Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Riscos > Graxas trans

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A negativa influencia das dietas desequilibradas sobre a saúde

Un informe da OMS ditamina que as dietas predominantes na actualidade causan graves desequilibrios na saúde

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 09deXullode2003

Moitas enfermidades crónicas como a obesidade ou a diabetes, ademais dalgunhas formas de cancro, poderían mellorar o seu prognóstico ou mesmo a súa incidencia mantendo hábitos alimentarios saudables. Por iso a OMS insta aos seus estados membro a tomar medidas paira equilibrar a composición de dietas recomendadas.

O mundo non sabe comer. Cómese demasiado pouco, demasiado mal ou simplemente demasiado. Ou, pola contra, non se come nada en absoluto ou se fai á sombra das modas e os ditados do mercado, máis que do sentido común. O asunto é o suficientemente grave como para que a OMS inste á industria alimentaria á adopción dun código ético que preveña a proliferación de enfermidades crónicas de base nutricional, como a obesidade, a diabetes, a arteriosclerosis ou determinados tipos de cancro.

Segundo Derek Yach, director executivo de Enfermidades Non Transmisibles e Saúde Mental da OMS, o encontro mantido con 30 representantes da industria multinacional da alimentación este mesmo mes en Xenebra «resultou moi útil e construtivo». A iniciativa é consecuencia da publicación, hai dous meses, dun informe moi crítico da organización de Nacións Unidas no que se relacionaban as dietas máis ao uso en Occidente co aumento progresivo de enfermidades crónicas. Entre outros feitos, o informe da OMS advertía que un 10% do achegue enerxético nas nosas comidas procede directamente do azucre, o que irritou á industria azucreira estadounidense, que tachou o citado informe de incorrecto e incompleto.

Máis que abundar na controversia e enfrontarse aos grandes lobbies da alimentación, a OMS optou de inmediato pola negociación diplomática e a procura dun consenso en prol duns hábitos dietéticos máis saudables. Representantes da Confederación de Manufacturadores de Bebidas e Alimentos da Unión Europea, agrupando a industrias cuxa facturación anual supera os 600.000 millóns de euros, acordaron negociar coa OMS una serie de iniciativas encamiñadas a frear a progresión da diabetes e outras enfermidades asociadas, ao mesmo tempo que subliñaron a necesidade de promover un maior exercicio físico como medida complementaria.

Segundo a OMS, a enfermidade cardiovascular, os cancros, a diabetes, a enfermidade respiratoria, a obesidade e outras patoloxías non transmisibles acaparan case dúas terceiras partes das máis de 56 millóns de mortes anuais en todo o mundo, e representan a metade da carga asistencial global; advirte así mesmo que a incidencia crecente de enfermidades non transmisibles é o prezo que moitos países en desenvolvemento deben pagar pola súa aposta de modernidade.

OMS e industria alimentaria conviñeron na necesidade de fomentar encontros entre industriais e representantes dos seus 81 estados membros nas seis rexións distintas en que se divide ao planeta. Yach móstrase particularmente optimista ao augurar que a industria «desexa rescatar o interese do consumidor polas presentacións con maior garantía de saúde, menos graxas saturadas, azucres e sal».

Desafío cultural
A OMS insiste na idoneidade de dietas con maior garantía de saúde, menos graxas saturadas, azucres e sal

Jesús Román Martínez Álvarez, presidente da Sociedade Española de Dietética e Ciencias da Alimentación (SEDCA), sostén que cada cultura dispón no seu acervo dunha serie de «alimentos preferidos ou de elección». A esa riqueza cultural, Martínez Álvarez suma o influxo das condicións ambientais e ecolóxicas, «o que cada terra, cada clima, cada rexión permite crecer e servirnos de alimento».
Con todo, a cultura televisiva e publicitaria, a vida moderna caracterizada por unha présa que atafega en todos os ámbitos da nosa vida, combaten ou cando menos esquivan o peso da tradición.

Fórmulas universais de comida rápida, fácil e barata sacian o apetito dos consumidores cun certo menoscabo da cultura rexional e mesmo a saúde humana. «Desde hai tempo», explica o presidente da SEDCA, «moitos autores verteron opinións e construído teorías acerca de cal é o tipo de alimentación máis adecuada paira o ser humano», entendendo por adecuada aquela que contribúe primordialmente á saúde das persoas que a consumen.

Este valor esencial da dieta equilibrada, agrega o experto, cobra o seu pleno sentido cando reparamos en que o que actualmente entendemos por saúde: non é só a ausencia de enfermidade senón a expresión plena de capacidades físicas e mentais.

Á mediterránea
Peixe azul, legumes, hortalizas, aceite de oliva, viño tinto, froitas? Martínez Álvarez apostila que o adecuado é o equilibrio e o consumo regular de alimentos pertencentes a todos os grupos, adaptado ás necesidades individuais. «Una fórmula ben simple que se corresponde cos hábitos mediterráneos é o para comer peixe tres veces por semana, dúas veces carne, tres ou catro veces pastas ou arroz, un par de veces legumes, hotalizas nun prato cociñado diario ou cada dous días, froitas non cítricas una ou dúas pezas ao día e froitas cítricas polo menos una peza diaria; en canto aos produtos lácteos, o equivalente a 500 mL diarios».

A OMS asume que o equilibrio é a base do seu empeño, e empraza á industria alimentaria a equilibrar adecuadamente os seus produtos. Uno dos puntos máis discordantes é o contido en graxas.

«Actualmente hai acordo en recomendar que a inxestión enerxética procedente das graxas da dieta represente ao redor do 35% da enerxía total», explica Martínez Álvarez, «sempre que se consuma aceite de oliva». As proteínas deben achegar o 15% da enerxía da dieta e os hidratos de carbono do 50% ao 60%. «Os requirimentos nutricionais da poboación humana varían en función dunha serie de condicionantes individuais [genéticos, actividad física, hábitos alimentarios, circunstancias fisiológicas, ciertos comportamientos, patologías] e ambientais [disponibilidad de alimentos, clima, medio cultural]». En países como Ruanda ou Alto Volta, engade o presidente de SEDCA, os alimentos de orixe animal supoñen menos do 5% do achegue enerxético da dieta diaria. «Un cidadán occidental pode consumir ao ano 1,5 veces o seu propio peso en forma de carne».

O PESO DO DESEQUILIBRIO

Img hambre1
Imaxe: WHO/P.Virot

As necesidades enerxéticas son cubertas de diferente maneira nos países ricos e pobres. Así, en 40 países existen alimentos dispoñibles paira a poboación en cifras tan baixas que non é posible alcanzar as 2.200 kcal diarias. Doutra banda, unicamente o 20% da poboación mundial dispón de dietas que permitan obter máis de 3.000 kcal diarias.

As necesidades proteicas dos países industrializados están cubertas amplamente e mercé a produtos derivados de alimentos de orixe animal. No Terceiro Mundo, máis de 500 millóns de persoas viven con achegues proteicos inferiores aos considerados de seguridade pola OMS (37 g de proteínas chamadas «de referencia», o que equivale a 46-52 g de proteínas usuais).

Nunha análise particular deste tema, Martínez Alvarez sinala que as calorías achegadas polos lípidos aumentan moito a medida que soben os ingresos. «É inferior ao 15% en países cunha renda per cápita que non alcanza os 100 euros anuais; nos que a renda é de máis de 600 euros, a graxa achega até o 40% das calorías, o que se debe a un aumento no consumo de lípidos libres e de orixe animal». Excepto en países mediterráneos, o consumo de graxas vexetais diminúe.

Os azucres diminúen a súa importancia como fonte calórica ao aumentar os ingresos. «Pasan do 75% en países con rendas inferiores a 100 euros a un 50% ou un 60% nos de rendas superiores a 600 euros». As proteínas de orixe animal achegan do 1,5% ao 2% de calorías diarias en países con rendas baixas e cerca do 8% nos países máis industrializados.

O volume de graxas na dieta aumenta proporcionalmente coa renda per cápita

Semellantes circunstancias han llevadon a que nos países ricos cun consumo arquetípico exista un 20% de obesos, dun 10% a un 20% de hipertensos, 6% de individuos con hiperlipoproteinemia ou entre un 2% e un 3% de diabéticos. A mortalidade por enfermidade cardiovascular e por cancro ocupa as primeiras posicións «e non por casualidade, senón por causalidad».

Martínez Álvarez subliña na súa análise que o espectacular desenvolvemento económico e as transformacións socioculturais ocorridas no mundo occidental industrializado durante as últimas décadas levaron a confundir a posesión de bens de consumo cunha certa riqueza en canto a saúde e benestar, «conceptos, estes últimos, frecuentemente menoscabados».

Cambios en España

En España pasouse dun gasto en alimentación superior ao 50% dos ingresos medios en 1958 a investir en 1987 cantidades próximas ao 30%. En Alemaña gástase actualmente o 18%, en Dinamarca o 21% e en Francia o 26%. En 1976 España consumía un 14% máis de artigos perecedoiros que en 1954. Por contra, o non perecedoiros no mesmo período diminuíran a súa importancia relativa en preto dun 20%.

Segundo datos do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, pasamos tamén de inxerir 28,1 kg/acode/ano de carne en 1965 a 67,8 kg en 1988; o leite, en 1965, ía a 59,4 L/acode/ano, e en 1988 pasou a 118,9 L.

«É necesario destacar a importancia crecente do consumo de alimentos en hostalaría, que xa supera o 26% de todo o orzamento familiar dedicado á alimentación», destaca Martínez Álvarez, paira quen a transcendencia nutricional das comidas servidas neste medio é cada vez maior.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións