Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Alimentos e comercio xusto

O comercio xusto persegue unha nova visión, responsable e sustentable, das actividades comerciais cun rol activo do consumidor

Os alimentos do comercio xusto están sometidos a unhas regras específicas que van máis aló das obrigacións mínimas en materia de seguridade alimentaria. Trátase dun novo mercado, que nace como alternativa ao convencional, e que require para o seu funcionamento de novos suxeitos económicos como o produtor asociado, o facilitador-mediador sen ánimo de lucro e o consumidor responsable, ademais da atención a novos conceptos como o sobreprezo e a fidelización do propio consumidor.

O consumidor dos países desenvolvidos toma cada vez maior conciencia da súa poder na economía global, a pesar de que se coñece que o 70% do comercio mundial está controlado por empresas multinacionais. Para determinados consumidores, aínda só uns poucos, a elección dun produto é un acto fundamentado cada vez máis en parámetros que van máis aló da calidade ou a seguridade do propio produto. E é que cando estes parámetros xa lle satisfán, o coñecemento sobre a procedencia do produto, o cumprimento por parte das empresas con obxectivos sociais, a protección do medio ambiente ou a súa capacidade para mellorar as condicións dos traballadores do Terceiro Mundo determinan a compra aínda que para iso deba de pagar un sobreprezo.

É neste sentido que se empeza a falar dun novo concepto, o de consumidor responsable, que coa súa actitude recompensa a aqueles produtores ou empresas que considera máis sensibles coa súa contorna global e coa sustentabilidade do planeta. Pero a fin de manter viva esta nova vía, as organizacións saben que nos países desenvolvidos precísase da adopción de mecanismos adecuados para fidelizar ao consumidor cunha determinada gama de produtos, e que lle garantan o cumprimento dos principios básicos do Comercio Xusto.

Unha historia recente
O movemento de comercio xusto chegou a España a través do País Vasco en 1986, case 20 anos despois que se instaurase en Europa
O movemento de Comercio Xusto naceu en Europa nos anos sesenta, tras a primeira Conferencia de Nacións Unidas sobre Comercio e Desenvolvemento-UNCTAD celebrada en Xenebra no ano 1964, que se desenvolveu baixo a lema «Comercio, non axuda». Naquel entón os países pobres reclamaban -sen éxito- aos países máis ricos a apertura das súas fronteiras aos produtos agrícolas do Terceiro Mundo; e buscaban alternativas fronte á inxustiza que producían as desequilibradas relacións comerciais entre o Norte e o Sur.

Poucos anos despois, en 1969, inaugurábase a primeira tenda de comercio xusto en Europa, concretamente en Brenkelen (Holanda). A especial sensibilización polo Terceiro Mundo dunha parte da sociedade holandesa -que aceptou unha nova forma de facer solidariedade e estivo disposta a pagar un sobreprezo por unha determinada gama de produtos provinente dos países máis pobres- determinou que en tan só dous anos o número de establecementos de comercio xusto abertos ao público en Holanda fosen de 120.

Con todo, a comercialización de produtos tan representativos como o café non chegarían a verse nestas tendas ata 1973, procedente das cooperativas de Guatemala. As iniciativas españolas sobre a materia fixéronse esperar. En 1986 inauguráronse os primeiros establecementos, un no País Vasco e outro en Andalucía; e en 1989 fundouse a primeira organización de Comercio Xusto.

Na actualidade, a Coordinadora Estatal de Organizacións de Comercio Xusto, que nace en 1996 coa finalidade de potenciar a venda deste tipo de produtos, aglutina a 34 organizacións con máis de 58 puntos de venda recoñecidos en todo o territorio nacional. Entre os produtos que comercializan destacan alimentos de consumo habitual como o café, o té, o chocolate ou o azucre, e outras especialidades como o mel, marmeladas tropicais, especias, galletas, froitos secos ou licores.

Uns principios
O principio fundamental que proclaman as Organizacións do Comercio Xusto non é outro que garantir aos produtores do Sur unha compensación xusta polo seu traballo, así como unhas condicións laborais dignas e respectuosas co medio ambiente. A modo de exemplo, estas organizacións expoñen que África obtén máis do 70% dos seus ingresos pola exportación de tan só tres produtos, entre os que se atopan o café e o cacao nos dous primeiros postos.

E advirten das graves consecuencias que se derivan do feito de que os países do Sur baseen as súas economías no cultivo de produtos exclusivamente para a exportación: explotación laboral, subtracción de terra que debería destinarse á produción de alimentos, e degradación do medio ambiente.

Como conclusión, entenden que o sistema comercial actual non serve, e que é necesaria unha nova visión, responsable e sustentable, do comercio, na que o papel do consumidor é fundamental. Consideran que o comercio xusto é unha alternativa ao comercio tradicional, xa que, segundo esta visión, a comercialización e a produción están ao servizo das persoas, fai posible o desenvolvemento das poboacións máis desfavorecidas do planeta e introduce valores éticos que abarcan aspectos tanto sociais como ecolóxicos en contraposición ao comercio convencional, na que priman criterios puramente económicos.

Como feito destacable, cabe mencionar que os principios do Comercio Xusto non coinciden exactamente en todos os países, dado que estes se han ido elaborando, a medida que esta nova iniciativa íase desenvolvendo a través das distintas organizacións nacionais.

Recentemente, a Rede Europea de Tendas de Comercio Xusto (NEWS!) elaborou uns criterios estándar mínimos para os produtores, as importadoras e as tendas, co obxectivo de unificalos. Así, a modo de exemplo, aos produtores esíxeselles o pago de salarios xustos e boas condicións de traballo; melloras no benestar social da poboación traballadora; canles de participación destes na toma de decisións; preocupación polas repercusións do comercio na vida da poboación; promoción da igualdade entre homes e mulleres; protección dos dereitos humanos, pondo especial énfase na poboación infantil, as mulleres e as poboacións indíxenas; así como o respecto ao medio ambiente.

Doutra banda, as empresas importadoras deben pagar aos produtores un prezo xusto polo seu traballo; ser transparentes coas súas marxes; reducir no posible o número de intermediarios; traballar para conseguir un mercado seguro para os produtores; proporcionar apoio a estes mediante formación, asesoramento técnico, investigación do mercado e/ou desenvolvemento de novos produtos; facilitar información aos produtores sobre os mercados para os seus produtos; facilitar a téndalas información sobre os produtos e os produtores; ser abertos e transparentes sobre a súa estrutura e actividades; e traballar cos produtores para mellorar, desde o punto de vista medio-ambiental, métodos de produción, produtos e embalaxes; e cumprir determinados obxectivos sociais e laborais dentro da súa propia organización, entre outros.

E por último, ás tendas esíxeselles vender produtos de Comercio Xusto; informar o público sobre os seus obxectivos, a orixe dos produtos, os produtores e o comercio en xeral; participar en campañas para mellorar a situación dos produtores e para influír nas políticas nacionais e internacionais; estar atendidas por persoal, sexa empregado ou voluntario, comprometido cos obxectivos do Comercio Xusto; posibilitar que as persoas que están nas tendas participen nas decisións que lles afectan; e ser abertas e transparentes na súa estrutura e actividades.

Non cabe dúbida de que estas organizacións consideran que coa práctica do Comercio Xusto conséguense obxectivos concretos: os campesiños e os pequenos produtores das zonas empobrecidas logran unha vía para vivir dignamente do seu traballo; e os consumidores obteñen produtos de calidade, coa garantía de que se respectaron os dereitos dos traballadores e do medio ambiente. Entenden que con iso se recupera o vínculo perdido entre produtor e consumidor, e demóstrase que é posible facer compatibles os criterios económicos e os principios éticos.

O SELO DE GARANTÍA

Img codigo1
Unha tenda de comercio xusto ofrece unha diversidade de produtos cada vez maior, da que os seus promotores destacan a calidade e o achegamento do consumidor a outras culturas, ás que ten a oportunidade de axudar a manter mediante a súa adquisición. Con todo, e a pesar da ampla variedade de alimentos e outros produtos que ofrecen, segundo os estudos que realizaron estas organizacións, tan só entre un 2% e un 5% dos consumidores dos países ricos de centro Europa están dispostos a pagar o sobreprezo que leva a adquisición dun produto de Comercio Xusto, e que sitúan entre un 15% e un 20 %.

O caso é que, aínda que de momento son poucos, convén fidelizarlos mantendo a confianza que estes depositaron na credibilidade e autenticidade do proxecto de Comercio Xusto.

Un aspecto fundamental para manter viva esta vía entre o produtor e o consumidor consiste en que a Organización de Comercio Xusto que o distribúe garanta aos consumidores, mediante un selo de garantía, que «fai o que di» e «conta a verdade do que fai». Neste sentido, as Asociacións de Etiquetaxe xogan un papel fundamental, dado que a súa función principal é supervisar e garantir o cumprimento dos requisitos do Comercio Xusto en todos os produtos que se comercializan co selo de garantía.

Nestes momentos as marcas de comercio xusto que utilizan as diversas organizacións europeas garanten a procedencia, a calidade do produto e o respecto da natureza na elaboración do produto final. E a pesar de que en Europa existían tres marcas con longa tradición e un amplo mercado (Max Havelaar, TransFair, e Fair Trade Mark), que comercializaron co seu correspondente selo de garantía café, cacao, chocolate, mel, azucre e té, desde 1997 os diferentes selos de garantía traballan coordinadamente no marco da organización internacional de certificación de Comercio Xusto FLO-Internacional (Fairtrade Labelling Organizations-Intenacional), e reúne a entidades de 17 países europeos, Canadá, Estados Unidos e México.

Para certificar esta garantía, tanto os produtos como os grupos produtores e as organizacións importadoras e distribuidoras son sometidos a estritas auditorias de control. Na actualidade o «selo de garantía» transcendeu máis aló das organizacións sen ánimo de lucro, e iso xerou unha polémica importante entre o modelo de selo “de garantía” que debe imporse e determinadas organizacións.

Neste sentido, ESPANICA (a organización de Comercio Xusto que distribúe en España o café e outros produtos que producen en Nicaragua os pequenos produtores asociados en cooperativas de traballadores) presentou certas obxeccións e observou certos riscos sobre a proposta de SETEM (unha federación de organizacións non gobernamentais para o desenvolvemento, implantada en 9 comunidades autónomas, para construír unha relaciones Norte/Sur máis xustas) sobre un “Proxecto de Selo de Comercio Xusto” baseado no Sistema de Comercio Xusto elaborado por FLO, e que aínda en España está en fase de estudo, aínda que determinadas organizacións como SETEM considérano fundamental para incrementar o número de vendas.

O selo do sistema FLO, aplicable exclusivamente a unha serie de produtos como o café, o cacao, o mel, as bananas, o té, o mollo de laranxa e o azucre, identifica a un produto do comercio xusto no mercado, a condición de que produtores, comerciantes, procesadores, almacenistas e detallistas cumprisen uns determinados estándares ou normas respecto de temas tan diversos como a participación dos traballadores, uns salarios decentes, a afiliación sindical, unha vivenda adecuada, a sanidade, a seguridade ou o medio ambiente.

Así, con respecto aos requisitos do proceso, as organizacións produtoras deben mellorar continuamente, tanto as súas condicións laborais como a calidade do produto, e incrementar a sustentabilidade ambiental. Ademais deben cumprirse algúns estándares FLO específicos para cada produto que determinan elementos tales como a calidade mínima, o prezo e os requisitos de procesamiento. Un sistema que se anuncia como o único de certificación no mundo no que os produtores non pagan a certificación, dado que son os consumidores quen pagan polo sistema de Comercio Xusto. Non cabe dúbida de que debe ser un motivo máis para que o movemento de Comercio Xusto ofreza as máximas garantías de fiabilidade, credibilidade e autenticidade.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións