamentos asóciase a un maior risco de mortalidade

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 21deDecembrode2010

As persoas maiores toman unha media de catro fármacos de forma habitual, posto que moitas padecen até tres enfermidades crónicas. Si se automedican, esta media é mesmo superior: de cinco a seis fármacos. Esta cantidade favorece que o seu uso irracional asóciese a un maior risco de mortalidade, que aumenta cantos máis medicamentos tómanse. Paira evitalo, médico e paciente deberían establecer un pacto, ao termo da consulta, segundo o cal o paciente se comprometa a seguir o tratamento adecuado, sen saltarse dose ou automedicarse, entre outras medidas. Así o explica Vicente Palop Larrea, subdirector médico asistencial do Departamento de Saúde da Ribeira, da Dirección de Saúde de Valencia.

Toman moitos medicamentos as persoas maiores?

“O 90% dos anciáns toma medicamentos de forma crónica”Si, e é un tema crucial: o número de medicamentos que se toman é un factor de risco que aumenta a taxa de mortalidade e que iguala en fraxilidade ao cancro e a outras enfermidades cardiovasculares, tamén factores de risco de mortalidade. Teñen máis risco as persoas que toman sete fármacos que quen toman cinco. Ademais, nos últimos dez anos, segundo os resultados dun estudo realizado polos departamentos de saúde das comunidades autónomas, pasouse dun 70% de pacientes que toman medicamentos de forma crónica a un 90%.

Demasiados medicamentos?

É o equivalente a medicalizar -uso e abuso de fármacos- a toda a sociedade. A media de medicamentos que se toman é de catro, pero si engádese a automedicación, sobe a cinco ou seis de media. Nos anciáns institucionalizados aumenta aínda máis.

A que se debe este exceso?

É multifactorial: o 36% dos anciáns padece tres enfermidades crónicas e trátanse con medicamentos, pero outro aspecto moi importante é que xa se medicaliza a persoas que aínda non desenvolveron estas enfermidades, aínda que teñen factores de risco, como colesterol alto e obesidade ou a quen queren deixar de fumar. Ademais, con frecuencia, o paciente vén á consulta cunha pregunta e vaise cun medicamento, que é una forma de acabar rápido cando hai saturación na atención sanitaria.

Paira que enfermidades se medican os anciáns? Variou nos últimos anos?

“Quen máis se automedican son os mozos, que nunca van ao médico, e os anciáns, con laxantes e vitaminas”O perfil de medicamentos que toman non variou nos últimos anos. Os máis utilizados son os destinados ao tratamento do aparello cardiovascular (hipertensión arterial, accidentes cerebrovasculares, problemas renais, etc.), mentres que os analxésicos e os antiinflamatorios serían o segundo grupo e, despois, os falsos medicamentos.

A que medicamentos falsos refírese?

Entre outros, aos falsos protectores gástricos, como o omeprazol. É una falacia que os máis maiores, por tomar tres ou catro medicamentos, necesiten un protector gástrico.

Non é necesario?

Non. A necesidade xorde cando, ademais deste tres ou catro medicamentos, complícase a situación clínica do paciente por interaccións, sobre todo, cando hai automedicación, que supón entre un 1% e un 2% máis de fármacos por paciente. Quen máis se automedican son os mozos, que nunca van ao médico, e os anciáns, con laxantes e vitaminas.

Que sucede coas terapias naturais? Recorren a elas?

“Até o 10% dos anciáns que ingresan en hospitais teñen reaccións adversas graves polo número de medicamentos que toman”Nun estudo realizado en 168 anciáns que consumían una media de catro a cinco medicamentos ao día, detectouse que o 54%, a maior parte mulleres, tomaban herbas medicinais pola súa conta. Este hábito ten repercusión. As herbas que se venden nas farmacias son de calidade, pero nas herboristerías ou herbolarios poden estar contaminadas por fungos e metais pesados, a súa contaminación por organofosforados é moi frecuente.

Os anciáns fan un uso irracional dos medicamentos?

Fano e, ademais, é una situación moi frecuente. O 40% non segue os tratamentos e, cando son enfermos crónicos, este incumprimento aínda é máis alto, do 90%. Os anciáns toman menos doses das recomendadas polo seu médico por medo aos efectos adversos. Sábese que, de entrada, na terceira idade non se segue o tratamento prescrito aínda que o seu cumprimento sexa un factor crave paira o control da enfermidade, sexa aguda ou crónica. Pero o peor é que incumpren o tratamento e non llo din ao seu médico, o que tamén ten una repercusión, xa que o facultativo, ante a ausencia de resultados, aumenta a dose ou inclúe a prescrición doutro tratamento e isto afecta á enfermidade de base.

E a solución figúrase difícil.

“O 40% dos anciáns non segue os tratamentos e, cando son crónicos, este incumprimento é do 90%”Hai moita confusión entre os anciáns, polo que a recomendación é darlles unhas pautas por escrito cando acaba a consulta, establecer un pacto entre o médico e o paciente, deixar constancia de si vainos a tomar ou non, e implicar sempre á familia ou aos coidadores no seu tratamento, para que sexa un éxito.

Algún outro mensaxe final que desexe destacar respecto ao uso irracional dos medicamentos entre as persoas maiores?

Hai una parcela importante: as reaccións adversas. Até o 10% dos anciáns que ingresan en centros hospitalarios desenvolven reaccións adversas graves debido ao número de medicamentos que toman.

USO RACIONAL DOS MEDICAMENTOS

O uso adecuado de medicamentos entre as persoas maiores é un desiderátum, xa que na actualidade dista moito de poder cumprirse. O incumprimento terapéutico dos anciáns ou o seu costume de automedicarse e a tendencia do médico a prescribir medicamentos cando se podería optar por un tratamento non farmacolóxico son realidades que non cambiaron desde hai anos.

Por esta razón, Vicente Palop Larrea lembra aos médicos que deben utilizar “a prescrición razoada”, evitar a medicalización (uso e abuso dos fármacos e a automedicación) porque aumenta o risco de mortalidade e, na medida do posible, retirar un fármaco. Ademais, é partidario de recuperar o Decálogo que a Organización Mundial da Saúde enunciou en 1985 paira un bo uso da medicación porque, destaca, as medidas que contén seguen hoxe plenamente vixentes.

  • Realizar un diagnóstico previo, preciso e evitar tratamentos sintomáticos.
  • Valorar se o tratamento farmacolóxico é necesario.
  • Seleccionar o fármaco adecuado.
  • Utilizar os medicamentos máis eficaces (de eficacia demostrada en estudos clínicos).
  • Recorrer a presentacións farmacéuticas adecuadas (en ocasións, se recetan cápsulas que non se poden tragar ou inhaladores que son difíciles de manexar).
  • Axustar as doses aos problemas funcionais do paciente (renais, hepáticos, etc.).
  • Facer un seguimento do tratamento do paciente, tanto desde o punto de vista da súa eficacia como de posibles reaccións adversas.
  • Vixiar o cumprimento terapéutico (coñecido como adherencia).
  • Controlar a prescrición diferida que realicen outros médicos privados, como oftalmólogos, dentistas, a farmacia e a propia automedicación.
  • Educar ao paciente e aos seus familiares no bo uso dos medicamentos.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións