Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A brucelose resístese a desaparecer

A erradicación completa da brucelose do territorio español continúa sendo enormemente dificultosa, aínda cando se logrou reducir a súa incidencia

A brucelose continúa sendo una das zoonosis de impacto no mundo gandeiro. A pesar dos esforzos realizados nos últimos anos, e de que a súa incidencia se reduciu notablemente, continúa tendo peso nas explotacións. Tampouco son estraños os brotes nos que a infección salta de animais a humanos ou viceversa, e moito menos os que se transmiten por alimentos contaminados.

Segundo datos do Instituto de Saúde Carlos III, a brucelose é a zoonosis máis frecuente en España. A súa incidencia está a diminuír desde o ano 1984: dunha taxa de 20 casos por 100.000 habitantes chegouse en 2001 a unha taxa de 2,34. Por Comunidades Autónomas son Andalucía e Estremadura as que presentan unhas taxas máis elevadas: 7,17 e 6,06, respectivamente, en 2001.

As cifras oficiais poderían facer pensar que a brucelose é xa un problema baixo control. No entanto, convén lembrar que se trata dunha enfermidade onde a transmisión cara ás persoas ten lugar pola elaboración de alimentos procedentes de animais infectados por un microorganismo (Brucella). Dado que continúan dándose casos, algúns deles en forma de brotes nos que hai diversos individuos implicados, as medidas de control que se están aplicando poderían revelarse ineficaces ou, o que podería ser tan ou máis grave, pór de manifesto que non hai una colaboración efectiva por parte dos gandeiros.

Transmisión da brucelose
Os alimentos artesanais elaborados con produtos non higienizados facilitan a transmisión do xerme da brucelose
A brucelose é una enfermidade que raramente deixa lesións nas canles, polo que o control hai que facelo nas explotacións, impedindo que os animais enfermos atópense en produción.

Paira evitar este problema, existen campañas de prevención, nas que se realizan análises a todos os animais. Una vez que se detecta un positivo, o animal é identificado e sacrificado, coa finalidade de reducir o perigo paira os consumidores finais. Con todo, este sistema pode fallar. Un exemplo diso é a comunicación recente dun brote de brucelose polo consumo de queixo de cabra fresco, procedente de leite sen pasteurizar.

As formas principais de transmisión nas zonas endémicas do noso país son:

  • Transmisión directa por exposición ocupacional, normalmente en zonas rurais, e entre granxeiros, familiares ou amigos que visitan as instalacións.
  • Transmisión por alimentos, en zonas urbanas ou periurbanas, por produtos non higienizados.

Exemplo desta segunda vía de transmisión foi a aparición dun brote no que no período de tempo comprendido entre xaneiro a marzo de 2002, declaráronse 11 casos sospeitosos de bruceloses na Delegación de Saúde de Córdoba. Os casos declarados residían en tres municipios rurais próximos entre si: Lucena, Benamejí e Palenciana.

Iniciouse una investigación epidemiolóxica nos municipios implicados paira identificar o vehículo e a orixe da infección. Dos 11 casos declarados (inicialmente dous confirmados e nove sospeitosos, cunha media de idade de idade foi de 33 anos), tres foron hospitalizados, cunha duración mediana de ingreso de catro días. En todos os casos constatouse una rápida melloría tras a administración de antibióticos, excepto un no que se produciu a reacción de Jarisch-Herxheimer. Ningún dos casos padecera bruceloses con anterioridade. O primeiro caso iniciou síntomas o 1 de xaneiro de 2002 e o último o 20 de marzo do mesmo ano. A distribución temporal revela que os casos se agruparon en sete familias.

Sintomatología

Os síntomas máis frecuentes adoitan ser febre (100%), calafríos (100%), sudoración nocturna (91%), malestar xeral (91%), dor das articulacións (82%), perda de peso (64%) e cefalea (64%). O período de incubación medio adoita ser duns 60 días aínda que pode ser inferior a un mes.

Ademais dos casos descritos no caso anterior, identificáronse 10 persoas asintomáticas expostas aos queixos sospeitosos, o que significa case o 50% das persoas detectadas. Este punto é moi importante, posto que xustifica o que a enfermidade quede latente entre un importante número de persoas implicadas nun brote e que pode facer que haxa novos casos no futuro ou que aparezan pequenos brotes por malas manipulacións de alimentos. De entre estas 10 persoas portadoras, diagnosticáronse tres casos positivos de bruceloses e administróuselles o tratamento correspondente.

Alimentos implicados

A hipótese inicial ante un brote de brucelose é o consumo de alimentos procedentes de granxas afectadas, normalmente elaborados de forma artesanal e sen unha higienización previa. Paira comprobar este extremo, é imprescindible un estudo epidemiolóxico do brote, investigando sobre os alimentos consumidos e a súa procedencia.

No brote que estamos a utilizar como exemplo, púxose de manifesto que todas as familias afectadas comeron porcións do mesmo queixo, aínda que se descoñecía se todos os queixos tiñan o mesmo orixe. Ao mesmo tempo, non se puxo de manifesto un contacto destas persoas con animais enfermos ou portadores (principalmente cabras e ovellas). Tampouco houbo contacto previo con animais de risco e, en consecuencia, esta circunstancia excluíuse como posible factor responsable do brote.

As persoas que consumiron queixo fresco de cabra sen higienizar presentaron un maior risco de brucelose que os que non o fixeron. Así mesmo, o consumo de queixo fresco de cabra sen higienizar elaborado nunha granxa situada no territorio epidémico tamén se asociou á ocorrencia da enfermidade e foi estatisticamente significativo. No entanto, ocasionalmente poden presentarse casos de persoas que non consuman queixo fresco de cabra sen higienizar, o que podería estar relacionado cun caso secundario, é dicir, persoas que enferman por contacto directo con outras que están a padecer a enfermidade. O máis normal nestes casos é que se dea contacto directo entre membros dunha mesma familia.

O CONTROL NOS ANIMAIS

Img virus2
A última campaña de saneamento sistemático da granxa implicada no brote tomado de exemplo realizouse no mes de novembro de 2001, detectándose 19 cabras (todas femias) positivas a Brucella melitensis, sacrificándose a totalidade destes animais.

Supostamente, os queixos de cabra sen higienizar elaboráronse no intérvalo de tempo transcorrido entre a obtención daquelas mostras e o diagnóstico microbiológico, o que indica a importancia dun control rutineiro, no que se impliquen de forma significativa os propios granxeiros, posto que son parte importante na erradicación deste problema. Tras os resultados do estudo analítico, en abril de 2002 realizouse outro saneamento da explotación atopándose 28 animais positivos, dos cales 26 eran machos e dúas femias. Este dato revela que, aínda cando haxa una campaña de saneamento, non necesariamente a explotación está indemne.

A orixe de novos casos pode ser variable, incluíndo entre eles que por diferentes motivos non se cheguen a analizar todos o animais da explotación, a compra de novos animais non incluídos en campañas de saneamento, ou mesmo, que os propios gandeiros sexan portadores e transmitan a infección aos seus animais.

En calquera caso, a única medida paira controlar o problema é o control efectivo das explotacións. Ademais, deberíanse revisar os permisos, si é que os hai, que permitan a elaboración e comercialización de queixo elaborado con leite cru, procedente de explotacións de zonas endémicas de Brucella. É certo que se trata dunha práctica tradicional, pero os perigos paira a saúde dos consumidores son tan importantes que tería que implicar a súa prohibición.

Finalmente, faise necesario incrementar as accións de formación e información cara aos gandeiros e consumidores, coa finalidade de que coñezan os riscos asociados aos alimentos que producen ou consumen.

Bibliografía

  • Álvarez Díaz MM, Trasfogueiro do Pozo G, Ramos Aceitero M. 2000. Brote de brucelose na Zona Básica de Saúde da Serena, Badaxoz (outubro 1999-abril 2000). Bol. Epidemiol. Estremadura. 1(19):169-72.
  • Castell Monsalve J, Rullán JV, Peiró Callizo EF, Neto-Sandoval Alcolea A. 1996. Estudo dun brote epidémico de 81 casos de brucelose consecutivo ao consumo de queixo fresco sen pasteurizar. Rev Esp Saúde Pública. 70:303-11.
  • Méndez Martínez C., Páez Jiménez A., Cortés Branco M., Salmoral Chamizo E., Mohedano Mohedano E., Prata C., Varo Baena A., Martínez Navarro F. 2004. Brote de brucelose en Andalucía por consumo de queixo de cabra fresco sen higienizar. Bol. Epidemiol. Semanal. 12(5):45-52.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións