Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Alimentos ecolóxicos

Nos últimos anos produciuse un incremento significativo na produción e consumo de alimentos ecolóxicos
Por EROSKI Consumer 10 de Febreiro de 2006

A elaboración e comercialización de alimentos ecolóxicos están suxeitas a condicións normativas específicas que perseguen establecer condicións precisas de produción e eliminar equívocos na súa denominación. En España, só poderán etiquetarse como produtos bio os procedentes da agricultura e gandaría ecolóxicas.

Métodos agronómicos e biolóxicos

Métodos agronómicos e biolóxicosUn alimento ecolóxico é o que se obtén a partir da produción ecolóxica, é dicir, da agricultura e gandaría ecolóxicas. Segundo o Codex Alimentarius, defínese a produción ecolóxica como “un sistema de ordenación da produción que promove e mellora a saúde do agrosistema, con inclusión da biodiversidade, os ciclos biolóxicos e a actividade biolóxica do chan”. Na definición faise fincapé no uso de prácticas de ordenación máis que no uso de insumos agrícolas (fertilizantes e pesticidas), tendo en conta que as condicións rexionais requiren sistemas adaptados a cada lugar.

Trátase dun sistema de produción de alimentos máis respectuoso co medio ambiente

Isto realízase utilizando métodos agronómicos, biolóxicos e mecánicos en lugar de materiais sintéticos. Trátase dun sistema de produción de alimentos máis respectuoso co medio ambiente porque favorece a biodivesidad dos agroecosistemas, diminúe a contaminación de chans e augas e pode contribuír a aumentar a sustentabilidade do sistema agroalimentario.

Os principios fundamentais da produción de alimentos ecolóxicos poderían resumirse nos seguintes:

  • Uso mínimo de fertilizantes e praguicidas.
  • Uso de praguicidas naturais, non sintéticos.
  • Establecemento de normas sobre materias permitidas, restrinxidas e prohibidas.

A produción ecolóxica, lexislada na Unión Europea polo Regulamento CEE 2092/91, prohibe o uso de material modificado xeneticamente (transxénicos) na cadea alimentaria ecolóxica.

Produción ecolóxica

Produción ecolóxicaA agricultura ecolóxica, tamén coñecida como agricultura biolóxica ou orgánica, diferénciase da tradicional nos métodos de explotación, que son máis respectuosos co medio ambiente. Trátase dunha agricultura menos extensiva que non utiliza elementos químicos como fertilizantes inorgánicos, praguicidas ou antibióticos, nin sementes transxénicas ou modificadas xeneticamente. Esta técnica substitúese por técnicas integradas no sistema agrario que contribúen a preservar as especies e variedades autóctonas e a diversidade biolóxica, tanto agrícola como silvestre.

Este tipo de cultivos diminúe a contaminación das augas subterráneas e dos chans grazas ao uso de fertilizantes orgánicos de baixa solubilidad usados en cantidades adecuadas. Ademais, a agricultura ecolóxica provoca un aumento da biodiversidade, xa que se trata dunha produción que usa como una das súas ferramentas a biodiversidade natural.

A agricultura ecolóxica prescinde de procedementos químicos como fertilizantes, praguicidas ou antibióticos

Segundo un informe presentado a mediados de 2005 pola Federación Internacional de Movementos de Agricultura Orgánica (IFOAM), en todo o mundo dedícanse un total de 26 millóns de hectáreas á agricultura ecolóxica. En España, este método de produción en 2004 alcanzou máis de 700.000 hectáreas. O cultivo máis frecuente é o de cereais e leguminosas, así como o oliveiral e os froitos secos.

As prácticas ecolóxicas en gandaría non inclúen o uso de hormonas e antibióticos
Varios son os aspectos que diferencian a agricultura ecolóxica doutros sistemas de produción. En liñas xerais, este tipo de actividade favorece o uso de recursos renovables e é capaz de restituír ao chan os nutrientes presentes nos produtos residuais. Os partidarios da produción ecolóxica aseguran ademais que con ela se respectan os propios mecanismos da natureza paira o control das pragas e enfermidades nos cultivos e a cría de animais, e evita a utilización de praguicidas, herbicidas e abonos químicos.

Una das dificultades ás que se enfrontan estes cultivos é a coexistencia cos cultivos transxénicos. Segundo a Sociedade Española de Agricultura Ecolóxica (SEAE), a tolerancia de presenza de material transxénico nos lotes de sementes non transxénicas debe ser «cero técnico». Con todo, un estudo elaborado pola Axencia Europea de Medio Ambiente indica que se producen niveis de hibridación do 13,1% a 25 metros de distancia entre cultivos, de 1,6% a 200 metros e de 0,2% a 500 metros.

A gandaría ecolóxica, polo seu lado, está baseada no libre pastoreo, nunha alimentación biolóxica paira os animais e no uso de métodos sanitarios a base de terapias e medicamento alternativas, sen a utilización de antibióticos nin hormonas. Este tipo de gandaría experimentou un importante aumento co inicio da crise das «vacas tolas».

Segundo datos do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación español, o número de explotacións ascendeu en 2004 a 1.777, una cifra que se caracteriza pola presenza dunha gran diversidade de actividades. Esta variedade vai desde o vacún (43%) á apicultura (5%), pasando polo ovino (27%), o caprino (8%), a avicultura (7%) e o porcino (6%).

Regulación

RegulaciónA produción de alimentos ecolóxicos é un sistema específico de produción. Por iso, é esencial garantir a credibilidade e a autenticidade dos seus métodos, desde a produción primaria até o seu consumo. Na UE, aprobouse en 1991 o Regulamento 2092/91, que describe de forma detallada como teñen que producirse, procesarse e envasarse os alimentos para que se axusten á descrición de «ecolóxicos». O regulamento especifica ademais os criterios paira a inspección e posterior certificación dos produtores, importadores e procesadores de alimentos.

A norma establece que o 95% dos ingredientes do produto final téñense que producir con métodos ecolóxicos

A finais de 2005, a Comisión Europea adoptaba una proposición paira un novo regulamento sobre produción ecolóxica paira mellorar a información que recibe o consumidor. Segundo estas condicións, polo menos o 95% do produto final ten que ser ecolóxico paira poder levar a etiqueta que o defina como tal. Os produtos que conteñan organismos modificados xeneticamente (OMG) non poderán levar esta etiqueta, agás se conteñen menos de 0,9% de OMG por contaminación accidental.

O novo regulamento, que podería entrar en vigor o 1 de xaneiro de 2009, definirá os principios da produción ecolóxica; asegurará que se cumpren cos principios en todas as etapas da produción animal, acuícola e vexetal; precisará as normas OMG; fará obrigatorio o logotipo UE ou una indicación do tipo «Produto ecolóxico UE»; mellorará os controis coa adaptación do sistema de control ao sistema oficial de control de alimentos e garantirá que as normas aseguran a máis alta calidade.

En España, o Consello de Ministros acaba de aprobar tamén un Real Decreto que protexe o uso da denominación bio. A partir desta nova medida só poderán etiquetarse como produtos bio os procedentes da agricultura e gandaría ecolóxicas.

Outros termos como natural, sen conservantes nin colorantes, dietético e outros utilizados habitualmente na etiquetaxe de alimentos, nada teñen que ver co método de produción ecolóxico e, por tanto, non deberían confundir aos consumidores.

Ecolóxicos fronte convencionais

Ecolóxicos fronte convencionaisUn dos aspectos que xera máis polémica é si o alimento ecolóxico é ou non de maior calidade que o alimento convencional. Mentres os defensores empéñanse en demostralo, os seus detractores insisten en rebatelo. A pesar de que até o momento non existen probas que demostren que os alimentos ecolóxicos sexan máis seguros ou nutritivos que os que se producen de forma convencional algúns estudos constatan que existen diferenzas entre gando alimentado con fórmulas orgánicas que con fórmulas químicas, e que os seus efectos se traducen despois na calidade da carne.

Até agora non existen probas que demostren que lso alimentos ecolóxicos sexan máis seguros ou nutritivos que os convencionais

Algunhas das principais diferenzas entre os dous tipos de produtos están na aparencia física. En liñas xerais, aspectos como a cor, o brillo ou o tamaño dos alimentos ecolóxicos adoita ser de calidade inferior que os convencionais, polo que poden resultar menos atractivos. Tamén é un inconveniente o seu período de conservación ou vida útil, que adoita ser inferior á dos alimentos convencionais na maioría de casos.

Con todo, as froitas e verduras ecolóxicas conteñen máis vitaminas e minerais que as convencionais, debido sobre todo ao seu menor contido en auga, e non conteñen restos de pesticidas de síntese debido á prohibición nas normas de produción. Nos últimos anos foise perfilando una certa tendencia cara a este tipo de alimentos. Na UE, esta opción xustifícase en aspectos como a ausencia de residuos de pesticidas e maior cantidade de vitaminas e minerais.

A pesar de que até hai pouco os alimentos ecolóxicos han tido un custo superior aos convencionais, a aposta pola calidade e a seguridade predispone aos consumidores a asumir esta esixencia. Ademais, a dificultade de acceder a este tipo de produtos, só posible até agora en comercios especializados, vai diminuíndo debido sobre todo á rápida proliferación en grandes cadeas de supermercados en toda Europa. Non só se vai facilitando o acceso senón que se amplía tamén a oferta.