Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

O lecer, un dereito paira as persoas con discapacidade como o dano cerebral adquirido

Recursos e suxestións para que a poboación afectada e os seus familiares poidan gozar o seu tempo libre sen trabas nin barreiras
Por Fegadace 28 de Setembro de 2021
daño cerebral ocio
Imagen: ELEVATE

Os últimos anos supuxeron un gran avance cara á igualdade de acceso ao lecer das persoas con discapacidade. Pero segue sendo indispensable o traballo conxunto de persoas, asociacións, institucións públicas e privadas e medios de comunicación paira sensibilizar sobre este importante dereito recoñecido na Constitución. Debemos lograr entre todos que se deixe de falar de lecer inclusivo e que se fale unicamente de lecer paira todas as persoas. Sería a mostra palpable de que o obxectivo o cumprimos. Por iso, María José Hermida (terapeuta ocupacional) e Noelia Parente (educadora social), da Asociación de Dano Cerebral de Compostela Sarela, abordan nas seguintes liñas a importancia do lecer paira todos, que barreiras paira o seu acceso atopan as persoas con discapacidade, e en especial as que teñen dano cerebral adquirido, e de que maneira pódese facilitar e potenciar a súa goce.

A importancia do lecer

O lecer e o seu goce é un aspecto fundamental da vida das persoas. Así o recoñece a Organización Mundial da Saúde (OMS), que considera o tempo de lecer esencial paira o correcto desenvolvemento do ser humano, básico paira o seu equilibrio psíquico e social. Mesmo se chegou a demostrar que o correcto goce dese tempo prevén enfermidades, aumenta a creatividade e proporciona una mellor calidade de vida.

Pola súa banda, tamén a Constitución Española especifica, no seu artigo 43 do capítulo I, que os poderes públicos facilitarán una adecuada utilización do tempo de lecer.

Nas dimensións da Calidade de Vida, definidas polos profesores Robert L. Schalock e Miguel Anxo Verdugo, tense en conta o lecer como parte fundamental dunha das oito dimensións que a conforman, a do ‘Benestar Físico’. E vincúlase directamente a outras dimensións como o ‘Benestar Emocional’ e as ‘Relacións Interpersoais’, xa que o goce do noso tempo produce pracer, satisfacción e favorece as nosas interaccións e relacións sociais.

É importante destacar que toda persoa, una vez ten aseguradas as súas necesidades básicas, a seguridade e a súa protección (pirámide de Maslow), empeza a pensar en cubrir as súas necesidades sociais, onde o lecer e o tempo libre xogan un papel principal. A calidade das súas relacións, do seu lecer e da súa capacidade e posibilidade de gozar do mesmo fai que o día a día sexa máis interesante e sálgase da rutina rompendo co cotián.

Barreiras que impiden un lecer de calidade

Aínda que a teoría é clara, levala á práctica convértese nunha carreira de obstáculos cando nos referimos ás persoas con discapacidade. No día a día, as persoas con dano cerebral adquirido atópanse con barreiras paira acceder a un tempo de lecer de calidade.

Isto non só débese ás barreiras arquitectónicas, quizais as máis visibles de todas, senón tamén ás limitacións paira acceder á información, os problemas de planificación, a falta de iniciativa ou a apatía paira participar nunha actividade de lecer. Estas últimas barreiras falan das secuelas invisibles, aquelas que a primeira ollada non se perciben, pero que tamén repercuten no día a día da persoa con dano cerebral, xa que inflúen na toma de decisións, a comprensión da información, a comunicación ou o estado de ánimo.

Ademais, é preciso ter en conta a contorna física no que vive a persoa e as súas relacións interpersoais. Moitas persoas atopan limitadas as súas actividades de lecer polo lugar no que viven, como pode ser una zona rural ou con pouca comunicación de transportes, ou por depender doutra persoa que a leve ou a acompañe durante a actividade.

Guía de apps e recursos paira facilitar o lecer

A continuación describimos algúns dos recursos que as persoas con dano cerebral e as súas familias poden consultar paira gozar do seu tempo libre e de lecer:

  • Turismo acessible by Equalitas Vitae. É una app con información de hoteis, casas rurais e turismo rural adaptados e accesibles. Tamén dispoñen de información de deporte adaptado, praias accesibles, rutas culturais, museos accesibles e espazos naturais accesibles.
  • Discapnet. No Portal de Persoas con Discapacidade pódense atopar destinos accesibles moi interesantes, tanto a nivel nacional como internacional.
  • DisplaceTool. Esta aplicación móbil paira persoas con diversidade funcional permite localizar os puntos sen barreiras arquitectónicas que están dispoñibles na cidade. Pódense achar por categorías ou mediante un radio de distancia da propia localización no mapa. Tamén dispón de información sobre as prazas reservadas paira persoas con mobilidade reducida na vía pública, e dunha lista de asociacións e transportes adaptados.
  • Eventbrite. Con esta app é posible atopar distintos eventos en calquera lugar do mundo. Informa de concertos, exposicións de arte, festivais e espectáculos. E avisa do evento que se está realizando ou está próximo a celebrarse preto da localización indicada. Ademais, mostra o horario, data, localización e como chegar.

Unido a estes recursos, sería importante contar cunha rede de asistentes persoais que puidesen acompañar ás persoas con dano cerebral nas actividades de lecer que elixa, sen necesidade de depender dun familiar ou outra persoa da súa contorna paira gozar da mesma, logrando máis autonomía e autodeterminación.

Retos e preguntas decisivas sobre o lecer de persoas con discapacidade

Até o momento, percorreuse un gran camiño cara á igualdade de acceso ao lecer das persoas con discapacidade. Con todo, hai que ter presentes os datos da enquisa do Instituto Nacional de Estatística (INE) sobre integración social e saúde do 2012. Neles sinálase que o 69 % das persoas con discapacidade ven limitada a súa participación en actividades culturais. As principais barreiras que se atopan paira iso son:

  • a distancia que teñen que percorrer paira chegar ao lugar da actividade (33 %).
  • a falta de confianza en si mesmas ou nos demais (31 %).
  • as dificultades paira acceder ou moverse polos edificios (30 %).
  • a falta de transporte adecuado (25 %).
  • a falta de coñecemento ou información accesible (22 %).

Por todo iso, é necesario seguir traballando conxuntamente as persoas, asociacións, institucións públicas e privadas, medios de comunicación, etc., co fin de lograr que, no canto de lecer e lecer inclusivo, fálese unicamente de lecer paira todas as persoas.

Debemos reflexionar e respondernos estas preguntas: Eles/as elixen? Trátaselles en termos de igualdade? Temos infraestruturas plenamente preparadas e accesibles paira todas as persoas? En definitiva: pénsase en todas as persoas cando se crean ou ofrecen servizos turísticos?