Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Biocidas e sector alimentario

O uso de biocidas no ámbito alimentario está moi restrinxido a fin de garantir un elevado nivel de protección para a saúde dos consumidores

Desde que a Directiva de 1998 sobre biocidas foi trasposta ao ordenamento xurídico español no ano 2002, diferentes ministerios son os responsables de controlar o proceso de avaliación para rexistro, autorización e comercialización de biocidas. E é que non é para menos, dada a extensa gama de usos aos que estas sustancias poden destinarse, desde simples desinfectantes para o fogar e hixiene para animais ata conservantes de produtos manufacturados, non só do ámbito alimentario.

A fin de preservar a saúde pública, a dos animais e o medio ambiente, a normativa sobre biocidas dispón de obrigacións de estrito cumprimento para quen pretende comercializar estes produtos. A pesar da amplitude de uso deste tipo de sustancias, no ámbito alimentario decidiuse, polo momento, establecer un uso restrinxido.

Os biocidas son definidos como as sustancias activas e preparados que conteñen unha ou máis sustancias activas, destinadas a destruír, contrarrestar, neutralizar, impedir a acción ou exercer un control doutro tipo sobre calquera organismo nocivo por medios químicos ou biolóxicos. Entre as sustancias activas cabe utilizar todas aquelas sustancias ou microorganismos permitidos, incluídos virus ou fungos, que exerzan unha acción xeral ou específica contra todo organismo cuxa presencia sexa indesexable ou que teña un efecto daniño para o ser humano, as súas actividades, os produtos que consome, utiliza ou produce, ou sobre os animais ou o medio ambiente.

No ámbito da alimentación humana, atendendo principalmente aos tipos e á descrición dos biocidas que a propia norma establece nos seus Anexos, o seu uso non pode ser xeneralizado, e supónselle restrinxido á destinación fixada en cada un deles. Así, e en primeiro lugar, localizamos un posible uso no ámbito alimentario entre os desinfectantes e biocidas xerais do Grupo principal 1 nos seguintes tipos de produtos:

  • Tipo de produto 4.- Desinfectantes para as superficies que están en contacto con alimentos: produtos empregados na desinfección de equipos, recipientes, utensilios para consumo, superficies ou tubaxes relacionados coa produción, transporte, almacenamento ou consumo de alimentos ou bebidas (incluída a auga potable) para seres humanos.

  • Tipo de produto 5.- Desinfectantes para auga potable: produtos empregados para a desinfección da auga potable.

    Neste caso inclúense os produtos de limpeza, incluídos os deterxentes líquidos e en po e produtos similares, que perseguen un efecto biocida para a desinfección das superficies que están en contacto cos alimentos, e para a desinfección da auga potable. A normativa parece excluír, atendendo á clasificación que a realiza, aqueles desinfectantes cuxa finalidade é a desinfección directa dos alimentos, coa excepción exclusiva da auga potable.

    Doutra banda, os biocidas do Grupo principal 4 inclúense en «outros biocidas»:

  • Tipo de produto 20: conservantes para alimentos: produtos empregados para a conservación de alimentos mediante o control dos organismos nocivos.

Á marxe do ámbito estrito do que é a alimentación humana, os biocidas teñen outros usos relacionados de forma directa ou indirecta con este ámbito, como son o propio da alimentación animal (pensos), hixiene humana, ámbitos da vida privada e a saúde pública (desinfección do aire, zonas públicas, entre outras), biocidas para a hixiene veterinaria, e praguicidas.

Autorización e risco
O uso de biocidas no ámbito da alimentación humana está restrinxido e suxeito a obrigacións de estrito cumprimento

Antes da súa comercialización, os biocidas deben cumprimentar uns requisitos previos, co fin de ser autorizados pola autoridade competente. E é que, como principio xeral, establécese que a autoridade competente adoptará a decisión relativa á autorización de uso do biocida tras integrar os riscos derivados de cada sustancia activa cos riscos derivados de cada sustancia de posible risco presente no biocida.

As avaliacións de risco abarcarán a utilización normal do biocida e o caso realista máis desfavorable, inclusive calquera cuestión pertinente de eliminación tanto do biocida en si como de calquera material tratado con el. E é que a autoridade competente unicamente concederá a autorización a aqueles biocidas que, cando sexan utilizados con arranxo ás súas condicións de autorización, non presenten un risco inaceptable para o ser humano, os animais ou o medio ambiente, sexan eficaces e conteñan sustancias activas permitidas na Comunidade como integrantes de tales biocidas.

Na adopción de decisións, a autoridade competente terá en conta os resultados da avaliación do risco, en especial a relación entre exposición e efecto; a natureza e gravidade do efecto; a xestión do risco que pode aplicarse; o ámbito de utilización do biocida; a eficacia do biocida; as propiedades físicas do biocida; e as vantaxes que ofrece a utilización do biocida. Nalgúns supostos pódese autorizar un biocida baixo determinadas condicións ou restricións, que se establecerán en función da natureza e o alcance das vantaxes e riscos previstos en relación co seu uso.

A norma deixa bastante claro que a autoridade competente non autorizará un biocida se a avaliación do risco confirma que, mesmo no suposto realista máis desfavorable da súa aplicación previsible, o produto presenta un risco inaceptable para o ser humano. E é que na adopción da decisión relativa á autorización dun biocida, a autoridade competente terá en conta os posibles efectos en todas as poboacións humanas, é dicir, usuarios profesionais, usuarios non profesionais e persoas expostas directa ou indirectamente vía medio ambiente.

Entre os efectos adversos estudados da sustancia en cuestión teranse en conta a súa posible toxicidade aguda, irritación, corrosividad, sensibilización, toxicidade por doses repetidas, genotoxicidad, carcinogenicidad, neurotoxicidad, toxicidade para a reprodución, xunto coas propiedades fisicoquímicas, e calquera outra propiedade adversa da sustancia activa ou de posible risco. No entanto, a normativa sobre biocidas permite a comercialización e utilización daqueles declarados de «baixo risco», previa presentación do oportuno expediente, o cumprimento dos requisitos legais establecidos e o seu rexistro.

NOVAS INFORMACIÓNS E NOVAS ADVERTENCIAS

Img plastics1

A normativa de biocidas impón novas obrigacións de información ao posuidor dunha autorización. E é que por propia iniciativa, e baixo a súa responsabilidade, deberá notificar inmediatamente por escrito á Dirección Xeral de Saúde Pública a información que coñeza relativa a unha sustancia activa ou un biocida que a conteña e que poida influír na continuidade da autorización.

Neste caso, notificará os novos coñecementos ou información sobre os efectos da sustancia activa ou do biocida no ser humano ou o medio ambiente, os cambios na orixe ou composición da sustancia activa, os cambios na composición dun biocida, o desenvolvemento de resistencia, os cambios de tipo administrativo ou outros aspectos como o tipo de envasado.

Atendendo ao potencial perigo dalgúns destes produtos, os posuidores da autorización teñen un nivel de esixencia maior durante a fase de comercialización do produto. Neste sentido, e como primeira medida, establécese que os produtos que estean ao alcance do público en xeral e poidan confundirse con alimentos, bebidas ou pensos, conterán compoñentes que disuadan do seu consumo, e se envasarán de forma que se reduza ao mínimo a posibilidade de tal confusión.

A rigorosidade é tal que os biocidas deben etiquetarse con arranxo ao disposto no Regulamento de preparados perigosos. En ningún caso admítese na súa etiquetaxe ou publicidade indicacións como «biocida de baixo riscos», «non tóxico» ou «inofensivo» nin advertencias similares, así como tampouco información que induza a erro ao consumidor.

O contido da información que debe facilitarse ao consumidor final a través da etiqueta é de cumprimento estrito, debéndose indicar en todo caso, e entre outros aspectos preventivos, a identidade de todas as sustancias activas e a súa concentración; o uso para o que se autorizou; instrucións de uso e dosificación; detalles de efectos adversos probables, directos ou indirectos, e instrucións de primeiros auxilios; a frase «léanse as instrucións adxuntas antes de utilizar o produto», no caso de que vaia acompañado dun prospecto; instrucións para a eliminación segura do biocida e do seu envase, incluída, cando cumpra, calquera prohibición de reutilización do envase; o período de tempo necesario para que se produza o efecto biocida ou detalles sobre as medidas preventivas necesarias durante a súa utilización, almacenamento e transporte, por exemplo, no caso de alimentos.

En todo caso, consideramos que os desinfectantes ou biocidas destinados ao consumidor final deberán conter toda a información que sexa necesaria para un uso adecuado e destino da sustancia en cuestión co fin de evitar riscos innecesarios derivados dunha falta de información. Neste sentido, os profesionais teñen á súa disposición a denominada ficha de seguridade do produto, que contén todas aquelas medidas preventivas que deben adoptarse durante a utilización do produto.

Bibliografía

NORMATIVA

-Real Decreto 1054/2002, de 11 de outubro, polo que se regula o proceso de avaliación para o rexistro, autorización e comercialización de biocidas (BOE número 247/2002, de 15 outubro 2002).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións