Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Aflatoxinas e froitos secos

O risco de padecer cancro de fígado hase correlacionado cun consumo excesivo de aflatoxinas, contidas en produtos naturais de consumo común

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 17deAgostode2004

As autoridades sanitarias europeas puxeron cerco ás aflatoxinas, tóxicos contidos en cacahuetes, pistachos, noces ou froitos secos de orixe tropical, despois de que estudos clínicos vinculasen a súa presenza na dieta cun risco de cancro hepático.

A Food Standards Agency (FSA) do Reino Unido apresurouse a certificar que no 95% das mostras de froitos secos comercializadas naquel país os niveis de aflatoxinas están ausentes ou moi por baixo do que marca a lei. Con todo, o informe máis recente levado a cabo respecto diso confirma que, aínda sendo moi poucas, as marcas que conteñen máis aflatoxinas do permitido proliferaron con respecto a informes anteriores.

As aflatoxinas son toxinas naturais contidas en produtos tales como os cacahuetes, pistachos, noces de Brasil e tamén froitos secos como higos ou albaricoques. Prodúcense a partir de fermentos comúns en países tropicais nos que os froitos secos son consumidos con profusión, feito que estudos clínicos relacionaron cunha incidencia inusualmente elevada de cancro hepático. Así mesmo, especúlase con que produtos moi consumidos nos países do hemisferio norte como manteiga de cacahuete, marmeladas ou pastelitos elaborados con froitas desecadas, poidan conter nos seus produtos de orixe unha proporción elevada de aflatoxinas.

A Unión Europea fixou no seu día uns valores límite de aflatoxinas nos produtos agrícolas de importación, e tanto as autoridades portuarias como sanitarias dos países membros levan a cabo controles con asiduidade. Insístese en que non hai ningunha base legal nin científica para desaconsellar o consumo regular de froitos secos como parte dunha dieta sa e equilibrada.

A contaminación por aflatoxinas circunscríbese a colleitas non controladas sanitariamente de froitos secos, segundo os expertos
A FSA fixo público o mes pasado un informe de detección de aflatoxinas en produtos de venda do país e que abarca de novembro do 2003 a xaneiro do 2004. Dun total de 197 mostras analizadas, o 70% revelou cantidades indetectables, e no 25% detectáronse niveis de aflatoxinas por baixo dos 2-4 microgramos/kg que fixan as leis.

Preocupa en especial a presenza da aflatoxina B1, considerada de maior poder deletéreo, que nun 5% das mostras analizadas mostrou niveis superiores aos admitidos. Nestes casos identificados a propia FSA retirou os produtos da venda.
As autoridades sanitarias insisten, no entanto, en que os niveis de aflatoxinas por baixo de 2-4 microgramos non causan ningunha deterioración ao organismo.

Micotoxinas
As aflatoxinas son producidas principalmente por algunhas especies de aspergilos tales como A. flavus, A. parasiticus e A. nominus. Trátase de mohos toxigénicos, capaces de desenvolverse en gran variedade de substratos, podendo contaminar os alimentos cando estes son cultivados, procesados, transformados ou almacenados en condicións adecuadas que favorezan o seu desenvolvemento. O crecemento destes mohos e a produción de toxinas dependen de moitos factores como o alimento en cuestión, o seu grao de acidez, a temperatura ou humidade ambientais e a presenza de microflora competidora.

Os maiores niveis de contaminación por aflatoxinas describíronse en sementes de algodón e millo, cacahuetes, noces, abelás e outros froitos secos. En cereais como o trigo, arroz, centeo ou cebada a presenza destes tóxicos adoita ser menor.

Crese que as condicións climáticas das zonas tropicais favorecen a contaminación por aflatoxinas, aínda que estas poden estar presentes tamén en zonas tépedas. Identificáronse ata 18 tipos de aflatoxinas, das cales a B1, secretada no leite dos animais que consomen alimentos contaminados, ostenta unha preocupación sanitaria especial.

Estudos fisiológicos revelaron que as aflatoxinas posúen actividade mutágena e carcinógena, así como que a variedade B1 é a máis tóxica. Un comité mixto da FAO e a OMS, integrado por expertos en aditivos, definiu ás aflatoxinas como «potentes carcinógenos humanos», aínda que non existe aínda información suficiente para establecer unha cifra fixa sobre graos de exposición tolerable. Os expertos limítanse a aconsellar que non se abuse no consumo de froitos secos.

A normativa española
En España, o RD 475/1983 fixa uns valores límite de 10 µg/kg para a suma de
aflatoxinas B1, B2, G1 e G2 e 5 µg/kg para a aflatoxina B1 soa. Noutros países da nosa contorna fixáronse contidos máximos de aflatoxina B1 en leite e outros
produtos lácteos, oscilando as tolerancias entre 0,05 e 0,5 µg/kg. Con todo, no noso país non existe aínda unha limitación para a presenza de aflatoxina B1 en leite, aínda que si se regularon os contidos en pensos destinados á alimentación do gando leiteiro (máximo 10 µg/kg).

Para vixiar a exposición a aflatoxina B1 a través da dieta, un estudo levado a cabo no País Vasco determinou a súa presenza en 33 mostras de leite e derivados lácteos recollidas entre marzo de 1990 e decembro de 1991. Todas as determinacións resultaron entón inferiores ao límite de determinación.

En 1993 realizouse outro control selectivo de aflatoxinas nos froitos secos máis consumidos: pistachos e cacahuetes. As mostras recolléronse directamente de establecementos almacenistas e en todos os casos foron mostras compostas de 2 kg, formadas a partir de catro submuestras simples de 500 g. En total recolléronse 21 mostras de pistachos e 38 de cacahuetes. En catro das mostras analizadas se
detectaron contidos de aflatoxinas superiores aos permitidos pola lexislación, e o nivel máis elevado correspondeu a unha mostra de pistachos na que se atoparon 84 µg/kg de aflatoxina B1 e 15 µg/kg de aflatoxina B2. Así mesmo, en tres das mostras de
cacahuetes detectáronse niveis lixeiramente superiores aos permitidos. Todas as mostras contaminadas procedían de países de ultramar, o que reforza a idea de que a
maior parte das aflatoxinas nos alimentos que se consomen en Europa deriva da importación de produtos agrícolas contaminados desde latitudes tropicais.

POTENCIAL RISCO CANCERÍGENO

Img frutoseco3
O epidemiólogo Xavier Bosch (Instituto Catalán de Oncoloxía) asegura que a contaminación por aflatoxinas circunscríbese sobre todo ás «colleitas non controladas sanitariamente dalgúns froitos secos como pistachos e cacahuetes, millo ou arroz, así como en partidas de leite e derivados, podendo resultar especialmente grave en zonas onde estes son os alimentos principais de consumo».

Bosch publicou hai pouco, xunto ao seu equipo de investigadores, unha revisión na revista Science sobre a toxicidade causada por aflatoxinas, e nela mostrouse partidario de implantar controis sanitarios máis eficaces dos produtos máis habitualmente contaminados nos seus lugares de orixe.

En determinados grupos de risco de cancro hepático, como os individuos expostos á infección pola hepatite B, a vixilancia sobre elementos potencialmente contaminados resulta esencial, xa que a aflatoxina está considerada como un factor de risco en tal sentido.

O experto relaciona tamén a redución do cancro de fígado a escala mundial cun maior control da contaminación dos alimentos por aflatoxinas. «Os estudos científicos que correlacionan aflatoxinas e hepatocarcinoma son máis abundantes con modelos animais que en clínica humana, polo que fan falta máis investigacións». Segundo Bosch, a toxicosis aguda ou necrosis hepática son trastornos graves que poden diezmar en só 48 horas a grupos de poboación centrada case exclusivamente ao consumo masivo destes alimentos contaminados co carcinógeno.

O cancro de fígado é o quinto tumor por incidencia no mundo. O número estimado de mortes no mundo é de 427.000, e é nos países en vías de desenvolvemento onde as taxas de incidencia son dúas e tres veces máis abundantes que no noso medio. O mecanismo celular e molecular polo que aflatoxinas e virus da hepatite B (VHB) poden interaccionar aínda non se definiu, «pero un mecanismo posible, identificado xa en ratos transxénicos con VHB é que a lesión crónica do fígado altera a expresión do axente carcinógeno específico que metabolizan as encimas».

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións