Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A presenza de bromados nos alimentos

A EFSA presenta un programa de monitorización para pescudar en que alimentos atópanse estes compostos e deseñar unha metodoloxía de control

img_inspeccion 11

A Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA, nas súas siglas inglesas) acaba de recomendar a inclusión dun conxunto de contaminantes bromados retardantes de chama nun programa de monitorización para alimentos e pensos para animais. Aínda que aínda non se coñecen con precisión os efectos destes compostos, si se demostrou que, do mesmo xeito que outros contaminantes orgánicos persistentes, se bioacumulan no ecosistema e nos humanos.

Img aguas1

O informe recomenda, en concreto, que se estude a presenza de hexabromociclododecano (HCBD), o bifenilo polibromado 153 e varios éteres difenilo polibromados (PBDE). Os compostos bromados empezáronse a utilizar hai uns anos como substitutos dos máis tóxicos PCB e incorpóranse en produtos como plásticos, aparellos electrónicos, téxtiles ou mobles. O problema é que estes compostos, como tantos outros, van parar ao medio ambiente co consecuente risco de que entren na cadea alimentaria.

Non se coñecen exactamente os efectos destes compostos bromados, aínda que se sabe que, do mesmo xeito que outros contaminantes orgánicos persistentes, son lipofílicos e se bioacumulan no ecosistema e nos humanos. Hai moi pouca información dispoñible da distribución destes contaminantes, así como da súa degradación e os efectos sobre a saúde. Aínda que menos que os PCB, son tóxicos: poden alterar o sistema endocrino dos seres vivos, con efectos negativos sobre as hormonas tiroideas ou nos sistemas reprodutor e neuronal.

A recomendación do panel de expertos é que, ante a preocupación crecente por estes contaminantes, estúdense aqueles que máis habitualmente se achan en sedimentos e diferentes mostras do medio ambiente, segundo revelaron estudos preliminares, polo que poden supor un maior risco, e que se desenvolvan técnicas analíticas eficientes para a determinación destes compostos.

Que supón este paso? Arturo Anadón, catedrático de Toxicoloxía da Universidade Complutense de Madrid, e membro dun dos paneis científicos da EFSA, explica que un primeiro programa de monitorización como o que se propón permitirá pescudar en que alimentos atópanse estes compostos e deseñar unha futura metodoloxía de control. «Non podes establecer un control se non sabes que alimentos nin cantas mostras hai que analizar, se non sabes en que produtos hai máis risco de achar os contaminantes, en que época do ano ou en que lugar». Anadón aplaude a recomendación. «Isto habería que facelo xa para moitas cousas. En Europa hai unha política moi esixente á hora de rexistrar as moléculas que se comercializan pero moi laxa coa monitorización».

Bromados en ríos, peces e osos
A presenza de contaminantes nos animais é froito dunha bioacumulación constante máis que dunha contaminación puntual

Ata agora, diferentes estudos revelaron a presenza de bromados en augas e diferentes organismos. Probablemente, os máis avanzados son os realizados sobre augas e peces de ríos. Hai apenas uns días, un grupo de investigadores do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) revelaba novos datos sobre a presenza de bromados en barbos e carpas na área do Monzón, nos ríos Cinca e Vero.

Eran datos do proxecto europeo Aquaterra, que ten como obxectivo estudar os contaminantes e os seus efectos no río Ebro. Hai dous anos, o mesmo grupo de química ambiental do CSIC analizara a presenza de PBDE e hexabromociclododecano (HBCD) en peces e sedimentos de catro localizacións do río Cinca. Damià Barceló, investigador do principal do traballo, destacaba que as concentracións achadas eran elevadas e que as concentracións dos bromados eran máis elevadas no tecido muscular que no fígado dos mesmos exemplares. Iso indica, explicaba o investigador, que os peixes están expostos de forma constante, de maneira que a acumulación de contaminantes nos animais «non é tanto unha consecuencia dunha contaminación puntual» (se fose así, como en todas as intoxicacións agudas, a concentración máis elevada de contaminantes estaría no fígado) senón que era «consecuencia dunha bioacumulación constante e nun prazo longo de tempo».

Outro traballo realizado o mesmo ano por investigadores do CSIC e do Norwegian Institut for Water Research revelaba a presenza de PBDE en troitas de once lagos de alta montaña de Europa e Groenlandia. Aínda que as concentracións achadas non eran preocupantes, chamaba a atención porque mostraba que en relativamente poucos anos os PBDE distribuíronse a zonas remotas como os lagos de alta montaña, algúns deles considerados aínda como zonas relativamente limpas e virxes.

Os achados non se limitan a peces. A revista Environmental Science and Technology publicaba o pasado xaneiro un traballo do National Water Research Institute (Canadá) que revela concentracións de bromados no tecido adiposo de osos polares de Alaska, Groenlandia e do Ártico. A mesma publicación recollía en novembro do pasado ano resultados da Universidade de Estocolmo segundo os cales había presenza de bromados (en concreto, polibromados dibenzo-p-dioxinas) en moluscos do Báltico. Falcóns peregrinos e outras aves, mexillóns e mesmo no zooplancton do Ártico son outras mostras nas que se achou compostos bromados.

Un programa de monitorización nos alimentos, explica Josep Rivera, director do Laboratorio de Dioxinas do CSIC en Barcelona, permitirá saber cal é a dimensión dos PBDE nos alimentos. «Para promover estudos importantes sobre a toxicidade dun contaminante, necesitas saber antes se é un problema». Rivera pon o exemplo dos perfenilos, contaminantes moi tóxicos e moi difíciles de analizar. Con todo, apenas se atopan na contorna e nos alimentos. Logo, se non están nos alimentos, non son un problema. «No caso das dioxinas», continúa Rivera, «os pensos son un vehículo para as dioxinas», que pasan a acumularse no gando. No caso dos bromados, haberá que estudar se tamén poden inxerirse a través do penso.

DECABROMO DIFENIL ÉTER EN PECES

Img salmon3
Un equipo de investigadores do Instituto de Investigacións Químicas e Ambientais de Barcelona (CSIC), dirixidos por Damià Barceló, descubriu que o decabromodifenil éter que se acha nos ríos si é biodisponible, é dicir, que pode ser inxerido polos organismos (principalmente peixes), atravesar as súas membranas celulares e acumularse. O achado realizouse no marco do proxecto europeo Aquaterra, que avalía a contaminación e os seus efectos no río Ebro.

O resultado ten implicacións nas normativas que deben regular o uso ou a prohibición dos diferentes compostos. Unha das grandes cuestións que aínda está por resolver é se todas as moléculas de PBDE das máis de 200 existentes son igual de tóxicas para os organismos vivos e como se transforman e transportan ao longo da cadea alimentaria. Ata agora asumiuse que aquelas moléculas máis pequenas resultan máis tóxicas xa que atravesan máis facilmente as membranas celulares.

Ao contrario, as moléculas maiores terían un menor grao de toxicidade. Entre estas últimas destacaría o decabromodifenil éter, o composto de PBDE cuxa molécula é máis grande e sobre o que non se esclareceu se podía entrar en organismos acuáticos a través do alimento. O seu uso, ademais, segue estando autorizado, fronte a outras mesturas comerciais de PBDE que foron prohibidas recentemente: a mestura Penta, con compostos de entre 4 e 5 átomos de bromo (tetra e pentabromodifenil éter); a mestura Octa, con compostos que teñen 8 átomos de bromo (octabromodifenil éter).

Os investigadores analizaron mostras de peces (barbos e carpas) e sedimentos de varios puntos do río Ebro que teñen niveis altos de contaminación por PBDE, concretamente en varios puntos da área de Monzón (ríos Vero e Cinca). Os peixes, no caso da zona do Monzón, tiñan concentracións importantes de decabromodifenil éter, extremo que demostraría que este composto si pode entrar na cadea alimentaria.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións