Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A saúde alimentaria nos concellos

Os concellos españois poden actuar, segundo a actual lexislación, en materia de seguridade alimentaria. Aínda que as competencias non son as mesmas en todos os municipios nin tampouco en todas as comunidades autónomas, existen mecanismos suficientes para que desde as corporacións locais póidanse articular accións nos ámbitos da prevención e o control.

A situación en España é heteroxénea no que refire a competencias municipais en materia de saúde alimentaria. Tan só as comunidades autónomas cunha normativa máis avanzada previron, e concretado adecuadamente nas súas respectivas lexislacións, competencias relevantes paira os entes locais, fundamentalmente nas áreas de defensa do consumidor e saúde pública.

Algúns municipios volverán dispor de competencias específicas no ámbito de saúde alimentaria

Entre elas, Cataluña foi recentemente máis aló e adxudicou aos municipios o papel de autoridade sanitaria, considerando que os entes locais son competentes naquelas actuacións destinadas a evitar ou minimizar o risco paira a saúde derivados de produtos alimentarios nas actividades de comercio comerciante polo miúdo, a restauración, a produción de ámbito local e o transporte urbano. A eficacia da súa actuación paira cos intereses xerais que pretende protexer dependerá en boa medida dunha implantación adecuada dos principios de coordinación, colaboración e cooperación entre a administración autonómica, os seus organismos autónomos e os municipios.

Da ‘policía dos alimentos’ á estatalización


A situación das competencias municipais non sempre foi a mesma. A normativa histórica municipal confiaba aos concellos competencias relacionadas coa saúde e a alimentación. Os municipios tiñan un relevante protagonismo naquilo que se veu denominando «veterinaria da saúde pública», e fundamentalmente en todo o relacionado coa hixiene alimentaria.

As competencias municipais sobre a materia resultaron imprescindibles ante a falta dunha administración territorial maior especializada en saúde pública. Os municipios e os demais entes locais eran os órganos administrativos máis próximos ao mercado, así como aos novos problemas alimentarios derivados de procesos e vías de comercialización emerxentes.

A Constitución de Cádiz de 1812 atribuíu aos concellos españois competencias en materia de policía de salubridade ou policía de alimentos, ostentando funcións executivas e disciplinarias. Os municipios contaban cun corpo de inspectores de mercados, que podían proceder a retirar ou inutilizar aqueles alimentos que non se consideraban aptos paira o consumo humano; e dispuñan de laboratorios propios que procedían analizar as mostras de alimentos obtidas, tanto desde o punto de vista químico como bacteriológico.

Una vez entrado o século XX, impúxose ao municipio a obrigación de contar con servizos veterinarios propios, co obxecto de que quedase cuberta por eles esa parcela da actividade pública. Neste sentido, o Regulamento de Sanidade Municipal de 1925 impuña aos concellos a obrigación de «perseguir e castigar as adulteracións, sofisticaciones e as falsificacións de alimentos e bebidas dentro da súa competencia privativa, organizando paira iso co persoal de inspectores veterinarios, o de laboratorios e os elementos auxiliares precisos, a vixilancia, inspección e exame de toda clase de sustancias alimenticias». Máis adiante, xa no ano 1944, a Lei de 25 de novembro, dispuña que os municipios debían atender o servizo veterinario de inspección alimenticia a través dos Inspectores Municipais Veterinarios.

Este corpo de inspección municipal sufriu ao longo dos anos una profunda estatalización até a total incorporación do seu persoal no Corpo de Veterinarios Titulares, en 1953. E foi entón cando se chegou a unha situación paradoxal, na que aínda que a lexislación vixente (Regulamento de Servizos Veterinarios Locais e Texto Articulado e Refundido das Leis de Bases de Réxime Local) atribuía aos municipios a competencia paira a inspección de alimentos (como competencia municipal), mesmo considerada como obrigación municipal mínima, a súa xestión era realizada por funcionarios do Estado, o Corpo de Veterinarios Titulares.

A especialización da administración estatal en materia de saúde pública determinou que os municipios e demais entes locais tivesen con posterioridade un papel menos relevante sobre a materia e visen, por tanto, mermadas as súas competencias a favor do Estado, como novo protagonista da actividade sanitaria pública até a entrada en vigor da Constitución de 1978, na que algunhas competencias até entón estatais, como a defensa do consumidor ou a hixiene alimentaria, foron atribuídas a unha nova administración, a autonómica.

Da estatalización á dispersión


Coa Constitución de 1978 atribuíuse aos municipios autonomía suficiente paira a xestión dos seus respectivos intereses. Con todo, o recoñecemento dos intereses municipais non se traduciu inmediatamente en competencias exclusivas paira estes. En 1985, coa aprobación da Lei de Bases de Réxime Local, unicamente estableceuse una atribución directa de competencias pola lexislación estatal paira os municipios: o servizo de control de alimentos e bebidas.

A lexislación sectorial -estatal, e fundamentalmente a autonómica- sería a que debería asignar as competencias municipais sobre aqueles aspectos básicos de interese municipal, delimitándose os ámbitos en materia de abastos, matadoiros, feiras, mercados e defensa de usuarios e consumidores, así como en protección da salubridade pública.

As primeiras remisións legais sobre competencias municipais na materia localizáronse fundamentalmente, e nun primeiro momento, na Lei Xeral paira a Defensa dos Consumidores e Usuarios de 1984 (LGDCU), en materia de protección dos consumidores, e na Lei Xeral de Sanidade de 1986, en saúde alimentaria. Coa aprobación dos diferentes estatutos de autonomía das comunidades autónomas, e a asunción de competencias propias por parte destas en materia de defensa do consumidor e de hixiene, as normativas autonómicas tiñan potestade paira regular as competencias municipais sobre os citados aspectos nos seus respectivos territorios.

Con todo, tras máis de vinte anos de réxime autonómico, o mapa territorial pinta una situación heteroxénea, pois non todas as comunidades desenvolveron normativa específica respecto diso; e as que si a desenvolveron fixérono de maneira diferente.

ASPECTOS MÍNIMOS COMPETENCIAIS

Os aspectos mínimos comúns sobre os que se asintan as competencias municipais, e que aínda son un referente aplicable a todas aquelas comunidades autónomas que non previron competencias municipais respecto diso, témolo na LGDCU, que establecía que corresponderán ás autoridades e corporacións locais promover e desenvolver a protección e defensa dos consumidores e usuarios no ámbito das súas competencias e de acordo coas lexislacións estatal e autonómica sobre os seguintes aspectos:

  • A información e a educación dos consumidores e usuarios, establecendo as oficinas e servizos correspondentes, de acordo coas necesidades de cada localidade.
  • A inspección dos produtos e servizos de uso ou consumo común, ordinario e xeneralizado (entre os que se inclúen os alimentos) paira comprobar a súa orixe e identidade, o cumprimento da normativa vixente en materia de prezos, etiquetaxe, presentación e publicidade e os demais requisitos ou signos externos que fan referencia ás súas condicións de hixiene, sanidade e seguridade.
  • A realización directa da inspección técnica ou técnico-sanitaria e dos correspondentes controis e análises, na medida que conten con medios paira a súa realización, ou promovendo, colaborando ou facilitando a súa realización a outras entidades e organismos.
  • Apoiar e fomentar as asociacións de consumidores e usuarios.
  • Adoptar as medidas urxentes e requirir as colaboracións precisas nos supostos de crises ou emerxencias que afecten á saúde ou seguridade dos consumidores ou usuarios.
  • Exercer a potestade sancionadora co alcance que determine nas súas normas reguladoras.

Doutra banda, a Lei Xeral de Sanidade de 1986 contén as facultades das Corporacións Locais en materia de Sanidade. Neste sentido, lembra ás comunidades autónomas que deberán ter en conta as competencias dos municipios ao dispor sobre a organización dos seus respectivos servizos de saúde. Paira os Concellos establece un conxunto de responsabilidades mínimas en relación ao obrigado cumprimento das normas e plans sanitarios polo que respecta a: abastecemento de augas; control sanitario de industrias, actividades e servizos, transportes; control sanitario de centros de alimentación; e control sanitario da distribución e subministración de alimentos, bebidas e demais produtos, directa ou indirectamente relacionados co uso ou consumo humanos, así como os medios do seu transporte.

A modo de exemplo, en Cataluña o panorama competencial municipal foi establecido por senllas leis de 1987, Municipal e de Réxime Local de Cataluña, e de 1990, de Ordenación Sanitaria. Coa entrada en vigor da nova Lei sobre Protección da Saúde quedarán delimitadas con maior precisión os servizos mínimos dos entes locais en materia de protección da saúde, que poderán realizar directamente, por medio das formas de xestión que regula a lexislación de réxime local, ou ben encargando a súa execución ao novo órgano administrativo, a Axencia de Protección da Saúde.

Una situación específica que a norma ten en conta é a do Concello de Barcelona, delimitada pola Carta Municipal da Cidade Condal, que establece que as actividades de saúde alimentaria da súa rexión sanitaria sexan exercidas pola Axencia de Saúde Pública e Medio Ambiente de Barcelona.

Bibliografía

  • REBOLLO PUIG, Manuel; Potestade sancionadora, alimentación e saúde pública. Instituto Nacional de Administración Pública, Madrid, 1989.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións