Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A peste porcina clásica a xuízo

A primeira sentenza ditada en España pola peste porcina absolve aos acusados a pesar das irregularidades detectadas no control animal

img_ppc_p

O pasado 18 de abril de 2006 ditouse a primeira sentenza en España pola propagación da peste porcina clásica declarada en 2001, á que tivo acceso Consumaseguridad.com. A resolución xudicial, ditada polo Xulgado do Penal número 1 de Lleida, absolve a quen foron os presuntos culpables da enfermidade, dous gandeiros do sector porcino e os dous veterinarios que se coidaban do control técnico das explotacións gandeiras por mandato das empresas integradoras.

Img porcino

O fiscal, a Avogacía do Estado e o Letrado da Generalitat de Cataluña pediran penas de cárcere, multa e inhabilitación, así como o pago ao Estado e á Generalitat de indemnizacións que superaban o nove millóns de euros, con responsabilidade solidaria para todos eles e subsidiaria para as dúas empresas produtoras de pensos e integradoras de senllas granxas porcinas. Da resolución xudicial pode deducirse unha posible mensaxe para os que son responsables do control de gando ante posibles accións ou omisións que determinen a propagación da peste porcina ou de calquera outra epizootia ou enfermidade animal. A neglixencia ou descoido nas súas obrigacións legais poden ser constitutivas dun delito de danos por infección ou contaxio de gando.

A sentenza considera como feitos probados que o día 17 de xuño de 2001, o entón Subdirector Xeral de Gandaría da Generalitat de Cataluña interpuxo denuncia ante a comisaría da policía autonómica catalá de Lleida, facendo constar o xurdimento dun brote de peste porcina clásica na citada provincia. Anteriormente, o Departamento de Agricultura, Gandaría e Pesca do goberno autonómico había confirmado o diagnóstico realizado pola Unidade de Anatomía Patolóxica da Universidade Autónoma de Barcelona, onde tras a análise das mostras solicitadas a un porco procedente dunha granxa da provincia, detectouse a presenza do virus da peste porcina clásica.

A declaración oficial do brote realizouna o Laboratorio Nacional de Referencia de Valdeolmos, en Madrid, o 14 de xuño de 2001. O virus en cuestión afectou a varias granxas da cabana porcina de Lleida, varias delas integradas por distintas empresas, como as dúas de pensos que tiveron que comparecer como responsables subsidiarios no procedemento. A pesar das acusacións mantidas durante o xuízo polo fiscal, o Avogado do Estado e o Letrado da Generalitat polos delitos de danos por infección ou contaxio de gando, ou alternativamente na súa modalidade imprudente, o xuíz do penal considera que non quedou acreditado que os gandeiros acusados soubesen da existencia do brote de peste porcina antes da súa declaración oficial. Tampouco que se puidese advertir a presenza do virus nas granxas adscritas a estas integradoras polos seus veterinarios a través da actuación profesional para anticipar a súa comunicación ás autoridades administrativas.

Non hai delito
A pesar de que o 70% dos animais dunha das granxas con peste porcina carecía dunha adecuada identificación, o xuíz atribúe a falta a irregularidades administrativas

Para que o xuíz condenase aos acusados pola propagación da peste porcina tíñanse que cumprir requisitos esenciais. Na súa modalidade intencionada, o xuíz considera que non quedou acreditado que os acusados tivesen o designio de querer directa e exclusivamente e de modo concreto causar un dano, nin que fosen conscientes que coa súa actuación puidesen producilos a través da difusión por calquera medio de infección ou contaxio de gando. As acusacións do caso imputaban responsabilidade penal pola falta de comunicación ás autoridades da existencia da enfermidade nas explotacións gandeiras das que eran titulares, pois consideraban que tiñan coñecemento da presenza do virus ou conciencia dunha alta probabilidade da súa aparición.

A acusación, segundo a sentenza, mantíñase fundamentalmente con probas de indicios que afectaban de forma substancial á relación de integración entre unha empresa de pensos, ao propietario da granxa de porcos, e ao veterinario da mesma, e que se centraron en aspectos como a orixe dos animais das granxas integradas polos acusados, o elevado número de enterramento de animais nunha das granxas, a saída de determinadas partidas de animais con destino a matadoiro cun peso moi inferior ao estipulado como estándar, as irregularidades nos libros da explotación e na identificación dos animais e a ilegalidade dos contratos de integración subscritos entre as partes.

O xuíz, tras unha detallada análise destes indicios, conclúe que non poden conformar unha imputación por delito doloso de danos. Ademais, engade que algúns non son aplicables en virtude da lexislación correspondente ao tempo dos feitos, que outros quedaron desvirtuados tras a actividade probatoria e que os que resultaron acreditados son irregularidades produto da falta dun adecuado control administrativo nas diversas fases da cadea produtiva de engorde de gando. Neste sentido, considera que moitas das irregularidades detectadas non son sequera atribuíbles aos acusados, senón a cada un dos axentes intervenientes no devandito proceso de engorde, en especial as derivadas dos transportes e da falta dun adecuado enchemento dos libros das explotacións.

Irregularidades

A sentenza analiza todos e cada un dos indicios presentados a xuízo polo fiscal e as acusacións, baseados nos datos recolleitos nos diferentes informes elaborados pola Garda Civil e a policía autonómica. Nun destes informes, elaborado pola Garda Civil, dáse conta das importantes irregularidades administrativas en que se achaban inmersos algúns dos transportistas, concretamente os que procederon a verificar o transporte para algunha das granxas que presuntamente foron o foco da difusión da peste porcina. Queda acreditado que o transporte non se realizou de maneira continuada ata a granxa de destino, senón que se realizou en dúas fases: unha de recollida, e outra de lavado de camións e posterior transvasamento.

Ademais, a investigación policial puido verificar que o centro onde se produciu o lavado do camión e o posterior transvasamento non estaba sequera legalizado. Tamén foron analizados xudicialmente outros feitos, como o elevado número de enterramentos de animais nunha das granxas e a saída de animais con destino a matadoiro, dando conta a sentenza das declaracións policiais e das súas matizacións no xuízo por parte das diferentes testemuñas presentadas. Algúns declararon ante a policía que viran saír a un dos granxeiros cun remolque cheo de baixas tapadas por un toldo, pero ante o xuíz manifestaron contrariamente que viran a este dentro da granxa e non no exterior. A fin de exculpar aos acusados, a resolución xudicial recolle as manifestacións dos granxeiros que acudiron ao xuízo como testemuñas, que apuntaron a obrigatoriedade naquela época da existencia en cada granxa dunha fosa para o enterramento de cadáveres, dando por suposto que as que estaban baixo sospeita tamén as tiñan.

O outro dos fundamentos achegados polas diferentes acusacións o día do xuízo consiste na sospeitosa saída de animais con destino a matadoiro de determinadas granxas cun peso moi inferior ao estipulado como normal, habitual ou estándar. Este argumento utilizouse para demostrar que a acción se producía co coñecemento do desenvolvemento da enfermidade, e coa clara intención de evitar a declaración de peste porcina e as súas consecuencias económicas para os seus presuntos autores, pero non tivo éxito. Neste caso, e a pesar de que o xuíz dispuxo de diferentes informes sobre comparativas de sacrificios medios diarios de todas as integradoras e puido verificar que nalgúns casos presentaban un peso substancialmente inferior ao idóneo, algunhas partidas non sospeitosas presentaran animais a sacrificio con similares pesos.

Con todo, as máis notorias e importantes deficiencias detéctanse na llevanza dos libros da explotación e a identificación dos animais. Do contido dos diferentes expedientes administrativos abertos polo Departamento de Agricultura, Gandaría e Pesca da Generalitat de Cataluña podían advertirse importantes deficiencias. Así, puido comprobarse que nunha das granxas aproximadamente o 70% dos animais carecían dunha adecuada identificación e, noutro, os animais carecían de toda documentación sanitaria, habendo aparecido porcos procedentes doutras granxas mediante traslados ilegais. Con todo, o xuíz considera que tales «manifestas deficiencias, aínda sendo importantes e notorias, en calquera caso non poden estimarse privativas das granxas integradas polos acusados (…)» xa que o exame do resto dos expedientes administrativos abertos revela a habitualidad deste tipo de infraccións e a falta dun adecuado control desta materia por parte da Administración.

ANÁLISE XURÍDICA DA ACTUACIÓN PROFESIONAL

A sentenza xudicial entra, co fin de dilucidar responsabilidades, por indicación das acusacións, na interpretación do artigo 108 do Regulamento da Lei de Epizootías de 4 de febreiro de 1955, segundo o cal «a presentación dunha enfermidade, simultaneamente e sen causa coñecida, en diversos animais dunha explotación será considerada sempre sospeitosa de que se trata dunha epizootia e deberá comunicarse seguidamente á autoridade local». A finalidade desta medida é dilucidar se a omisión da comunicación por parte dos acusados facíalles acredores da imputación dun delito de danos, pola posición de garante que lles agarraches.

Neste sentido, analiza a actuación de ambos os veterinarios das empresas integradoras e conclúe que estes desenvolveron unha actividade acorde á súa deber profesional en aras á investigación dos padecimientos sufridos polas partidas afectadas. Esta conclusión parte dos seguintes elementos: a confirmación das múltiples visitas ás explotacións afectadas e a existencia de tratamentos indicados a través da achega das receitas; a consulta efectuada a outros profesionais do ramo para confirmar o diagnóstico por eles establecido; e pola ratificación que tiveron do diagnóstico elaborado coas analíticas efectuadas en laboratorio. A sentenza conclúe que non quedou acreditado que a actuación profesional dos veterinarios acusados viñese motivada por un absoluto descoñecemento da situación clínica que se estaba desenvolvendo nas granxas por eles inspeccionadas, podendo, todo o máis, obedecer a súa actuación a un diagnóstico erróneo.

En canto á posibilidade de detección da enfermidade, ao xuíz quedoulle claramente contrastada a extrema dificultade do seu diagnóstico, especialmente polos veterinarios de campo, dadas as peculiaridades características, que segundo se expón na sentenza presentaba a cepa do ano 2001, a levedad dos seus síntomas e a posibilidade de confusión con outras patoloxías concorrentes naquela época. Neste sentido, considera que o feito xa tivo un reflexo legal posterior a través da Decisión da Unión Europea de data 1 de febreiro de 2002 pola que se aprobaba un manual de diagnóstico e criterios de avaliación das probas de laboratorio con fins de confirmación da peste porcina clásica. Nesta Decisión indícase que «desde o punto de vista do diagnóstico pódense dar reaccións cruzadas que poden xerar falsos resultados positivos en probas de laboratorio»; «que os síntomas clínicos poden non manifestarse nunha explotación ata transcorridas entre dúas e catro semanas desde a introdución do virus…, ou mesmo, máis se se trata de porcos reprodutores adultos ou cepas pouco virulentas», e que «os signos clínicos da peste porcina son extraordinariamente variables, polo que pode confundirse con outras enfermidades», segundo recolle a propia sentenza do Capítulo II do Anexo da citada Decisión.

Bibliografía

SENTENZA
Sentencia número 151/2006, ditada polo Xulgado do Penal número 1 de Lleida en data 18 de abril de 2006, no procedemento abreviado número 142/2004 dimanantes das Dilixencias Previas número 815/2001 do Xulgado de Instrución número 3 de Lleida.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións