Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A resposta legal á contaminación de alimentos por Sudán 1

A normativa vixente permite expor accións penais contra os operadores económicos que han comerciado con produtos contaminados

As autoridades competentes da UE e dos seus respectivos Estados membros contan con suficientes ferramentas xurídicas como para impedir a libre circulación de alimentos potencialmente perigosos e, no seu caso, dilucidar as correspondentes responsabilidades. O colorante potencialmente tóxico Sudán 1, que contaminou diversas partidas de alimentos, non é unha excepción.

Desde hai un tempo, as autoridades sanitarias dos diferentes Estados membros da UE viñeron ocupándose de controlar a presenza de aditivos non permitidos en alimentos. O coñecido como «Sudán vermello 1» era un dos perseguidos, dado que desde que fose aprobada en 1994 a Directiva sobre colorantes utilizados en produtos alimenticios, a súa presenza nos alimentos non estaba autorizada.

Desde que o 9 de maio de 2003 Francia enviase -a través do sistema de alerta rápida para os alimentos e os pensos- información relativa ao descubrimento deste colorante en produtos derivados do chile picante orixinarios da India, tanto autoridades competentes en toda a UE, como fabricantes ou distribuidores de distintos produtos alimenticios, tiñan que cumprimentar obrigacións de vixilancia e control, a fin de asegurar que alimentos destinados ao consumo humano non contiñan o controvertido colorante.

Agora a presenza desta sustancia en alimentos envasados destinados ao consumidor final ha levado a botar man da normativa de seguridade alimentaria en situacións de emerxencia, ante a posibilidade de que a súa comercialización puidese xerar un risco grave para a saúde dos consumidores.

A confirmación dos feitos determinou a actuación inmediata de todas e cada unha das autoridades competentes nos países afectados, así como a colaboración das empresas alimentarias afectadas, tanto a nivel de produción como de distribución.

A detección de Sudán 1 activou a normativa de seguridade alimentaria en situacións de emerxencia para previr riscos para a saúde

Tras a adopción das medidas pertinentes, a retirada e confiscación dos produtos sospeitosos, quizais chegue o momento das responsabilidades, non só polos prexuízos económicos creados, senón tamén porque pode incumprirse a prohibición de utilizar este aditivo en alimentos e posto en risco a saúde pública, dada a súa clasificación como axente carcinógeno da categoría 3 polo Centro Internacional para a Investigación do Cancro (IARC).

O feito é que a normativa máis recente sobre seguridade alimentaria esixe que se diluciden responsabilidades a quen son considerados os responsables principais da seguridade alimentaria, que non son outros que os explotadores das empresas alimentarias. E é que cando un profesional da alimentación pon en circulación un alimento envasado destinado ao consumidor final non lle basta en confiar co que o provedor lle puido manifestar, senón que debe cerciorarse totalmente de que o produto final que pon en circulación é inocuo e apto para o consumo humano. O contrario sería deixar de cumprir coa obrigación xeral do «deber de coidado» de non causar danos á saúde, que é esixible a quen como experto produce, distribúe ou comercializa un produto de consumo habitual como é calquera clase de alimento.

Situacións de emerxencia
De conformidade co Regulamento (CE) 178/2002, a Comisión debe suspender a comercialización ou o uso de calquera alimento que poida constituír un risco grave para a saúde das persoas e adoptar calquera outra medida provisional que considere oportuna cando devandito risco non se poida conter de maneira satisfactoria por medio das medidas adoptadas polo Estado membro afectado.

A presenza do colorante «Sudán vermello 1» en produtos derivados de chile picante determinou precisamente a este organismo a adoptar -tanto o pasado ano como en 2003- senllas Decisións sobre medidas de emerxencia relativas ao chile picante e os seus produtos derivados. Neste asunto a Comisión seguiu o novo procedemento establecido na norma regulamentaria, e tras a adopción por parte de Francia, en xuño de 2003, de medidas de protección provisionais e de información sobre o alcance das mesmas, procedeu a pór en coñecemento do Comité permanente da cadea alimentaria e de sanidade animal, a fin de ampliar, modificar ou derrogar as medidas adoptadas por parte do Estado membro en cuestión. Nese momento, e á vista da gravidade da ameaza para a saúde pública, a decisión adoptada ampliouse a toda a Comunidade Europea.

Doutra banda, considerouse conveniente esixir que as remesas de chile picante e os seus produtos derivados importados á UE, e destinados ao consumo humano, fosen acompañados dun informe analítico fornecido polo importador ou o explotador da empresa alimentaria afectado no que se demostrase que a remesa non contén Sudán vermello 1. A medida era reforzada nese momento obrigando ás autoridades competentes dos Estados membros a tomar mostras aleatorias e efectuar análises de chile picante e os seus produtos derivados no momento da importación ou cando se comercializaron.

Durante o primeiro ano de vixencia da Decisión, e tras os controis e análises realizadas, atopáronse Sudán 1 no chile e nos seus produtos derivados, así como Sudán II, Sudán III e Vermello Escarlata (Sudán IV), que foron comunicados a través do sistema de alerta rápida para alimentos e pensos. Todas estas sustancias foron cualificadas, como así consta na Decisión adoptada no ano 2004 como axentes carcinógenos da categoría 3 polo Centro internacional para a investigación do Cancro (IARC).

A Comisión considerou que os achados notificados inicialmente por Francia e confirmados varias veces por descubrimentos feitos na Unión Europea, apuntaban a unha adulteración que comportaba grave risco para a saúde. Ante a ameaza que iso supuña considerouse necesario ampliar as medidas adoptadas no seu día estendendo a toma de mostras aleatorias e a analítica de produtos importados ou xa comercializados con respecto ao resto de sustancias (Sudán II, Sudán III e Sudán IV), a fin de garantir a ausencia das mesmas nos produtos analizados.

De acordo con estas consideracións, os Estados membros debían prohibir a importación de chile e os seus produtos derivados a condición de que a remesa non fose acompañada dun informe analítico no que se demostrase que o produto estaba libre destas sustancias químicas.

A HORA DA RESPONSABILIDADE LEGAL

Img
A normativa de referencia en materia de seguridade alimentaria é moi clara con respecto a un asunto como o acontecido. Os explotadores de empresas alimentarias aseguraranse, en todas as etapas da produción, a transformación e a distribución que teñen lugar nas empresas baixo o seu control, de que os alimentos cumpren os requisitos da lexislación alimentaria pertinentes para os efectos das súas actividades e verificarán que se cumpren devanditos requisitos.

Ademais imponlles unha obrigación extraordinaria, en caso de evidencia ou de sospeita de que algún dos alimentos que importou, producido, transformado, fabricado ou distribuído non cumpre cos requisitos de seguridade dos alimentos, que consiste en proceder inmediatamente á súa retirada do mercado, informando diso ás autoridades competentes.

No caso de que o produto chegase ao consumidor final, a súa obrigación básica será de información, efectiva e precisa, sobre as razóns da retirada, recuperando os produtos fornecidos cando outras medidas non sexan suficientes para alcanzar un nivel elevado de protección da saúde. E é que se trata de adoptar actitudes de acción, e non de omisión, fronte aos posibles riscos que pode presentar un determinado alimento. No caso de que haxa motivos para pensar que pode ser nocivo para a saúde das persoas debe informarse inmediatamente diso ás autoridades competentes, e doutra banda, adoptar as medidas necesarias para evitar tales riscos.

Outras obrigacións e deberes imponse tamén como obrigatorias para os comerciantes polo miúdo ou aquelas empresas de distribución que non afecten o envasado, á etiquetaxe, á inocuidad ou á integridade do alimento, que deben levar a cabo a retirada dos produtos que non se axustan aos requisitos de seguridade, contribuíndo á inocuidad dese alimento comunicando a información pertinente para a súa rastrexabilidade e cooperando nas medidas que adopten os produtores, os transformadores, os fabricantes ou as autoridades competentes.

No caso de que estas obrigacións impostas aos operadores económicos fosen incumpridas, poderían carrexarlles responsabilidades de todo tipo. Neste sentido quizais haxa que dilucidar outras responsabilidades con respecto de quen permitiron que se comercialicen alimentos envasados con sustancias colorantes non autorizadas, dado que o noso Código Penal considera penalmente relevante aquelas condutas polas que produtores, distribuidores ou comerciantes pon en perigo a saúde dos consumidores ofrecendo no mercado produtos alimentarios coa omisión ou alteración dos requisitos establecidos nas leis ou regulamentos sobre composición; ou fabricando ou vendendo comestibles destinados ao consumo público e nocivos para a saúde.

En conxunto, definen unhas condutas delituosas que se consuman coa acción de incorporar intencionadamente a sustancia non autorizada ao produto final, ou ben coñecendo a súa presenza na composición, atendendo que a mesma é considerada, no caso do Sudán I, e atendendo a datos experimentais, como un carcinógeno genotóxico sobre a que non cabe establecer unha inxesta diaria tolerable, e clasificado como axente carcinógeno da categoría 3 polo Centro Internacional para a Investigación do Cancro (IARC).

Non estaría de máis, atendendo á gravidade da ameaza para a saúde que a súa comercialización representa unha investigación respecto diso, xa non só para dilucidar responsabilidades, senón para tranquilizar ao consumidor final sobre o alcance dos feitos, e especialmente para aqueles que puidesen inxerir de forma continuada algúns dos produtos intervidos, que deberían coñecer o alcance do risco ao que estiveron sometidos ou se a mesma é susceptible de producir danos nun futuro. Nestes casos, a Xustiza, ao amparo dunha lexislación máis proteccionista, debería dar unha resposta eficaz ao consumidor afectado, ofrecendo a posibilidade de que ante estas dúbidas ou incertezas con respecto ás posibles consecuencias da inxesta do produto en cuestión sobre a súa saúde a medio ou longo prazo.

Á marxe da dificultade en canto á proba entre a causa e o efecto, a sustancia e o dano ou enfermidade padecida, os prazos establecidos polo noso ordenamento xurídico impiden reclamar unha indemnización por danos e prexuízos sobre os posibles efectos dun alimento a longo prazo, a pesar de que a lexislación sobre seguridade alimentaria admite a posibilidade de padecer estes efectos. Toda unha incongruencia.

Bibliografía

  • Decisión da Comisión de 20 de xuño de 2003, sobre as medidas de emerxencia relativas ao chile picante e os seus produtos derivados (DOUE número L 154, de 21 de xuño de 2003).
  • Decisión da Comisión de 21 de xaneiro de 2004, sobre as medidas de emerxencia relativas ao chile e os seus produtos derivados (DOUE número L27, de 30 de xaneiro de 2004).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións