Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Ana Riviere, experta en Seguridade Alimentaria e Saúde Pública na FAO

«Agora reaccionariamos mellor se se dese una crise como a das vacas tolas»

Ao comezo da crise das vacas tolas, o goberno británico respondeu con torpeza. No seu afán por preservar á opinión pública dunha alarma da que se descoñecía o seu verdadeiro alcance e de salvagardar á industria agroalimentaria, cometeu erros de xestión e de comunicación case de manual. A pesar diso, a situación repetiuse logo noutros países europeos onde emerxeu a crise. Ana Riviere, experta en Seguridade Alimentaria e Saúde Pública na FAO, analiza paira consumaseguridad.com a situación vivida entón.

Img

Hai dous anos, Ana Riviere e tres compañeiros da London School of Economics, Montserrat Costa, Joan Costa e Marta Vilella viviron en directo a crise das vacas tolas. Ou mellor devandito, a extensión da encefalopatía esponxiforme bovina (EEB) do Reino Unido a outros países de Europa, entre eles España, onde os primeiros casos de animais enfermos rexistráronse en 2000. Diso, cúmprense estes días xustamente os tres anos. Riviere, barcelonesa de 27 anos, é licenciada en Veterinaria, especializada en Seguridade Alimentaria e estaba a facer un máster en Saúde Pública Internacional. A forma en que se manexou a crise analizárona o catro nun artigo, «Comunicación de riscos e percepción da poboación: o caso da encefalopatía esponxiforme bovina en España», publicado no último número da Revista de Administración Sanitaria Século XXI. Actualmente Riviere traballa na oficina de Roma da FAO.

Que pensaron os seus compañeiros e profesores da Universidade de Londres cando decidiron facer un estudo sobre as vacas tolas? Non pensaron que xa estaba ben de revolver un tema que causara un dano tan grande en Reino Unido?

Non, que vai, estaban encantados. A idea de facer o traballo foi de Joan Costa, porque encaixaba perfectamente co máster que estabamos a facer, e aínda que a orixe da crise estaba en Reino Unido, e facer o traballo era como lembrarllo, son moi abertos. Tampouco lles molestaba que outros países asumisen o seu parte de culpa.

As primeiras vacas tolas detectáronse en Reino Unido en 1989, pero a España non chegaron até hai tres anos. Podía haberse evitado?

O problema estaba latente e tarde ou cedo tiña que estenderse. Ademais, as consecuencias, como o efecto na saúde humana [alrededor de un centenar de personas padecen o han padecido la llamada nueva variante de la enfermedad de Creutzfeldt-Jakob] víronse moito despois.

Pero vistos os antecedentes británicos, podíase prever a súa chegada?

«Hai que saber transmitir os riscos da forma adecuada e nin as autoridades nin os científicos sabemos ben como facelo»Eu creo que en España e noutros moitos países deuse o que nós chamamos «rexeitamento de coñecementos». Pensouse que era a un problema que afecta a outros países e que a nós non nos podía pasar. A mensaxe das autoridades ao principio foi: «Non temos problemas, non importamos animais con priones [la proteína defectuosa que se acumula en el cerebro y causa la enfermedad]». E a consecuencia é que non se quixo ver que iso ía chegar.

A crise de fai de tres anos foi a última despois de varias alertas durante a última década. Como se permitiu que se chegase a esa situación?

En verdade non pode dicirse que fose una crise que rexurdise. O que ocorreu foi que as autoridades inglesas primeiro, e as españolas despois, actuaron con moito segredo.

No artigo publicado na Revista de Administración Sanitaria as autoridades non quedan moi ben paradas. Cales foron os seus principais erros?

Houbo de todo. Non se quixo escoitar o que os científicos dicían. Os resultados dos traballos que indicaban que había risco deixáronse ao carón. Ademais moitas das afirmacións do goberno, como que o gando vacún era o último hospedador da EEB e que a enfermidade non podía saltar a barreira entre as especies, contribuíron á desestabilización da sociedade.

Tamén se lembra no artigo que as autoridades consideraban que a relación do prion coa enfermidade era «só una teoría».

Ao principio era efectivamente así. Todo indicaba a que tiña que haber un factor, pero aínda o prion non se visualizou.

Pero agora xa si está clara a relación.

Si, agora si, pero entón era máis dubidoso. Non se sabía como actuaba o prion, nin como chegara ás vacas desde os pensos feitos con cadáveres de ovellas, e menos que podía dar outro salto e chegar aos humanos. É o que dicía antes: primeiro non se quixo ver o que pasaba, logo negouse, os estudos científicos descartáronse e, ademais, ninguén podía imaxinar que a crise podía chegar ao que chegou, con millóns de animais sacrificados en Reino Unido, e centos noutros países, aparte do centenar de persoas enfermas.

O que non está tan claro é como se xestionou a crise.

A xestión no Reino Unido foi moi mala, pero ten a súa explicación: converteuse nun problema moi político. O encargado de manexar a crise, o Ministerio de Agricultura, estaba demasiado presionado pola industria agroalimentaria. Por culpa das súas presións non se deron os primeiros informes. Os gandeiros tiñan medo de perder o mercado e a posibilidade de exportar produtos e subproductos.

Como se solucionou ese exceso de presión?

«Agora os consumidores están alerta e saben moito, hai que telos en consideración»A solución foi sacar a xestión da crise do Ministerio de Agricultura. Crearon una comisión independente, a Food Standard Agency. Ela é a que se preocupa vixiarse os riscos e de comunicar. É a idea que hai detrás da Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria.

Algo parecido pasou en España, onde se creou una comisión interministerial presidida por Mariano Rajoy.

Exacto. Entón en España non existía una Axencia de Seguridade Alimentaria, e a comisión sacaba o problema do ámbito do Ministerio de Agricultura, onde as presións eran maiores.

Que pensa do manexo da crise en España?

Aínda que a cuestión chegou a España moito máis tarde, nos primeiros momentos deuse un certo paralelismo co ocorrido co Reino Unido, incluídos o segredo e a negación, ademais de recomendacións pouco afortunadas dos máximos responsables sanitarios.

En definitiva, que non se aprendeu nada da lección británica.

Non, aínda que hai que ter en conta outro factor que atenúa un tanto a actuación do Goberno español. As recomendacións da Unión Europea foron chegando con contagotas. Basta lembrar que se elaboraron varias listas de materiais de risco, desde o cerebro e os ollos a toda a medula espinal e os ósos que estaban en contacto.

Así que se tivese que pór una nota ao Goberno español por como manexou a crise…

Desde un punto de vista técnico o Goberno español suspendeu no manexo da crise. Repetiu todos os erros que se deron no Reino Unido: obstrución e marxinalidade da evidencia científica, incerteza á hora de fixar as causas e as medidas, erros na información, descartáronse informes que non conviñan e ademais era imposible obter datos fundamentais, como a composición dos pensos. Estaba prohibido usar as fariñas animais, pero non se sabía quen os usou. E todo iso envolto de segredo.

Veámoslo en positivo. O problema é como dar información sen crear una alarma excesiva. En España a confianza dos consumidores na carne de vacún tardou tres anos en volver ser a mesma que antes da crise.

Agora os consumidores están alerta e saben moito. Hai que telos en consideración. Non se pode actuar coma se non soubesen nada, ou coma se non se fosen a decatar. Pero é difícil: hai que saber transmitir os riscos da forma adecuada. E iso nin as autoridades nin os científicos sabemos ben como facelo.

Despois destes tres anos, que aprendemos?

Eu creo que agora xa se sabería como reaccionar, porque a comunicación e avaliación de riscos non dependen do Ministerio de Agricultura e están lonxe do alcance da industria da alimentación. O papel da Axencia Española de Seguridade Alimentaria debería gardar paralelismo co da Autoridade Europea neste terreo. Sería a maneira de dar una resposta máis rápida e adecuada, e sobre todo máis efectiva.

«A XENTE PENSABA QUE ESTABA TOLA POR COMER CARNE»

Img transporte2
A última crise das encefalopatía esponxiforme bovina (a chamada enfermidade das vacas tolas) pillou a catro científicos españois en Londres. Ana Riviere, Joan Costa, Montserrat Costa e Mata Vilella tiñan menos de 29 anos. Mozos e con bolsas de investigación, non podían escoller moito o que comían. Cando apareceron os primeiros casos da variante humana da enfermidade, moita xente volveuse vegetariana, afirma Riviere. «Pero eu creo que iso é una esaxeración», engade.

«Na dieta normal do Reino Unido non se consome moita carne de vacún», continúa, polo que a crise non causou un cambio profundo dos seus hábitos alimentarios. De feito, sinala a investigadora, o consumo de carne está moi focalizado no porco, o cordeiro e o pito. Entre outras razóns porque o vacún «é moi caro».

En España, un mozo de 31 anos que viviu naqueles anos en Reino Unido, Javier Monge, leva dous en estado vexetativo cunha encefalopatía. A súa familia sostén que se debe ás hamburguesas que consumiu, e que se trata dunha nova variante humana da enfermidade de Creutzfeldt-Jakob, a manifestación en humanos do mal das vacas tolas. Pero iso non se saberá ata que morra e poidan facerlle una autopsia. De momento, Javier bateu todas as marcas de supervivencia desta enfermidade, que está en menos dun ano. Ana Riviere non se preocupa. «Eu era una estudante que comía todo o que me botaban. A xente mirábame con cara rara. Pensaban que estaba tola, Pero cunha bolsa, non podía elixir», di convencida desde Roma, onde agora traballa paira a Axencia paira a Alimentación e a Agricultura da ONU (FAO). «E até agora estou ben».


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións