Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A batalla legal do iogur

A autorización de «iogur pasteurizado despois da fermentación» para produtos sometidos a un tratamento térmico pretende adaptarse aos novos tempos

img_yogur1p 2

A polémica norma de calidade para o iogur foi, desde a súa aprobación en febreiro de 2003, campo abonado para a batalla xudicial á que se incorporaron, para atacala, non só diferentes fabricantes e asociacións do sector lácteo, senón tamén diversos colectivos de veciños e representantes dos consumidores, e mesmo asociacións científicas. No seu defensa non só saíu o propio Estado, autor da norma en cuestión, senón tamén algunha Comunidade Autónoma, así como o maior fabricante en España do ata entón denominado «sobremesa láctea».

Img yogur1

O asunto fixo suar ao propio Tribunal Supremo que, a finais de 2005 e en tan só un par de meses, tivo que resolver os diferentes recursos que se expuxeron contra a legalidade da norma. Os xuíces, por fin, declararon que poden recibir a denominación de «iogur pasteurizado despois da fermentación» os produtos que, unha vez fermentados con bacterias, sométense a un proceso de tratamento térmico coa consecuente viabilidade destas bacterias. Un concepto, segundo eles, que constitúe unha evolución propia do mercado na comercialización destes produtos.

As partes recorrentes aferrábanse ao concepto tradicional de iogur, imperante antes da introdución das novas denominacións legais. De ningún xeito aceptaban a evolución que experimentara nos últimos anos a normativa do iogur. O último antecedente atopámolo na Norma de Calidade para o iogur de 1987, que prohibía que os iogures que foran pasteurizados despois da fermentación puidesen acollerse á denominación de «iogur», aínda que fose puntualizando o seu proceso. No seu lugar, e para dar acollida a tan singular e novo produto na normativa que regulaba a calidade do iogur, impúxoselles a mención de «sobremesa láctea».

Os antecedentes
O Tribunal Supremo autoriza o uso de «iogur pasteurizado tras a fermentación» ao considerar que a denominación describe fielmente o proceso de produción que se seguiu

A nova denominación foi duramente criticada por absurda e arbitraria, polo que se produciu unha derrogación mediante a aprobación dunha Orde de 2002. Esta medida desatou as iras de non poucos fabricantes e asociacións do sector, así como as críticas dos representantes dos consumidores e doutros colectivos, pois acollía como iogur os ata entón «sobremesas lácteas». En contra do que estes pensaban, o lexislador consideraba que xa era hora de adaptar a normativa do iogur aos novos tempos, permitíndose, entre outras consideracións, que o iogur que se pasteuriza despois da fermentación puidese denominarse deste xeito.

A «batalla xudicial do iogur» estaba en marcha. Os afectados mesmo solicitaron a suspensión en canto á aplicación da Orde de referencia, sen obter o resultado desexado. En plena tramitación dos recursos expostos ante a Audiencia Nacional foi aprobado o Real Decreto de 2003, polo que se establecía a Norma de Calidade para o iogur, que perseguía un dobre obxectivo: refundir nun único texto a regulación xa existente na materia e elevar de rango a normativa reguladora do iogur, que pasaba de orde ministerial a Real Decreto. A derrogación da Orde de 2002 por refundición determinou o arquivo das diferentes causas abertas contra ela, pero abriu unha nova vía xudicial contra a nova regulación do iogur.

O concepto tradicional
A postura defendida polos recorrentes viña cuestionar o feito de que se dese cabida, baixo a denominación de iogur, a un produto que non tiña as características propias deste, en contra da tradicional consideración e carecendo de base científica. Consideraban ao iogur como un produto básico, asociado a un produto fresco, de leite e con importante presenza de bacterias vivas, que se distingue perfectamente de calquera outro produto no que, como consecuencia dun tratamento, ditas bacterias lácticas específicas perdesen a súa viabilidade.

Neste sentido, alegaban que a Administración incumpría a esixencia de servir con obxectividade aos intereses xerais, que se incidía en desviación de poder e arbitrariedade, e que se infrinxían as normas sobre dereitos dos consumidores sobre unha información certa e veraz, dada a confusión creada aos mesmos coa iniciativa levada a cabo. Consideraban que o «novo produto» confundía ao consumidor, facéndolle crer que adquire e consome iogur, coas súas propiedades e características coñecidas, cando en realidade se trata dun produto carente das cualidades dixestivas que ofrece o verdadeiro iogur.

Novas normas para novos produtos
O Tribunal Supremo debía comprobar se a lexislación española impugnada infrinxía as normas comunitarias e internacionais que trataban de protexer a garantía de certeza para o consumidor na identificación do produto (en canto a natureza, cualidades, composición e modo de fabricación). Para iso, baseouse nos elementos que inciden na denominación adoptada na norma, de acordo coas características do produto e a valoración que merece para o consumidor medio, e ten en conta circunstancias como as que se derivan dunha nova realidade social, e que se manifestan no desenvolvemento e incremento da elaboración e comercialización de novos produtos lácteos durante os últimos anos.

Neste sentido, os xuíces consideran totalmente legal a adaptación e integración que se levou a cabo nas normas do sector pola nova situación social e tecnolóxica. Da mesma forma, afirman que a natureza dos produtos en cuestión ten unha orixe común, que é o leite fermentada con determinadas bacterias, e que no caso dos novos produtos sométense despois a un proceso de tratamento térmico, cos consecuentes efectos sobre a viabilidade de tales bacterias, pero que no iogur tradicional permanecen vivas.

O Tribunal Supremo atribúe propiedades saudables a ambos os tipos de produtos, aínda que considera que as cualidades ou efectos beneficiosos son aspectos non pacíficos, pois algúns informes achegados apuntan a que non existen diferenzas nos efectos microbiológicos, inmunológicos ou de benestar dixestivo entre os iogures tradicionais e os pasteurizados. Doutra banda, conclúe que a denominación utilizada «iogur pasteurizado tras a fermentación» describe fielmente o proceso de produción seguido para a obtención do produto, e que os termos técnicos que se usan non son descoñecidos para os consumidores. É máis, segundo puido comprobarse durante o preito, ambos os tipos de produtos comercialízanse na Unión Europea, convivindo distintas denominacións para a súa identificación e presentación ante o consumidor.

As diferentes sentenzas ditadas ratifican a validez do Real Decreto de 2003 ao considerar correcta a delimitación de ambos os tipos de produtos, atendendo á natureza común dos mesmos, o sistema de produción e os efectos sobre a persistencia das bacterias determinantes da fermentación. Por iso, conclúe que a identificación adoptada atense á natureza, cualidades e sistema de elaboración dos produtos; resulta plenamente compatible coa normativa e réxime de comercialización de tales produtos na Unión Europea; responde á evolución do mercado na comercialización dos mesmos; e proporciona aos consumidores elementos de identificación de tales produtos que non existían na normativa anterior.

O MESMO PRODUTO PARA DIFERENTES CONCEPTOS

Img

Aos xuíces non se lles escapou como evidente o desenvolvemento que experimentou nos últimos tempos a comercialización de produtos lácteos e, concretamente, do iogur que tras a fermentación sométese a tratamento térmico. Tampouco pasou por alto que devanditos produtos se comercializan con diferentes denominacións: mentres uns permiten que leve a efecto baixo o concepto xenérico de iogur, outros non os inclúen e atribúenlles distintas denominacións relativas á súa condición de produtos lácteos e o tratamento térmico a que están sometidos.

As diverxencias sobre a natureza dos produtos en cuestión parten dun núcleo común, que é o leite fermentada con determinadas bacterias, iogur, que en caso dos novos produtos sométense, posteriormente, a un proceso de tratamento térmico, cos consecuentes efectos sobre a viabilidade de tales bacterias, e por iso é polo que o debate xurídico se platee na utilización do concepto iogur. Unha situación que impediu a elaboración de normas de armonización no marco da Unión Europea sobre o aspecto da denominación ou concepto de iogur. Ademais, esta situación permitiu a subsistencia da diversidade de denominacións en razón á normativa de cada Estado membro, que pode establecer a que resulte máis adecuada ás condicións de comercialización no seu ámbito territorial.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Real Decreto número 179/2003, de 14 de febreiro, polo que se aproba a Norma de Calidade para o iogur ou yoghourt. (BOE número 42/2003, de 18 de febreiro de 2003).
SENTENZAS
  • Sentenza do Tribunal Supremo, Salga 3ª, Sección 4ª, de 10 de outubro de 2005, recurso número 65/2003.
  • Sentenza do Tribunal Supremo, Salga 3ª, Sección 4ª, de 9 de novembro de 2005, recurso número 61/2003.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións