Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A higienización da auga, una necesidade ou un risco?

A auga que salgue polas nosas billas é un produto que pretende inicialmente e, como obxectivo fundamental, non desencadear ningún problema de saúde pública. Este obxectivo conseguiuse, despois de moitos séculos nos que estivo implicada no inicio ou transmisión dunha gran cantidade de brotes epidémicos grazas ao emprego, entre outros, do hipoclorito sódico. Un estudo recente, con todo, cuestionou o seu uso polo risco que implica a formación de subproductos potencialmente tóxicos.

Durante séculos observouse a presenza de cólera en toda Europa sen coñecer cal era o axente causal, ata que se evidenciou que a fonte de diseminación da infección era a auga, que actuaba como vector do vibrión colérico. Hoxe en día este problema non existe en ningún dos nosos países porque, entre outros motivos, os microorganismos na auga de consumo elimínanse grazas á adición de sustancias potabilizadoras ou higienizantes.


A importancia da auga como axente transmisor de enfermidades quedou demostrada en máis dunha ocasión, mesmo en tempos recentes. Así se evidenciou, por exemplo, nos anos noventa, cando se declarou un brote en Estados Unidos que afectou a 400.000 persoas en Milwaukee. O produto implicado foi a auga e o axente etiológico Cryptosporidium.


Ademais destes claros exemplos hai que destacar a presenza doutros microorganismos como enterobacterias (Escherichia coli, Salmonella e Shigella, entre outras), bacilos (entre eles patógenos como o Bacillus anthracis, responsable do carbunco ou ántrax) ou virus (hepatite A e virus tipo Norwalk).

Neste momento, a única maneira de asegurar a seguridade da auga é o seu tratamento mediante sistemas de potabilización química. Esta potabilización só se practica ás augas de consumo urbano, mentres que as augas envasadas non se potabilizan xa que se obteñen directamente nos mananciais nunhas adecuadas condicións hixiénicas.


Por que se contamina a auga?

A auga que discorre polas canles naturais, desgraciadamente, non adoita cumprir uns mínimos hixiénicos que permitan o seu consumo sen risco sanitario. A auga, por definición, ha de ser incolora, inodora e insípida. Con todo, engádenselle multitude de contaminantes orgánicos. Nos nacementos dos ríos a auga é segura, pero a medida que vai descendendo pola súa canle atopará restos de materia fecal animal, excrementos que se entenden como restos naturais que proceden de animais que poden estar enfermos ou ser portadores de enfermidades perigosas (tuberculoses, bruceloses, carbunco, infeccións de pel con abcesos ou bolsas de pus). Esta contaminación dilúese na auga e non se ve, pero pode provocar enfermidades.


Conforme esta canle discorre, mesmo por parques naturais controlados, pode contactar con cadáveres de animais que posúen una elevada contaminación, materias fecais procedentes de núcleos urbanos non ben depurados ou de explotacións agrarias ou gandeiras. Do mesmo xeito, a agricultura biolóxica propugna o uso de abonos naturais, entre os que se poden considerar materiais fecais, con elevada contaminación. Estes microorganismos poden pasar á auga e de aquí ser distribuídos a núcleos de poboación importantes.


Como podemos ver, na sociedade moderna, a contaminación da auga non só é posible senón certa, o que indica que o seu consumo sen tratar é un risco de primeira orde.

Como se trata a auga?

Diferentes foron os tratamentos propostos paira a higienización da auga. Entre os máis empregados, atópanse a cloración e a ozonización. A primeira emprégase na maioría dos países, xa que o hipoclorito é altamente eficaz e non é caro, asegurando una adecuada desinfección da auga de consumo. Hai que destacar (ver artigo sobre a lejía en www.consumaseguridad.com ) que o hipoclorito é capaz de eliminar grandes cantidades de bacterias, virus, fungos e mesmo parásitos.

O país que emprega o hipoclorito de forma máis xeneralizada, a elevada concentración e aplicándoa en todos os niveis é USA. En Europa, todos os países mediterráneos e o Reino Unido empregan o hipoclorito de forma xeneralizada, mentres que os países nórdicos e Alemaña non o fan debido a que non aceptan de bo grado o aroma e sabor a potabilizante que lle confire o cloro. Paira desinfectar a auga adoitan empregar a ozonización, pero este tratamento non é completamente eficaz e, en consecuencia, consómese auga embotellada por gran parte da poboación.

Por outra banda, pídese que o tratamento non dure un tempo excesivo, xa que a demanda é importante. Nestes casos, o hipoclorito non adoita ser completamente eficaz paira eliminar os ooquistes de Cryptosporidium, parásito vehiculado especialmente pola auga. Nestes casos, á parte de coñecer con precisión se se atopa na auga, o mellor sistema é una ultrafiltración da mesma, que asegure que os ooquistes retéñense nos filtros e non pasan á auga de consumo.

Riscos da auga potabilizada

Neste momento o hipoclorito e outras sustancias cloradas seguen sendo os desinfectantes de elección e, aínda que existan outras alternativas, a súa substitución por outro axente non pode ser aplicable en todos os casos por motivos técnicos.

Desde hai pouco tempo sinalouse o risco de acumulación de trihalometanos (THM) na auga pola combinación entre materia orgánica da auga e derivados halogenados -cloro e flúor entre outros. Chegouse mesmo a sinalar que 600 persoas morren en España polo consumo destes tóxicos na auga. Os THM son compostos químicos que se forman cando a materia orgánica que arrastran os ríos entra en contacto co cloro nas plantas potabilizadoras, ou con calquera outro composto halogenado.

A formación de produtos potencialmente tóxicos durante o proceso de cloración atópase actualmente en fase de estudo. Os cálculos sobre os seus riscos, polo menos no que refire a España, baséanse en extrapolaciones estatísticas a partir da constatación da súa presenza nalgúns ríos cataláns en concentracións que, en determinados puntos de mostraxe, alcanzan niveis preocupantes. O número de mortes atribuído, por outra banda, forma parte tamén de cálculos estatísticos. Neste momento non existe estudo epidemiolóxico algún que permita sustentar dita apreciación, polo que o risco, mentres non se demostre o contrario, debe ser considerado teórico. O que en absoluto pode considerarse teórico é o risco derivado da non potabilización ou higienización das augas.

A pesar diso, os beneficios da cloración están a ser postos en dúbida. Mesmo Greenpeace, organización ecoloxista que en moitos sectores está considerada un referente, solicitou recentemente que se impida ou que se prohiba a cloración da auga. Sen menosprezar os riscos potenciais deste proceso, no entanto, parece máis indicado realizar esforzos na prevención da súa contaminación e non en limitar una higienización que eliminou claramente enormes pandemias.

THM e cancro

Os riscos da cloración derivan da asociación de THM e determinadas patoloxías, boa parte delas de tipo oncolóxico. Os THM relacionáronse con tumores de pulmón, de peito en mulleres e de vejiga en homes. Pero, segundo puido comprobarse, no caso dos tumores de pulmón o desencadenamento
non son os THM formados na auga de bebida senón os que se forman durante a combustión do tabaco, sendo, polo menos neste caso, o tabaquismo o principal responsable.

Respecto ao cancro de mama, os datos non están claros, debendo pensar noutras causas como son as xenéticas, o consumo de tabaco ou doutros cancerígenos. Con todo, no caso do cancro de vejiga, una das posibilidades podería ser o consumo de THM. Paira iso, habería que comparar datos epidemiolóxicos en relación con diferentes países. Por exemplo, paira o ano 2000, nun país como Alemaña, onde non se cloran as augas de consumo e a auga inxerida é embotellada, as taxas por cada 100.000 habitantes de cancro de vejiga en homes foron de 27 casos e en España foi de 44 casos.


En principio, a xustificación podería ser a cloración, aínda que debe considerarse una perspectiva máis ampla. Por exemplo, que a primeira causa deste tipo de tumores é o consumo de tabaco, que en España é moi superior á alemá. Se comparamos os datos epidemiolóxicos con outro país como Estados Unidos, onde a cloración é máis intensa e aplícase a todas as augas de consumo até o punto que o sabor a hipoclorito mesmo é evidente nos cubitos de xeo, sería esperable que os casos de cancro de vejiga por cada 100.000 homes fosen moi superiores aos españois. Pero a taxa é de 30 casos, non existindo diferenzas cos datos procedentes da epidemiología alemá. Que suxiren as cifras? Pois que, moi probablemente, o hipoclorito non é o principal responsable destes tumores, senón outros factores, como o tabaquismo.

Segundo estes datos, aventurar que en España morren 600 persoas ao ano pola cloración da auga é un dato cando menos pouco contrastado e extremista que nos pode levar a perder de vista as enormes vantaxes que supuxo a cloración paira a saúde pública da poboación española.

Glosario

Cólera. Enfermidade causada por unha bacteria, Vibrio cholerae, responsable dunha infección caracterizada por unha diarrea moi importante, que pode supor a eliminación de máis de 10 litros de auga diariamente.

Cryptosporidium. Parásito transmitido pola auga que afecta a persoas cun sistema inmunitario diminuído, podendo chegar a ser mortal en persoas como os enfermos de VIH ou transplantados.

Carbunco ou ántrax. Enfermidade debida a un microorganismo, Bacillus anthracis que cursa inicialmente como una gripe e que chega a producir hemorraxias xeneralizadas nos afectados terminando coa morte dos mesmos.

Trihalometanos (THM). Sustancias químicas que se forman na auga pola combinación entre a materia orgánica e derivados halogenados, entre outro cloro e flúor.

Bibliografía

Bibliografía

  • Anónimo, 1993. Foodborne Hepatite A -- Missouri, Wisconsin, and Alaska, 1990-1992. MMWR 42:526-529.
  • Bellamy, K.; Alcock, R.; Babb, J.R.; Davis, J.G. e Ayliffe, G.A.J. 1993. A test for the assessment of 'hygienic' hand disinfection using rotavirus, J. Hos. Inf. 24:201-210.
  • Chen, E.S. e Vaughn, J.M. 1990. Inactivation of human and simian rotaviruses by chlorine dioxide. Appl. Environ. Microbiol. 56:1363-1366.
  • Korich, D.G.; Mead, J.R.; Madore, M.S.; Sinclair, N.A. e Sterling, C.R. 1990. Effects of ozone, chlorine dioxide, chlorine, and monochloramine on Cryptosporidium parvum oocyst viability. Appl. Environ. Microbiol. 56:1423-1428.
  • Mbithi, J.N.; Springthorpe, V.S. e Sattar, S.A. 1990. Chemical desinfection of hepatite A virus on environmental services. Appl. Environ. Microbiol. 56:3601-3604.
  • Mac Kenzie. 1994. A massive outbreak in Milwaukee of Cryptosporidium infection transmitted through the public water supply. N. Engl. J. Med. 331:161-167.van Bueren, J. 1995. Methodology for HIV disinfectant testing. J. Hos. Inf. 30:383-388.
  • Villanueva, C.; Kogevinas, M. e Grimalt, J. 2001. Cloración da auga de bebida en España e cancro de vejiga. Gac. Sanit. 15(1):48-53.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións