Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A Europa dos envases reutilizables

A norma comunitaria promove prioritariamente a prevención na produción de residuos e valora por igual as distintas fórmulas de valorización

Algúns Estados membro da Unión Europea promocionan por medio da súa lexislación interna a utilización de envases reutilizables paira bebidas. O Tribunal de Xustiza deberá agora pronunciarse sobre si esta práctica vai en contra do dereito comunitario ou está xustificada como medida de defensa do medio ambiente.

A principios de maio de 2004, o Avogado Xeral Dámaso Ruiz-Jarabo presentou as súas conclusións ante o Tribunal de Xustiza das Comunidades Europeas, sobre un asunto que enfronta desde hai anos a produtores de bebidas refrescantes co Goberno alemán. O tribunal administrativo teutón suspendeu o proceso, expondo ao Tribunal de Xustiza catro cuestións prejudiciales sobre a interpretación do dereito comunitario a este asunto. As preguntas céntranse en si as citadas normas prohiben aos Estados membros dar prioridade aos envases reutilizables de bebidas fronte aos valorizables ou impedir a venda de refrescos en recipientes desta última clase, en determinadas circunstancias.

A xustiza europea xa tivo ocasión de pronunciarse hai uns anos no asunto que enfrontaba á Comisión co reino de Dinamarca pola prohibición de importar cervexa e refrescos de gas en latas. De momento, a balanza está a favor dos fabricantes.

Un asunto de envases
A norma comunitaria fixa como primeira prioridade a prevención e coloca no mesmo plano a reutilización, a reciclaxe e outras formas de valorización de residuos
O proceso alemán iniciouse pola reclamación efectuada por modestos fabricantes de bebidas con domicilio social en Austria, cuxa actividade principal consistía en exportar a Alemaña refrescos, con e sen gas, zumes de froitas e auga embotellada en envases desechables susceptibles de valorización. Estando adheridas a un sistema integrado de xestión de envases usados e dos seus residuos, e por tanto, exentas de cobrar aos seus clientes, en concepto de depósito, una cantidade por cada bebida, perdérono por mor da publicación por parte do Goberno alemán dos resultados respecto á porcentaxe global de bebidas vendidas en Alemaña atendendo ao seu envase.

Segundo a lexislación alemá de 1998, cando a porcentaxe global de bebidas vendidas neste país en recipientes reutilizables baixa do 72%, que foi a cota alcanzada paira este tipo de envases no ano 1991, e que se toma como referencia aos efectos comentados, os axentes económicos deben empezar a recadar o depósito e a responsabilizarse da valorización das botellas.

Os datos publicados en xullo de 2002 polo Goberno federal sobre a proporción que os recipientes reutilizables representaban no seu conxunto indicaban que, paira todas as bebidas con excepción do leite, a porcentaxe situouse, no período comprendido entre maio de 2000 e abril de 2001, por baixo do 72%. A medida gobernamental afectaba os sectores da auga mineral, a cervexa e os refrescos con gas, categorías paira as que non se alcanzaron as cotas específicas logradas en 1991. Por iso, as empresas afectadas quedaron obrigadas, a partir de 2003, a cobrar o depósito, así como a aceptar a devolución dos envases usados e a valorizarlos.

As empresas demandantes consideraban que esta medida constituía una restrición das súas exportacións a Alemaña, e una infracción do dereito comunitario. Ademais das partes implicadas no preito, presentaron observacións escritas neste proceso os gobernos francés, italiano, o dos Países Baixos, o austriaco e a Comisión. A vista, que se celebrou o 2 de marzo de 2004, deu paso ás conclusións do Avogado Xeral, quedando o asunto unicamente pendente de sentenza.

Normas paira reducir os residuos
O Regulamento alemán sobre envases, de 21 de agosto de 1998, promove varias medidas paira alcanzar o obxectivo de evitar ou de reducir a incidencia dos residuos de envases sobre o medio ambiente. Esta normativa define os recipientes reutilizables como os destinados a servir varias veces paira a mesma finalidade.

Atendendo ao que dispón a norma en cuestión, os produtores e os distribuidores de bebidas envasadas en recipientes dun só uso cobran un depósito por unidade, ao longo de toda a cadea comercial, aínda que poden liberarse desa obrigación, á que se suman as de recollida e valorización das botellas baleiras, participando nun sistema integrado de xestión de envases e dos seus residuos. Alemaña conta cunha proporción de envases reutilizables moi alta, por encima do 90% paira a auga mineral, dun 35% paira os refrescos sen gas, e dun 74% paira aqueles con gas; dun 82% paira a cervexa, e dun 29% paira o viño.

Polo que respecta á lexislación comunitaria, una Directiva de 1994 tiña por obxecto harmonizar as medidas nacionais sobre xestión de envases e residuos de envases paira previr ou reducir o seu impacto ambiental en todos os Estados membro, así como en países terceiros, e asegurar desta forma un alto nivel de protección. Por outra banda, pretendía garantir o funcionamento do mercado interior dentro da Comunidade.

Con ela chegaron as medidas destinadas, como primeira prioridade, á prevención da produción de residuos de envases e á reutilización de envases, á reciclaxe e demais formas de valorización de residuos de envases e, por tanto, á redución da eliminación final de devanditos residuos. O seu articulado, a fin de cumprir cos obxectivos marcados pola Directiva, instaba os Estados membro a adoptar as medidas necesarias para que se establecesen sistemas de devolución ou recollida de envases usados ou de residuos de envases procedentes do consumidor, de calquera outro usuario final ou do fluxo de residuos, co fin de dirixilos cara ás alternativas de xestión máis adecuadas; ou ben, de reutilización ou valorización, incluído a reciclaxe, dos envases ou residuos de envases recolleitos.

Os sistemas descritos concibíronse paira estar abertos á participación dos axentes económicos dos sectores afectados e á das autoridades públicas competentes. Os mesmos aplícanse tamén aos produtos importados, pero sempre que o seu trato non sexa discriminatorio, e evítense obstáculos ao comercio e distorsiones da competencia.

Atendendo ás argumentacións do Avogado Xeral, a norma comunitaria non ofrece ningunha base paira preferir os sistemas de reutilización aos de reciclaxe e ás demais formas de valorización. Segundo aduce, a norma non fixa ningunha orde xerárquica, atribúe a primeira prioridade á prevención da produción de residuos e coloca no mesmo plano a reutilización, a reciclaxe e as demais formas de valorización citadas. E aínda que é certo que nalgún punto promóvese que as análises do ciclo de vida termínense o máis rapidamente posible, paira xustificar unha orde de preferencia preciso entre os envases reutilizables, os reciclables e os valorizables, na práctica os estudos realizados nalgúns países non parecen chegar aínda a resultados definitivos.

Entre a prevención e a reutilización
O Avogado Xeral considera que non cabe asimilar os conceptos de prevención e reutilización definidos na Directiva. A prevención consiste tanto na redución da cantidade e da nocividad paira o medio ambiente dos materiais e as sustancias empregados nos envases e nos residuos de envases, como na diminución da embalaxe no proceso de produción, na comercialización, a distribución e a eliminación, en particular mediante o desenvolvemento de elementos e técnicas non contaminantes.

Doutra banda, a reutilización defínese como toda operación na que o recipiente, concibido e deseñado paira levar a cabo un número mínimo de circuítos ou rotacións ao longo do seu ciclo de vida, é enchido co mesmo fin paira o que foi creado, con ou sen axuda de axentes auxiliares, converténdose despois en residuos.

A regra básica da prevención atópase no anexo II da Directiva, cando recolle os requisitos específicos sobre a elaboración e a composición dos envases: «deben construírse de tal forma que tanto o seu volume como o seu peso sexan o mínimo adecuado paira manter o nivel de seguridade, hixiene e aceptación necesario paira o produto embotellado e paira o consumidor, é dicir, a prevención atende ao deseño do recipiente e ao seu proceso de fabricación, con obxecto de reducir e evitar en orixe a xeración de residuos». Unhas medidas que se aplican por igual aos recipientes reutilizables, como aos reciclables.

Reutilizables e Reciclables
A Directiva permite ás autoridades públicas favorecer os sistemas de reutilización dos envases susceptibles de sucesivos enchidos sen prexudicar o medio ambiente, e a dar preferencia á prevención da produción de residuos de envases. Con todo, iso non significa que se prime aos reutilizables fronte á reciclaxe e as demais formas de valorización; e que non deban respectarse os principios básicos do Tratado.

As empresas demandantes no litixio principal defenden que as normas da Directiva, en particular o seu anexo II, cobren de maneira exhaustiva os riscos que os envases representan paira o medio ambiente, argumentando que «os requisitos básicos de protección non son unhas cláusulas mínimas que poidan completarse polo dereito nacional mediante a imposición de cotas de envases rellenables». E é que, segundo aducen, os dun só uso reciclables e valorizables en forma de recuperación de enerxía satisfán tamén as esixencias mínimas, polo que non procede restrinxir a venda de bebidas nesa clase de recipientes.

Ao estimar, de maneira global, que os envases reutilizables son ecoloxicamente correctos e que os desechables resultan prexudiciais paira o medio ambiente, a regulación alemá discrimina a estes últimos e ás bebidas que conteñen. O Goberno austriaco, o francés e o italiano, coincidiron con esta apreciación.

Coa Directiva na man, os Estados membros non poden impedir a posta no mercado dos envases que cumpran os requisitos básicos previstos no anexo II da Directiva, que foron obxecto de armonización; aínda que o lexislador comunitario vexa con bos ollos as accións das autoridades nacionais en favor dos sistemas de reutilización de envases que entrañen una forma indirecta de prevención de residuos, pero sempre que non interfiran na boa marcha do mercado interior. E é que a norma comunitaria sitúa nun plano de igualdade os sistemas de devolución e os de recollida, así como os de reutilización e os de valorización, incluído a reciclaxe, co único requisito de que permitan conseguir os obxectivos marcados.

A análise que realiza o Avogado Xeral da situación exposta lévalle mesmo a considerar os envases desechables como una alternativa interesante desde o punto de vista ambiental. Segundo razoa, no seu afán por favorecer as botellas reutilizables paira protexer o medio ambiente das secuelas da reciclaxe e da valorización dos residuos de envases desechables, o Goberno alemán non parece ter en conta outros factores (como os tratamentos de limpeza e de esterilización aplicables aos recipientes rellenables, o consumo de carburante, as emisións á atmosfera e o desgaste das vías de comunicación, se a distancia de transporte excede un número determinado de quilómetros, co inevitable incremento na densidade do tráfico e o risco de accidentes), cuxa ponderación serve de contrapeso ás pretendidas vantaxes ecolóxicas.

Por último, considera que non parece que a imposición dun depósito sobre os envases desechables sexa una medida idónea paira promover o uso dos reutilizables. Cre, neste sentido, que o que se consegue con certeza é que o comprador ou calquera outra acode interesada devolva os baleiros paira recuperar o importe satisfeito, que non é pouco, pero, ante a necesidade de pagar por uns e outros, o consumidor adoita optar polo que lle resulte máis cómodo e non necesariamente polo que sexa menos contaminante. E conclúe que a controvertida normativa alemá non pode ampararse na protección do medio ambiente como esixencia imperativa capaz de limitar a aplicación do Tratado, por non cumprir o principio de proporcionalidade.

REUTILIZACIÓN E PREVISIÓNS EN EUROPA

Img basura1
Atendendo a un informe provisional realizado pola Comisión en 1999 sobre a aplicación da Directiva de 1994, na Unión Europea reutilízase un terzo dos envases de bebidas alcohólicas, auga mineral e viño. Os materiais de envase máis reutilizados son o vidro e o PET. Os Estados membro do norte dispoñen de sistemas de reutilización moito máis desenvolvidos que os Estados meridionais.

Polo que respecta á reciclaxe, os obxectivos establecidos na presente Directiva demostraron ser realizables e as diferenzas xeográficas pouco importantes. Como conclusión o citado informe indica que o único material cuxa taxa de reciclaxe segue sendo reducida é o plástico.

Doutra banda, e con respecto a perspectivas de futuro sobre a cuestión, en data 7 de decembro de 2001 a Comisión presentou una proposta de directiva do Parlamento Europeo e do Consello pola que se modifica a Directiva de 1994, relativa aos envases e os seus residuos, e establece novos obxectivos de aproveitamento e reciclaxe máis ambiciosos, que deberán alcanzarse antes do 30 de xuño de 2006.

A nova proposta normativa propón que as porcentaxes globais de aproveitamento e reciclaxe deberán estar comprendidos entre un 60% e un 75%, e entre un 55% e un 70%, respectivamente. Tamén se fixan obxectivos específicos de reciclaxe por materiais: un 60% paira o vidro, un 55% paira o papel e o cartón, un 50% paira os metais e un 20% paira os plásticos (unicamente reciclado mecánico e químico). Paira Grecia, Irlanda e Portugal concédese un prazo suplementario, debendo alcanzar estes obxectivos antes do 30 de xuño de 2009.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Directiva 94/62/CE, do Parlamento Europeo e do Consello, de 20 de decembro de 1994, relativa aos envases e os seus residuos (Diario Oficial L 365 de 31 de decembro de 1994).
ASUNTO XUDICIAL
  • Asunto C-309/02. Radlberger Getränkegesellschaft mbH & Co., S. Spitz KG contra Land Baden-Württemberg

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións