Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Alerta sanitaria por E. coli Enterohemorrágica

O brote toxiinfeccioso de orixe alimentaria desatado en Alemaña está vinculado ao consumo de germinados de soia
Por Maite Pelayo 31 de Maio de 2011
Img pepinos
Imagen: Neil Gould

Hai uns días saltaba á luz a noticia dun grave brote toxiinfeccioso de orixe alimentaria en Alemaña relacionado con Escherichia coli Enterohemorrágica, unha bacteria tan patógena como de escasísima presenza nos alimentos. Aínda que nun principio vinculouse co consumo de pepinos contaminados de orixe española, as autoridades sanitarias alemás confirmaron despois que os pepinos españois non eran a orixe. As análises revelaron que as cepas de E.coli Enterohemorrágica STEC atopadas nos afectados non coincidían coas achadas nos pepinos españois. As últimas investigacións, ademais, indican que se trataría dunha nova variante de E.coli Enterohemorrágica, descoñecida ata agora, moi resistente e agresiva máis propia de patógenos humanos que de animais. Unha das súas características máis preocupantes sería a súa capacidade de adherirse ás paredes do intestino desde onde bombearía toxinas. Os expertos sinalan agora que a orixe son, case con toda seguridade, sementes germinadas procedentes dunha pequena plantación de Baixa Sajonia.

As primeiras sospeitas centráronse en alimentos como verduras e hortalizas de consumo fresco, e despois mesmo nun restaurante. As autoridades alemás han confirmado agora que os últimos indicios sobre a orixe da intoxicación indican que a orixe está nunha explotación de agricultura ecolóxica de germinados de soia e, por tanto, levantaron a alerta contra o consumo de pepinos, leitugas e tomates crus.

A Rede de Alerta Alimentaria Comunitaria (RASFF), o organismo europeo encargado de vixiar e comunicar de maneira rápida e precisa calquera risco relacionado coa seguridade alimentaria á Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), anunciou que dúas empresas españolas produtoras de pepinos poderían estar implicadas neste brote. O comunicado mencionaba tamén a unha empresa holandesa. Segundo sinalouse nese momento, os casos poderían ser consecuencia da contaminación destas hortalizas por unha bacteria patógena. As autoridades sanitarias alemás estableceron entón unha relación entre a bacteria illada nos pacientes afectados, unha cepa de E. coli Enterohemorrágica, moi agresivas, e a atopada nas mostras dos pepinos presuntamente contaminados de orixe española, relación descartada por estes mesmos responsables sanitarios. Por esta razón, a Comisión Europea ha pechado todas as alertas relativas ao pepino español.

Na actualidade, son xa 30 as persoas falecidas e case 3.000 persoas afectadas dentro e fóra de Alemaña, case todas persoas que viaxaron hai pouco a este país, incluída unha persoa española, aínda que hai dous casos de persoas que non estarían neste país, o que vén confirmar o feito do seu posible contaxio de persoa a persoa. No entanto, aínda que é evidente que o risco cero non existe, non hai ningún motivo real para non consumir esta hortaliza, a condición de que se tomen as medidas oportunas de lavado e pelado, como para o resto de hortalizas. As investigacións continúan, sobre todo no norte do país, con epidentro en Hamburgo, onde se detectaron a maioría de casos.

Orixe da contaminación

As autoridades sanitarias españolas reiteran que non hai risco engadido ao consumo de froitas e hortalizas

As autoridades sanitarias españolas reiteran que non existe ningún risco engadido no consumo de froitas e hortalizas frescas, polo que o seu consumo debe ser o habitual, coas precaucións normais de lavado ou pelado de verduras durante a súa preparación. Hai que lembrar que só ao redor dun 2% das enfermidades por vía alimentaria que se producen ao ano en España teñen a súa orixe en froitas e verduras e nunca por este tipo de bacterias tan agresivas. Un grupo de alimentos, por outra banda, moi saudable e necesario na dieta e do que os expertos recomendan tomar polo menos cinco racións diarias.

A Unión Europea e, como parte dela, España, conta cun dos sistemas de vixilancia e control de alimentos máis desenvolvido do mundo co obxectivo de garantir a seguridade alimentaria e preservar a saúde do consumidor. Ademais, o sector alimentario español, incluído o hortofrutícola, desenvolveu e implantou ferramentas de produción baseadas na prevención e o autocontrol co obxecto de producir alimentos seguros e de calidade tanto para consumo interno como á hora de exportalos por todo o mundo.

Actuacións preventivas

Desde o principio, e aínda sen existir evidencias confirmadas, iniciáronse as actuacións pertinentes coas empresas españolas sinaladas con obxecto de avanzar na investigación. En aras ao principio de precaución, e grazas aos sistemas de rastrexabilidade aplicados nos alimentos para a súa identificación na cadea alimentaria, adoptáronse as medidas oportunas para a non comercialización do produto coincidente cos lotes sinalados, tanto en Alemaña como noutros posibles destinos europeos. Con todo, máis aló do que o principio de precaución parecía aconsellar, tamén se retiraron pepinos e outras hortalizas procedentes de España que nada tiñan que ver con estes lotes e non só en Alemaña, senón tamén noutros países de Europa, que nalgúns casos chegaron mesmo a prohibir a súa importación, segundo parece de maneira ilegal.

Desde o Goberno español destacáronse as graves consecuencias para o sector hortofrutícola do noso país e ao andaluz en particular e non descarta esixir responsabilidades ao executivo alemán polas súas especulacións respecto diso. Son moi graves as consecuencias que estes sucesos teñen no sector hortofrutícola español, non só económicas senón de prexuízo de imaxe, un sector que pola contra demostrou a súa gran profesionalidade e excelencia sendo garantía de calidade en todo o mundo.

Consumo e control

A AESAN constata que se trataría dun lote de pepinos específico e que non hai ningún caso asociado a este brote en España, polo que o consumo desta hortaliza debe ser o habitual, coas precaucións normais de lavado ou pelado de verduras durante a súa preparación. Só ao redor dun 2% das enfermidades por vía alimentaria que se desenvolven cada ano en España teñen a súa orixe en froitas e verduras e nunca por este tipo de bacterias.

A Unión Europea conta cun dos sistemas de vixilancia e control de alimentos máis desenvolvido do mundo, que garante a seguridade alimentaria e preserva a saúde do consumidor. Ademais, o sector alimentario español, incluído o hortofrutícola, deseñou e implantou ferramentas de produción baseadas na prevención e o autocontrol para obter alimentos seguros e de calidade, tanto para consumo interno como para exportalos por todo o mundo.

CERCO A UNHA BACTERIA

A inofensiva Escherichia coli, unha bacteria que vive no intestino dos animais de sangue quente, incluído o humano, ten algunhas variantes que deixaron de ser “amables” e que son capaces de provocar infeccións e producir toxinas nos organismos. É o caso da denominada E. coli Enterohemorrágica produtora de toxina shiga (shigatoxigénica ou STEC, antes chamada verotoxigénica ou VTEC), un microorganismo capaz de infectar o intestino e de provocar nel hemorraxias, de aí o seu nome, e outras graves alteracións como a Síndrome Hemolítico Urémico, que afecta aos glóbulos vermellos e aos riles, sobre todo, nos grupos máis vulnerables, como son os nenos pequenos.

Non é o caso deste brote, e que afectou sobre todo á poboación adulta cunha maior incidencia en mulleres e cuxo orixe se relaciona agora cunha nova variedade de E.coli altamente patógena pero descoñecida. A súa resistencia aos antibióticos, ante os que pode mesmo incrementar as súas toxinas, e a súa gran agresividade, convértena nun perigo para a saúde pública. As variedades patógenas de E.coli son moi raras cunha incidencia nos alimentos mínima, aínda que debido aos seus efectos diversos organismos internacionais recomendan a súa vixilancia. A transmisión da infección por STEC orixínase a través dos alimentos ou auga con contaminación fecal, aínda que tamén é posible, o contaxio de persoa a persoa en contactos moi estreitos, polo que se recomenda extremar as medidas de hixiene persoal.

As variedades patógenas de E. coli relaciónanse, en xeral, co gando vacún e outros rumiantes e pode afectar á carne por contaminación fecal, no caso de manipularse mal durante o seu proceso de matanza, que pode ser infectiva se está pouco cociñada. É relevante o feito de que estes animais poden ser portadores sans, é dicir, poden infectar sen ter síntomas. Tamén se describiu en leite cru e queixo non pasteurizado e en produtos frescos, como verduras e hortalizas (coles de bruselas, espinacas e leituga), se entran en contacto con terra, abono, auga ou superficies contaminadas, ben en orixe ou en calquera das fases pola que pasan a través da cadea alimentaria ata o seu consumo.

Hai pouco relacionoulla tamén co consumo de noces, polo que a súa detección noutros alimentos non se descarta. Desde 2008, só notificáronse cinco infeccións por STEC 0104, o E. coli patógeno concreto illado en Alemaña. Ningunha notificouse en España.

FROITAS E VERDURAS MÁIS SEGURAS

As froitas e verduras deben adquirirse en puntos de venda autorizados para tal fin e de confianza. Unha vez que a froita ou verdura chega ao fogar, é moi importante lavala baixo un chorro de auga potable, xa que a través deste sinxelo proceso elimínanse case por completo os posibles restos de sustancias non desexadas (residuos de praguicidas, sucidades e restos de terra), así como unha boa parte dunha potencial contaminación microbiana. Case todas as froitas e moitas verduras consómense en cru, sen someterse a un proceso de higienización a través de calor. En ocasións, é necesario aplicar un procedemento de limpeza máis profundo, desinfección, aclarado e escurrido dos vexetais destinados a consumo en cru, que garantirán a eliminación de potenciais microorganismos patógenos. É posible seguir estes pasos ou empregar solucións comercializadas para este fin:

  • Eliminar as partes externas sucias, así como os exemplares podrecidos, gretados, rotos.
  • Lavar con abundante auga potable.
  • Eliminar a auga de lavado.
  • Mergullar en auga cunhas pingas de lejía “Apta para desinfectar a auga de bebida”. A cantidade dependerá da concentración do desinfectante. Se a lejía é de 35gr/l, a cantidade que se engadirá será de 2 ml por litro de auga.
  • Deixar en repouso durante uns 15 minutos.
  • Aclarar con abundante auga potable e escurrir.