Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridade alimentaria

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Antibióticos, pensos legais e pensos ilegais

O desmantelamento recente dunha rede dedicada a mesturar fraudulentamente antibióticos nos pensos e a distribuílos de forma ilegal, puxo de novo sobre o tapete a necesidade de profundar nas medidas de control paira previr eventuais problemas de saúde pública. O uso de antibióticos, aínda que recomendable en situacións concretas, pode resultar pernicioso si é indiscriminado e masivo.

A pasada semana transcendeu aos medios de comunicación o desmantelamento dunha rede que se dedicaba a mesturar antibióticos nos pensos e a comercializalos aos gandeiros. Esta práctica, que incumpre a normativa vixente e supón un atentado contra a saúde pública, foi detectada polos servizos de inspección e control, grazas á colaboración que actualmente se está levando a cabo entre as autoridades sanitarias, o SEPRONA (Servizo de Protección da Natureza da Garda Civil) e os Mossos d’Esquadra, a policía autonómica catalá.

A detección da rede foi posible, en boa medida, polas inspeccións que os diferentes axentes de control implicados están a efectuar por sorpresa en instalacións gandeiras de diverso nivel, así como a visitas paira controlar o consumo de pensos e os seguimentos dos tratamentos farmacolóxicos. Este sistema permite verificar a procedencia dos pensos ou a súa composición e evitar, no posible, a presenza de sustancias prohibidas na alimentación animal.

A importancia da alimentación


A verificación de sustancias prohibidas en pensos foi cobrando maior relevancia a medida de que o sector gandeiro foise convencendo do papel central que xoga a alimentación en calquera sistema de produción animal. Á fin e ao cabo, o penso, ou a comida que se facilita aos animais, representa a mellor vía non só paira introducir o alimento que precisan paira garantir o seu crecemento, senón tamén outras sustancias que aseguren o seu estado de saúde e una produtividade óptima.

Sen dúbida, o elemento máis importante son os nutrientes, os compoñentes dos alimentos que aseguran, ademais dun correcto crecemento, una produción adecuada de leite ou de ovos. Pero non hai que esquecer outras sustancias de interese entre as que se inclúen desde complementos imprescindibles (complementos nutricionais como sustancias con acción vitamínica, minerais, etc.), até fármacos.

De entre os diferentes fármacos empregados, hai que destacar as sustancias con acción hormonal e os antibióticos. Nos dous casos comezouse o seu uso a partir de necesidades terapéuticas asociadas ao tratamento de problemas a diferentes niveis, especialmente no tubo dixestivo, nos pulmóns (pneumonías) e infeccións no sistema nervioso (meninxite e encefalitis).

No entanto, e ademais deste tratamento específico e imprescindible cando se presenta una infección que pode comprometer a vida do animal, apreciouse, polo uso xeneralizado, que en animais sans facilitábase o crecemento e mellorábase o seu aspecto en termos de produción. A conclusión foi sinxela: o mercado ofrece produtos cun prezo contido que permiten un incremento significativo da produción, o que en principio representa un valor engadido.

Esta apreciación facilitou a partir dun momento dado un emprego xeneralizado e mundialmente aceptado de fármacos. No entanto, as implicacións sobre a selección de microorganismos patógenos e posibles consecuencias ambientais, levaron finalmente a un control destas sustancias. A recomendación actualmente imperante sinala que o emprego de antibióticos debe ser controlado e que só hai que aplicalo naquelas situacións nas que sexa realmente necesario.

Antibióticos en alimentos

A adición de antibióticos nos alimentos destinados a produción animal é eficaz porque se consegue una acción contra microorganismos en xeral. Ademais, como una vez absorbidos distribúense por vía sanguínea pola totalidade do organismo, conséguese o efecto protector en calquera órgano, o que permite que a enerxía e os nutrientes inxeridos poidan dedicarse á produción e non a outros esforzos enerxéticos como a defensa en contra de enfermidades.

Desde este punto de vista, podería considerarse o uso de antibióticos como una técnica aceptable, xa que a baixo custo conséguese que os animais non enfermen, cos consecuentes beneficios paira o benestar animal, obtense una mellor produción e, se se aplican correctamente, non deixan residuos na carne.

Con todo, as evidencias científicas que se viñeron publicando nos últimos 10 a 15 anos revelan que o uso masivo de antibióticos acaba provocando una selección de microorganismos con capacidade paira resistir a acción antimicrobiana destas sustancias. Por tanto, non se trata dun problema exclusivo de residuos, senón de interaccións entre as sustancias farmacolóxicas, o medio ambiente, os animais e as persoas, o que complica enormemente a súa solución.

Dáse neste caso una paradoxo que até agora non se producía. Desde a época de Louis Pasteur (1822-1895), pai da microbiología moderna, coñécese que as enfermidades infecciosas teñen una causa e que a enfermidade é reproducible si danse as condicións para que o microorganismo patógeno que a provoca reprodúzase. Este criterio ampliouse aos produtos químicos tóxicos, pero non por multiplicación nestas sustancias, senón por acumulación.

No caso do emprego masivo de antibióticos, aínda que o problema último relaciónase cun axente infeccioso, a orixe non está nel mesmo, senón nunha serie de sustancias que ao ser empregadas de forma indiscriminada permiten seleccionar aquelas cepas que tiveron a capacidade paira resistir a presenza do antimicrobiano. Neste caso, se a bacteria é patógena, atopámonos que iniciaría una infección nunha persoa. Ao ser tratada esta con un antibiótico de amplo espectro, ao microorganismo estimúlaselle na súa capacidade de multiplicación, co que non se soluciona o problema, senón que se agrava. En consecuencia, o problema non se relaciona só co antibiótico ou o microorganismo senón coa asociación de ambos.

Se o tratamento é o adecuado, é dicir, se o antibiótico elixido é o apropiado, a infección contrólase e desaparece o problema. Por tanto, canta maior sexa a cantidade de antibióticos empregados, e sobre todo, maior sexa a variedade, máis probabilidades haberá de que se creen o que denominamos cepas multiresistentes, o que significa que os microorganismos resultantes posúen una capacidade paira soportar e mesmo crecer rapidamente en presenza dunha gran variedade de antibióticos podendo desembocar en infeccións extraordinariamente severas, sen tratamento posible.

Paira evitar que xurdan fenómenos de resistencia faise fundamental reducir ao máximo o uso de antibióticos, a fin de limitar a probabilidade de atoparnos uno destes microorganismos multiresistentes, así como a elección do antimicrobiano máis adecuado. Neste último caso sería necesario analizar mostras do animal ou a persoa paira proceder a realizar un antibiograma, é dicir, unha análise de laboratorio que nos dea como resultado a que antibiótico é sensible o microorganismo responsable da infección.

A acumulación de evidencias científicas neste sentido provocou que desde a Unión Europea veña recomendando, desde finais da década anterior, a eliminación de todas aquelas sustancias engadidas que, de forma artificial, induzan a un aumento de peso ou da cantidade de leite ou ovos producidos. Ademais, márcase como obxectivo o de eliminar todos estes produtos paira evitar problemas de bioacumulación ou de resistencias microbianas.

COMO E CANDO DEBEN USARSE Os ANTIBIÓTICOS

As autoridades sanitarias europeas reaccionaron ao uso indiscriminado de antibióticos cunha directiva que foi traspuesta en España no Real Decreto 1749/1998. Segundo consta no mesmo, aos antibióticos considéraselles sustancias autorizadas paira o tratamento de enfermidades animais, polo que se sinalan LMR (límites máximos de residuos) nos produtos derivados da produción os cales non deben ser superados en ningún caso. Así mesmo, prohíbense nos pensos normais e de forma xeneralizada, salvo que exista una prescrición veterinaria.

A prescrición debe ser realizada seguindo criterios clínicos e ten que contemplar parámetros fundamentais como a indicación pertinente da prescrición, dose a aplicar, duración do tratamento e período de supresión. Como tal enténdese o tempo necesario para que o organismo do animal poida depurar, en por si, a molécula que se administra.

Tecnicamente, a administración de antibióticos en pensos considérase esencial en granxas con cría de animais en réxime intensivo. En esencia, porque ante unha infección, os microorganismos responsables saltan dun animal a outro, até afectar á totalidade da granxa. En consecuencia, hai que tratalos a todos, un aspecto en absoluto irrelevante se enfronte temos até medio millón de animais como pode suceder en moitas granxas de galiñas poñedeiras.

Cando o número de animais é moi elevado, faise necesario administrar o medicamento co penso ou coa auga de bebida. Nestes casos falamos de medicamentos e non de complementos alimenticios. Una vez que o animal foi tratado, hai que contemplar o tempo de espera necesario antes de que volva á produción.

Actualmente o tratamento prodúcese ante a aparición dun problema patolóxico ou cando se realiza una transición, é dicir, calquera cambio que supoña unha tensión nos animais, e por tanto, una diminución dos seus defensas. Esta transición dáse, por exemplo, cando os animais novos trasládanse das granxas onde naceron, ás de engorde ou produción. Nestes casos o tratamento realízase paira previr posible enfermidades. Transcorrida esta etapa elimínase o antibiótico e o animal segue o seu proceso produtivo dunha forma normal.A mellor vía de administración, paira a maioría dos casos, é a oral, ben a través dos pensos ou ben a través da auga de bebida nas doses adecuadas. A inxección non está recomendada polo exceso de manipulación, os problemas de tensións que se causa aos animais e o excesivo custo.

A importancia destes fármacos no sector veterinario é elevada. Os antibióticos supoñen o 44% do mercado do sector farmacolóxico no que se encadran. Xunto aos aditivos (41%) e aos produtos biolóxicos (15%) constitúen os tres sectores principais de produción no mercado mundial de Sanidade Animal e Nutrición.

Francia, Alemaña, Gran Bretaña, España e Italia figuran entre os dez mercados líderes do mundo neste sector. Por especies, o sector vacún consome o 32% do mercado europeo de Sanidade Animal e Nutricional, o sector porcino o 22%, a avicultura o 15%, e os sectores ovino e caprino o 6%.

Bibliografía

  • Ahl, A.S.; Buntain, B. 1997. Risk and the food safety chain: animal health, public health and the environment. Rev. Sci. Tech. 16:322-330.
  • Anónimo. Real Decreto 157/1995 sobre pensos medicamentosos: condicións de preparación, posta no mercado e utilización.
  • Anónimo. Real Decreto 2599/1998, do 4 de outubro, relativo á regulación de aditivos en alimentación animal.
  • Baquero F, Baquero-Artigao G, Canton R, Garcia-Rei C. 2002. Antibiotic consumption and resistance selection in Streptococcus pneumoniae. J. Antimicrob. Chemother. 50. Supl C:27-38.
  • Cancho Grande, B.; García Falcón, M. S.; Simal Gándara, J. 2000. O uso dos antibióticos na alimentación animal: Perspectiva actual. Cen. Tecnol. Alim. 3:39-47.
  • Saraiba, J.J.; Aguilar, L.; Casal, J.; Garcia-Rei, C.; Dal-Re, R.; Baquero, F. 2000. Streptococcus pneumoniae resistance to erythromycin and penicillin in relation to macrolide and beta-lactam consumption in Spain (1979-1997). J. Antimicrob. Chemother. 46:767-73.
  • Knarreborg, A.; Simon, M.A.; Engberg, R.M.; Jensen, B.B.; Tannock, G.W. 2002. Effects of dietary fat source and subtherapeutic levels of antibiotic on the bacterial community in the ileum of broiler chickens at various ages. Appl. Environ. Microbiol. 68:5918-5924.
  • Mammina, C.; Cannova, L.; Massa, S.; Goffredo, E.; Nastasi, A. 2002. Drug resistances in salmonella isolates from animal foods, italy 1998-2000. Epidemiol. Infect. 129:155-161.
  • Soriano, F.; Rodriguez-Cerrato, V. 2002. Pharmacodynamic and kinetic basis for the selection of pneumococcal resistance in the upper respiratory tract. J. Antimicrob. Chemother. 50. Supl C:51-58.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións