Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A presenza de trihalometanos na auga

Os trihalometanos son subproductos que se forman na auga pola combinación de materia orgánica e derivados halogenados, como cloro e flúor

img_grifop

Que son os trihalometanos?, que problemas levan asociados?, pódense controlar? Estas son algunhas das preguntas que se expoñen acerca da presenza de trihalometanos na auga, un problema que segundo un estudo realizado pola Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) afecta a varias cidades españolas.

Img

A auga que sae pola billa, ou auga de boca, non debería desencadear, inicialmente, ningún problema de saúde pública. Este obxectivo conseguiuse, tras moitos séculos de problemas de transmisión de gran cantidade de brotes epidémicos con miles e miles de afectados, grazas ao uso, entre outros, do hipoclorito. Durante séculos fíxose evidente a presenza de cólera en toda Europa sen coñecer cal era o axente causal, ata que se evidenciou que a fonte de diseminación da infección era a auga, que actuaba como vector do vibrión colérico. Actualmente, este problema quedou erradicado de moitos países, grazas á eliminación de microorganismos na auga de consumo a través da adición de sustancias potabilizadoras ou higienizantes.

De acordo coa normativa comunitaria vixente, é necesario controlar a concentración de trihalometanos na auga potable, unha sustancia que se forma ao reaccionar a materia orgánica co cloro utilizado na potabilización. Este tratamento pode levar á formación de sustancias do tipo do cloroformo ou similares, con potenciais niveis de toxicidade. Neste sentido, os trihalometanos relacionáronse con algúns tipos de cancro, como cancro de pulmón, de peito en mulleres e de vejiga en homes.

En Alemaña, onde non se cloran as augas de consumo e onde a auga que se inxere é embotellada, as taxas en 2000 de cancro de vejiga en homes por cada 100.000 habitantes foi de 27 casos. En España, con todo, a taxa foi de 44 casos. As cifras levan a considerar estas sustancias como potencialmente perigosas, coa consecuente limitación en auga de bebida. O obxectivo é que non cheguen cantidades perigosas para os consumidores.

Por que se contamina a auga?
Os trihalometanos constitúen un problema recorrente nos procesos de potabilización convencionais
A auga que discorre polas canles naturais non adoita cumprir cos mínimos hixiénicos que garantan o consumo sen risco sanitario. A auga, por definición, ha de ser incolora, inodora e insípida, pero engádenselle multitude de contaminantes orgánicos. Xeralmente, nos nacementos dos ríos a auga é segura, pero conforme vai descendendo atopa restos de materia fecal animal, excrementos que se entenden como restos naturais que proceden de animais que poden estar enfermos ou ser portadores de enfermidades perigosas (tuberculoses, bruceloses, carbunco, infeccións de pel con abcesos ou bolsas de pus, entre outros). Esta contaminación dilúese na auga e non se ve, pero pódese padecer.

Conforme esta canle discorre, pode contactar con cadáveres de animais que posúen unha elevada contaminación, materias fecais procedentes de núcleos urbanos non ben depurados ou de explotacións agrarias ou gandeiras, mesmo por parques naturais controlados. Por exemplo, a agricultura biolóxica propugna o uso de abonos naturais, entre os que se poden considerar materiais fecais con elevada contaminación microbiológica. Os microorganismos poden pasar á auga e de aquí ser distribuídos a núcleos de poboación importantes.

Os trihalometanos constitúen un problema recorrente nos procesos de potabilización convencionais. Segundo datos do Centro Superior de Investigacións Científicas (CSIC), o amonio presente nas augas residuais evita que o cloro reaccione coa materia orgánica, impedindo a formación destas sustancias. Este amonio atópase nas augas residuais en concentracións variables, pero é moi escaso nas augas de bebida.

En realidade, os niveis de trihalometanos detectados nas augas residuais desinfectadas son inferiores a 20 microgramos por litro, por baixo dos límites establecidos pola lexislación europea actual (150 microgramos por litro); e mesmo son inferiores aos niveis marcados pola futura lexislación, que a partir de 2009 establecerá un límite máximo de 100 microgramos de trihalometanos por litro para a auga potable de consumo público.

Estes datos son moi significativos, posto que mentres se van a poder formar estas sustancias na auga de bebida, onde son máis perigosos, será menos frecuente no tratamento das augas residuais que se van a verter ao medio ambiente. A ausencia inesperada de formación de trihalometanos durante a cloración de augas residuais, a pesar do seu elevado contido en materia orgánica, radica en que a auga residual, a diferenza da auga potable, contén concentracións significativas de amonio, o cal reacciona co cloro e promove a formación de cloraminas. As cloraminas inorgánicas teñen un efecto desinfectante e unha menor reactividad coa materia orgánica.

TRATAMENTO E PREVENCIÓN

Img
Os tratamentos propostos para a higienización da auga foron varios, como a cloración e a ozonización, que son os máis utilizados. A cloración é a que se usa na maioría dos países debido sobre todo ao baixo custo do hipoclorito e á súa enorme eficacia, xa que asegura unha adecuada desinfección da auga de consumo. En particular, o país que emprega o hipoclorito de forma máis xeneralizada e a elevada concentración é EEUU. En Europa, todos os países mediterráneos e o Reino Unido empregan o hipoclorito de forma xeneralizada, mentres que os países nórdicos e Alemaña rexeitan o aroma e sabor a potabilizante que lle confire o cloro. Por tanto, nestes países non se recomenda o consumo de auga da billa.

Neste momento, o hipoclorito, xunto con outras sustancias cloradas, seguen sendo os desinfectantes máis utilizados e, aínda que existan outras alternativas, a súa substitución por outro axente poida que non sexa aplicable en todos os casos por motivos técnicos. Desde hai tempo, sinalouse o risco de acumulación de trihalometanos (THM) na auga pola combinación entre materia orgánica da auga e derivados halogenados (cloro ou flúor, entre outros). Trátase dun proceso habitual asociado á desinfección previa ao consumo, necesaria para previr a aparición de infeccións de orixe hídrica. Unha das solucións é a de substituír o potabilizante.

Un destes substitutos é o ozono, aínda que o seu uso require modificar as instalacións actuais. Unha opción que permite continuar traballando coas plantas actuais é o emprego de filtros de carbón activo, con propiedades fijadoras e capacidade de reter os THM e outras sustancias, eliminándoas da contorna. O produto final cumpre cos estándares de calidade e seguridade de forma sinxela.

A reutilización de augas residuais é un dos métodos que permite garantir un abastecemento sustentable de auga para usos non potables, como a rega agrícola e de campos de golf ou a recarga de acuíferos. Para eliminar os microorganismos patógenos e minimizar o risco inherente ás augas residuais é imprescindible someter a auga a un proceso de desinfección adecuado. A cloración e a exposición á luz ultravioleta son dúas dos métodos de desinfección máis utilizados. Os datos actuais aconsellan utilizar o hipoclorito para minimizar o risco que pode comportar a reutilización planificada dunha auga residual, pero necesita que na auga exista tamén amonio para limitar a formación de THM. En caso contrario, tamén sería necesario incorporar filtros de carbón activo.

Bibliografía

  • Villanueva C, Kogevinas M, Grimalt J. 2.001. Cloración da auga de bebida en España e cancro de vejiga. Gac. Sanit. 15(1):48-53.
  • Zhang X, Minear RA. 2.006. Removal of low-molecular weight DBPs and inorganic ions for characterization of high-molecular weight DBPs in drinking water. Water Res. Feb-18.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións