Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Alerxia alimentaria fatal

O día 30 de maio de 2002 os medios de comunicación facíanse eco dun fatal desenlace: un neno de once anos falecía, presuntamente, como consecuencia dunha alerxia alimentaria. O bocadillo de tortilla, servido durante a excursión, puido ser o “culpable” do suceso, e un bocado foi suficiente paira o peor. O menor era alérxico ao ovo.

O asunto, por recente, está baixo investigación xudicial. Como primeiro trámite paira determinar o axente causante débense realizar toda una serie de probas e de comprobacións, entre elas a inevitable autopsia. Una vez determinadas as causas do falecemento, e si realmente compróbase unha orixe alérxica, caberá preguntarse se a responsabilidade debe estenderse máis aló do “inocente” bocadillo de tortilla.


A familia, nun primeiro momento, e segundo recolleron diferentes medios de comunicación, manifestou que os profesores coñecían que o menor era alérxico ao ovo. O colexio, pola súa banda, tamén expresou nun comunicado que os profesores sabían que o neno era alérxico e que “por iso ao el dábanlle outra comida”, segundo explicaron a Antena 3 TV.


O suceso, así descrito, e si confírmanse as sospeitas sobre unha causa alérxica, parece ser que puido haberse evitado si extremáronse as medidas de prevención do risco alérxico padecido polo menor. A gravidade do tema permite penetrarnos nunha análise xurídica, que aínda que breve e probabilístico (ante a falta de datos e de maior coñecemento) ofrece apuntamentos sobre o aspecto fundamental da responsabilidade.

As dúbidas tras o fatal desenlace


Chegado a este punto cabe facerse varias preguntas: quen debe responder por este feito e en que grao. Sen coñecer en maior profundidade o asunto en concreto, si podemos supor que os profesores que acompañaban aos nenos coñecían a circunstancia da alerxia do menor afectado, canto menos os máis próximos: os seus titores.

O menor contaba con 11 anos e, dada a súa idade e fase de desenvolvemento, habemos de supor que coñecía minimamente a súa problemática e o alcance da mesma (información e formación recibida pola familia e polo facultativo médico que o trata), e o seu deber de rexeitar calquera alimento que tivese como ingrediente o ovo.


A repartición da comida parece ser que se realizou por parte dos mesmos profesores. Non se coñece do relato do comunicado de prensa, pero alguén da dirección escolar ou do profesorado (con coñecemento ou non da circunstancia que afectaba ao menor) debeu de determinar que se realizaron uns menús escolares determinados, ou ben deixou a libre decisión da empresa alimentaria a composición do menú. Quizais, incluso a citada entidade descoñecía a alerxia do menor afectado.


Nunha primeira aproximación ao asunto, e aceptando supostamente como certas as anteriores premisas (que non teñen por que axustarse á realidade), parece ser que o deber de vixiar a saúde do menor e garantir que os alimentos que recibía estivesen exentos de ovo, correspondía, durante a excursión, aos profesores (a condición de que fosen informados adecuadamente polos pais do neno ou a través da dirección do colexio da situación particular do menor) e á dirección do colexio ou ao responsable de área que organizase a excursión e determinado por acción ou omisión o menú escolar paira ese día, se non se informou ao profesorado das advertencias da familia.

O que din os nosos Tribunais

No noso sistema xurídico moderno, e en canto á responsabilidade civil refírese, consagrouse o principio de que se responde por todo feito, calquera que este sexa, ilícito, que cause dano a outra persoa, e que se produza por dor ou culpa. Todo ilícito do home que cause dano a outro, realizado intencional ou negligentemente, é fonte de obrigación.


A conduta obxecto de enjuiciamiento debe de cumprir toda una serie de requisitos: una acción ou omisión do axente; que a conduta lle sexa imputable por obrar culposamente; un dano certo, real e xa producido, avaliable economicamente; e una relación causal adecuada entre a acción e o resultado producido. A pesar destes requisitos, deberá determinarse por parte do Tribunal se a conduta é previsible, atendendo á actividade normal do home medio con relación ás circunstancias do caso concreto: é dicir se o resultado dañoso pode considerarse como posible de producirse.


A evolución da Xurisprudencia do Tribunal Supremo, e a adaptación da norma á realidade social, esixe que toda persoa que xera una situación de risco, a fin de exonerarse de responsabilidade debe de demostrar que procedeu coa dilixencia que lle é exixible, atendendo ás circunstancias de lugar e tempo, e ao risco xerado.


Non cabe dúbida de que dispor paira todos os alumnos ou paira algúns deles, de bocadillos de tortilla, cando os mesmos probablemente non estaban identificados como talles, e cando podía ser previsible que se o alumno afectado probábao podía desencadearlle graves consecuencias, podería ser considerado como un acto neglixente.


Probablemente, a confianza do alumno en que os profesores ou os responsables da excursión tiñan “controlado” o risco da súa alerxia, determinou una seguridade maior no menor, por canto nin sequera imaxinou que o que se lle ofrecía paira comer fose un “bocadillo de tortilla”. Alértalas fronte ao compoñente alérxico non estaban postas. O deber de vixilancia e de control do risco por parte dos seus coidadores, tampouco. Ningunha responsabilidade podería imputarse ao menor por medio da concorrencia de culpas: a súa idade e o grao de confianza depositado descártano.

A responsabilidade penal

No presente caso, e dado o resultado tan grave derivado, cabe exporse a posibilidade de que os feitos puidesen ser perseguidos pola xurisdición penal, por un delito ou una falta de homicidio por imprudencia.


A responsabilidade criminal, aínda que sexa a título de simple falta -por tratarse de imprudencia leve- require a inescusable concorrencia dunha culpa que, aínda que sexa mínima, ha de ser de superior entidade e diferente calidade que a genéricamente sancionada no Código Civil, porque así o esixe o principio de culpabilidade. A imprudencia esixe una acción ou omisión voluntaria, non maliciosa; una infracción do deber de coidado; a creación dun risco previsible e evitable; e un resultado dañoso derivado -en adecuada relación de causalidad- daquela descoidada conduta.


Da mesma forma, debe concorrer un elemento psicolóxico que afecta ao poder e facultade humana de previsión, e tradúcese na posibilidade de coñecer e evitar o evento dañoso, e o normativo representado pola infracción do deber de coidado, que mesmo pode estar presente na norma da común e sabida experiencia xeral tácitamente admitida e gardada no ordinario e prudente desenvolvimiento da actividade social.


Finalmente, paira diferenciar a imprudencia grave (delito) da leve (falta), ha de atenderse ao grao de poder de previsión (“poder saber”) e ao grao da infracción do deber de coidado (“deber evitar”). Por iso, paira poder pronunciarse respecto diso e graduar as penas correspondentes, é imprescindible tomar en consideración as circunstancias concorrentes en cada suposto. Esta é una labor que corresponde, no seu caso, aos Tribunais, que deberán de analizar as condutas e as funcións de cada un dos responsables da excursión, da elaboración da comida, e no seu caso de terceiras persoas, que puidesen inducir condutas ou informacións incorrectas ou desafortunadas.


A posibilidade de evitar o dano estará en función do grao de coñecemento que se tivese do risco e da posición de garante con respecto ao menor. O feito de formar parte da dirección do colexio non é título bastante paira responder criminalmente, pois as condutas neglixentes o son con respecto a determinadas persoas que estiveron en relación cos feitos que se lles puidesen imputar pola falta de control e vixilancia da saúde do alumno.


O que haberá de determinarse é se a conduta dalgún dos suxeitos responsables do deber de vixilancia dos alumnos é censurable desde o punto de vista penal ou se todo foi froito dunha probable cadea de neglixencias. A condena de calquera persoa vinculada ao colexio podería determinar a declaración da responsabilidade civil subsidiaria paira este.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións