Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Seguridad alimentaria > Normativa legal

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Boas prácticas fitosanitarias

O marco xurídico sobre fitosanitarios só autoriza o uso dos produtos que demostraron ser eficaces para o control de pragas e cuxo risco é nulo

img_fito_p

A comercialización e uso de produtos fitosanitarios está sometida a un estrito marco xurídico cuxo incumprimento pode carrexar importantes responsabilidades de carácter administrativo ou, mesmo, penal. No sueste español, a situación do mercado ilegal de produtos fitosanitarios foi a orixe dunha recente publicación na Lei de Sanidade Vexetal sobre o réxime sancionador deste tipo de produtos.

A Asociación Empresarial para a Protección das Plantas (AEPLA) denunciara previamente ante a Secretaría Xeral de Agricultura os graves riscos que poderían derivarse, tanto para a saúde humana e animal como para o medio ambiente, da proliferación de certas prácticas irregulares na utilización dos produtos ou na comercialización de fitosanitarios.

O marco xurídico que regula a normativa fitosanitaria estableceuse para permitir que unicamente puidesen ser comercializados aqueles produtos que previamente foran autorizados, e que demostraron, atendendo aos parámetros legais utilizados, que son útiles e eficaces para o control de pragas, evitando calquera tipo de risco que puidese derivarse da súa utilización.

Desde AEPLA detectáronse as razóns que derivaron en prácticas e comportamentos ilícitos. Por unha banda atópase a eficacia que algúns produtos ilegais han demostrado ter sobre certas pragas de moi difícil control. Doutra banda, a dificultade que entraña un control analítico dos vexetais tratados. Circunstancias todas elas que derivaron nunha maior confianza dos propios agricultores cara a estes produtos, cuxa base reside na eficacia contra determinadas pragas e na impunidade das súas condutas.

Por iso, considerouse fundamental difundir o coñecemento da normativa legal, especialmente da parcela que ordena as limitacións e prohibicións do sector e as normas que castigan os seus incumprimentos, como ferramenta preventiva, a fin de persuadir a potenciais infractores da súa conduta, en atención ás graves responsabilidades que lles poden impor as autoridades ou os tribunais de xustiza.

Lei de Sanidade Vexetal
A política nacional en sanidade vexetal debe garantir a protección dos vexetais contra pragas
Antes da entrada en vigor da Lei de Sanidade Vexetal de 2002, a lexislación sobre a materia, que ten a súa orixe na Lei de Pragas do Campo, de 21 de maio de 1908, e na Lei de 20 de decembro de 1952, de defensa dos montes contra as pragas forestais, baseábase na normativa comunitaria incorporada á lexislación española mediante as correspondentes disposicións legais. Unha das finalidades básicas da política nacional de sanidade vexetal é a existencia dun marco legal apropiado para protexer aos vexetais e os seus produtos contra os danos producidos polas pragas, para mantelos, mediante a intervención humana, en niveis de poboación economicamente aceptables e para impedir a introdución e extensión de novas procedentes doutras áreas xeográficas.

A Lei de Sanidade Vexetal de 2002 establece un novo marco xurídico que se adapta aos cambios que afectaron ao seu ámbito de aplicación e se adecua á configuración do Estado español como Estado autonómico e como Estado membro da Unión Europea. É necesario regular nunha norma de rango adecuado os principios básicos de actuación das distintas Administracións públicas competentes en materia de sanidade vexetal e establecer aspectos concretos que aluden ás competencias exclusivas da Administración Xeral do Estado relativas ao comercio e sanidade exterior. Esta regulación recolle os aspectos fundamentais da normativa ditada pola Unión Europea na materia, os cales xa foran obxecto de desenvolvemento no noso Dereito interno a través de diferentes disposicións de carácter xeral, e que van permanecer vixentes tras a entrada en vigor da Lei.

O obxecto da Lei é establecer un marco uniforme que dea cobertura legal ao conxunto de normas actualmente vixentes en materia de sanidade vexetal, de acordo coa actual distribución de competencias entre o Estado e as Comunidades Autónomas derivada do bloque da constitucionalidade, e os compromisos asumidos por España como Estado membro da Unión Europea e como consecuencia da subscrición de convenios internacionais.

Ámbito de seguridade
As normas fitosanitarias teñen en conta a evolución que se produciu na sociedade respecto da seguridade dos alimentos, á saúde laboral e á protección do medio ambiente. Neste sentido, a Lei de Sanidade Vexetal contempla os aspectos sobre os medios utilizados na loita contra as pragas, en especial os produtos fitosanitarios, para garantir que na súa manipulación e aplicación non existan efectos prexudiciais para a saúde do consumidor ou do aplicador, para os animais ou para o medio ambiente.

O instrumento de defensa da devandita garantía son as correspondentes autorizacións oficiais dos medios de defensa fitosanitaria, que non deben reducirse ao ámbito da sanidade vexetal, senón que deben transcender ao da saúde pública e ao do medio ambiente. A complexidade do procedemento de concesión de autorizacións e a dinámica de ampliación a novos usos, coa correspondente xestión do establecemento dos límites máximos de residuos para o ámbito da Unión Europea ou mesmo mundial, determina a necesidade de que exista unha única autoridade competente na concesión de autorizacións, tal e como establece a lexislación comunitaria. Unhas garantías que se viron reforzadas coa creación da Axencia Española de Seguridade Alimentaria, que incorpora un novo instrumento para garantir a seguridade dos alimentos.

Inspección e control legal
Nalgúns casos as condutas ilícitas sobre fitosanitarios poden constituír un delito contra a saúde pública ou contra o medio ambiente

As diferentes Administracións públicas realizan as inspeccións necesarias para asegurar o cumprimento da Lei de Sanidade Vexetal a través dos inspectores fitosanitarios, a quen se lles outorga o carácter legal de autoridade. En virtude deste carácter poden acceder a calquera lugar, instalación ou dependencia, de titularidade pública ou privada; obter as mostras mínimas necesarias para o seu exame ou análise máis detallada en centros especializados; esixir a información e a presentación de documentos comprobatorios que reglamentariamente sexa establecida e adoptar toda unhas medidas cautelares. O inspector levanta acta na que constan os datos relativos á empresa inspeccionada, a persoa ante quen se realiza a inspección, as medidas que ordena e todos os feitos relevantes da mesma, en especial, os que poidan ter incidencia nun eventual procedemento sancionador.

Os controis poden ser de dous tipos; sistemáticos nos puntos de inspección fronteirizos e nas dependencias onde se cultiven, produzan, almacenen ou comercialicen vexetais, produtos vexetais e outros obxectos, e ocasionais, en calquera momento e lugar onde circulen ou onde estean devanditos produtos. As inspeccións e programas sistemáticos de vixilancia na fabricación, comercialización e utilización dos medios de defensa fitosanitaria, particularmente o cumprimento das boas prácticas fitosanitarias, así como a vixilancia dos niveis de residuos presentes nos vexetais, produtos vexetais e os seus transformados, e nos alimentos preparados a base deles, que corresponden aos órganos competentes das Comunidades Autónomas, serán coordinados pola Administración Xeral do Estado, establecendo, para ese efecto, os plans ou programas nacionais de control.

As autoridades fitosanitarias poden adoptar medidas cautelares nos casos previamente detallados pola Lei. Neste sentido, poden adoptar medidas cautelares no caso de que se introduzan mercadorías do exterior que estean prohibidas ou con límites superiores aos establecidos; cando exista evidencia ou sospeita fundada de risco de consecuencias desfavorables para os cultivos ou as súas producións, para a saúde das persoas, animais ou para o medio ambiente, ou por carecer da debida autorización; ou cando se evidencia o mesmo risco no suposto de establecementos, equipos, instalacións ou locais que incumpran os requisitos legais establecidos, entre outros supostos.

As medidas cautelares a adoptar dependen das irregularidades ou infraccións cometidas, podéndose adoptar medidas como a destrución de mercadorías ou, no seu caso, enterramento; reexpedición de mercadorías introducidas; reenvío de mercadorías dunhas zonas a outras; inmovilización e, no seu caso, confinamento de mercadorías; precintado ou peche temporal de equipos, instalacións, locais ou establecementos; suspensión temporal de autorizacións e inscricións en rexistros oficiais; cambio ou restricións do uso ou destino das mercadorías, con ou sen transformación; desinfección ou desinsectación; e incautación de documentos.

ÁMBITO DE RESPONSABILIDADE

Os agricultores son os responsables da vixilancia e o control das pragas, os cultivos e o materiais obxecto da súa actividade, así como da execución ao seu cargo das medidas oficiais obrigatorias que se establezan reglamentariamente. No ámbito das exportacións a terceiros países, corresponde ao operador solicitar nos puntos de inspección fronteirizos as inspeccións necesarias para a expedición do correspondente certificado fitosanitario e recae nel a responsabilidade no caso de exportar sen a preceptiva documentación.

A Lei de Sanidade Vexetal determina tamén as obrigacións e responsabilidades dos produtores, titulares de autorizacións, distribuidores, vendedores e demais operadores de produtos fitosanitarios e a responsabilidade dos usuarios dos devanditos produtos de empregalos seguindo as recomendacións de uso. Por último, fíxanse as obrigacións das persoas físicas e xurídicas a quen se lles practique unha inspección oficial. As persoas físicas ou xurídicas a quen se practique unha inspección deberán fornecer toda clase de información sobre instalacións, produtos ou servizos, permitindo a súa comprobación polos inspectores; facilitar que se obteña copia ou reprodución da documentación; permitir que se practique a oportuna proba ou toma de mostras gratuíta dos produtos ou mercadorías nas cantidades estritamente necesarias; e, en xeral, consentir a realización da inspección.

A Lei de Sanidade Vexetal establece un réxime de infraccións e sancións en materia de normas fitosanitarias, tipificando as primeiras segundo a súa gravidade, determinando as responsabilidades dos infractores e fixando as sancións correspondentes. As infraccións moi graves poden ser sancionadas con multa desde 120.001 euros ata 3 millóns de euros. Por exemplo, considéranse infraccións moi graves a ocultación á Administración da información sobre o perigo dos produtos fitosanitarios por quen os fabriquen ou comercialicen; a fabricación ou comercialización de produtos fitosanitarios non autorizados ou con etiquetaxe, información ou publicidade que oculte o seu perigo; a manipulación e uso ou utilización de medios de defensa fitosanitaria non autorizados, ou dos autorizados sen respectar os requisitos establecidos para iso, incluíndo, no seu caso, os relativos á eliminación dos envases, cando iso represente un risco moi grave para a saúde humana, a sanidade animal ou o medio ambiente.

Bibliografía

NORMATIVA

  • Real Decreto número 2163/1994, de 4 de novembro, polo que se implanta o sistema harmonizado comunitario de autorización para comercializar e utilizar produtos fitosanitarios. (BOE número 276/1994, de 18 de novembro de 1994).
  • Lei número 43/2002, de 20 de novembro, de sanidade vexetal. (BOE número 279/2002, de 21 de novembro de 2002).
BIBLIOGRAFÍA
  • ARIAS APARICIO, Flor; Réxime Sancionador en materia de produtos fitosanitarios na Lei de Sanidade Vexetal. Editorial Aranzadi. Navarra, 2006.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións