Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

A paradigma da billa única

Por Concha Germán Bes 11 de Decembro de 2001

Desde hai uns meses a auga estivo implicada nalgunha polémica relacionada coa súa seguridade e a súa calidade. Hai que destacar que é o alimento máis consumido no mundo e que ha de cumprir unhas mínimas condicións de seguridade paira evitar problemas na saúde dos consumidores.

A paradigma da billa única

Tras o verán destacouse a noticia da posible implicación da auga en casos de tumores de vejiga no noso país, e probablemente, en países da nosa contorna. Aínda que a auga tratouse en dous artigos en www.consumaseguridad.com (“A higienización da auga, una necesidade ou un risco?” e “Etiquetas da auga: ben claras”), creemos que é un produto o suficientemente importante como paira abrir un debate que implique máis información, máis documentación e en consecuencia, máis opinións. Este artigo de opinión da profesora Concha Germán Bes (Universidade de Zaragoza) sirve como punto de partida paira outros que expliquen as tendencias actuais, o sistema de tratamento e si realmente estamos seguros do que consumimos e como o consumimos.

Congreso Ibérico da auga

No I Congreso Ibérico da auga, celebrado en Zaragoza en setembro de 1998 (1), debatéronse os problemas que se dan nas redes das cidades dos países desenvolvidos. A epidemia de Milwakee (2) foi un punto de inflexión, en canto á seguridade dos abastecementos urbanos con tecnoloxía perfecta (a).

Na segunda edición propuxemos as diversas calidades de auga de consumo humano (3), diferenciando as augas que son de boca, bebida ou alimento, das augas salubres e limpas (b) paira a hixiene persoal e demais consumos urbanos.

Entre as preguntas que nos realizamos están: Podemos utilizar a auga da billa paira a hixiene persoal? E paira os labores de limpeza da casa? A auga que bebemos é a mesma que se arroxa pola cisterna? E é a mesma que usa a industria dos polígonos industriais das cidades españolas? Por que a auga é cada día peor? Facemos un uso sustentable da auga? Que podemos facer coa auga de choiva? Cal é o noso papel como cidadáns? É segura a auga de billa paira consumila como alimento? É dicir, paira beber? Que lle pedimos aos técnicos municipais? E ás institucións universitarias? Son moitas as preguntas que xorden no día a día e tentaremos respondelas ou ben, enviarlles a outras fontes documentais.

O debate dos riscos

Na actualidade existe un debate sobre que riscos débennos de preocupar máis, se os microbiológicos ou os químicos. As afeccións microbiológicas teñen un período de incubación curto, dun ou varios días; mentres que as de orixe química apenas se coñecen e o seu período de incubación é de anos. Una das características dalgúns riscos químicos modernos é que son bioacumulables e transmítense dunha a outra xeración. Por tanto, é posible que os danos que nós estamos a crear padézanos os nosos fillos ou netos.

Ante esta situación existen dúas posturas. A primeira é a institucional, que tenden a manter a situación como está e minimizar os riscos (4) e a segunda son as independentes, que propoñen ir á raíz do problema e cuestionarse a paradigma da billa única. Mentres tanto a industria da auga está a avanzar no negocio da auga embotellada (5) á vez que as empresas de tratamento da auga venden aos concellos tratamento de calidade máxima, esixindo paira iso a realización de obras insustentables como a realización do transvasamento do Ebro e outros do Plan Hidrológico Nacional (c).

Peor calidade de auga de partida

Nun século logramos contaminar a auga do planeta a uns niveis insospeitados. Pesticidas, herbicidas, nitratos, PVC, xurros e múltiples produtos derivados da industria química, converteron á maioría dos nosos ríos en cloacas e contaminaron as augas subterráneas.

Ademais, nos abastecementos urbanos, diluímos os residuos sólidos persoais en auga (d), actividade que só a especie humana practica no planeta. Estes resultados, nas grandes concentracións urbanas, dan lugar a toneladas de auga sucia que de novo debemos de tratar con engadidos químicos, paira devolver “limpa” aos ríos, cando non a devolvemos sucia, transformando os ríos en grandes cloacas (e).

A rede de abastecemento da auga potable

Non se trata dunha rede de distribución do alimento auga. A que chega ás nosas casas xa non é un produto natural senón un produto manufacturado ao que hai que engadirlle produtos químicos que non son inocuos. Sulfato de alúmina ou ozono que dan como consecuencia produtos secundarios con impactos diversos na saúde das persoas que beben esta auga.

Determinados microorganismos: crystosporidium (6) (7), giardia ou legionella, entre outros, non se controlan cos sistemas actuais de potabilización e pasan á rede producindo enfermidades, se se bebe a auga. Abrigo afecta a persoas con problemas de inmunidade baixa como son os enfermos crónicos, anciáns e nenos.

Desde 1995 o Centro paira o Control e Prevención de Enfermidades de Atlanta (CDC nas súas siglas en inglés) publica una Guía paira individuos co sistema inmunológico severamente debilitado, no que dan instrucións para que tomen auga embotellada, fervida ou ben usen determinados filtros. Este último punto non o aconsella polos problemas que supoñen o seu mantemento.

O sistema nacional de saúde inglés publicou una guía (8) paira os médicos de atención primaria co obxectivo de aconsellar ás persoas con problemas de inmunidade comprometida que tomen a auga da billa con precaucións como o fervido ou ben, a opción de tomar augas de mananciais.

A rede de tubaxes das cidades está feita en diferentes etapas históricas con diferentes materiais: chumbo, cobre, ferro ou PVC entre outros, que transfiren tóxicos á auga (1). Inxerir un alimento como a auga, tratado industrialmente e que debe percorrer centos de quilómetros até chegar á nosa casa, é un acontecemento moderno e cheo dalgúns riscos que en parte descoñecemos. Seguir coa idea de dar auga de calidade de boca por tubaxe é insustentable.

Previsións de futuro

A postura de dar auga de calidade por billa xera proxectos insustentables en lugares onde hai auga suficiente en cantidade e cuxo tratamento é adecuado paira todos os usos excepto para beber (9 e 10). Realmente podemos seguir con esta proposta? Pensamos que non, a situación actual das nosas cidades é a de ter una auga limpa e salubre paira o consumo humano en todos os usos, excepto na da auga como alimento.

Paira iso propomos diferenciar dous usos humanos: auga de boca e auga paira a hixiene persoal. Solucións apuntáronse, pero abrigo fai falta un gran debate. As autoridades deben informar acerca da calidade da auga de boca que chega ás nosas casas para que saibamos que riscos estamos dispostos a asumir. A nosa postura é a de propor diversidade de fontes segundo diversidade de usos e especialmente protexer as augas de mananciais ou augas fósiles como augas de boca.

Debemos seguir probando novas fórmulas que xa se ensaiaron noutros lugares como son os caixeiros automáticos de auga (11). E Por que non imos tratando de xestionar auga de maneira autónoma, utilizando a auga de choiva de forma adecuada?(3).

É necesario que as Institucións Públicas realicen investigacións sobre o impacto na saúde dos produtos químicos. E tamén, ensaiar outros tipos de abastecementos, abrigo en novas cidades de tipo descentralizado. É imprescindible a declaración como áreas de protección especial e de carácter público, cunha lei especial, as augas fósiles ou as augas de manancial que están almacenadas e filtradas durante tempos remotos nas profundidades da terra. Igualmente hai que regular o tempo de renovación das augas de mananciais que teñen una forte explotación.

O debate segue aberto e require un cambio radical da paradigma da billa única polo de diversidade de fontes segundo os usos (12).

(*)Concha Germán Bes é Profesora Titular na Escola Universitaria de Ciencias da Saúde da Universidade de Zaragoza.