Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Chocolate negro, tableta de saúde

Os flavonoides contidos no chocolate parecen xogar un efecto protector fronte a enfermidades cardiovasculares polos seus efectos antioxidantes
Por Jordi Montaner 25 de Novembro de 2003

Durante anos o chocolate foi obxecto dunha infinidade de acusacións. Desde fonte de vicio até orixe de caries infantís, pasando por adiccións incontrolables, problemas metabólicos, cefaleas ou sobrepeso. Dun tempo paira esta parte, con todo, o chocolate está a reivindicarse como fonte de saúde. Se os resultados de distintas investigacións acaban confirmándose, pronto podería figurar entre as prescricións de todo médico de cabeceira.

Un artigo publicado hai uns meses na revista Nature (424:1013, 28/8/2003) despexou toda incógnita achega do papel protector dos flavonoides do cacao e do chocolate fronte á enfermidade cardiovascular. Un equipo dirixido por Mauro Serafini, do Instituto Nacional Italiano paira a Investigación dos Alimentos e a Nutrición (Roma), identificaron ao flavonoide responsable, a epicatequina, que actúa como antioxidante nos vasos sanguíneos e prevén a formación de placas de ateroma (arteriosclerosis). No entanto, os investigadores transalpinos subliñan que o efecto antioxidante do cacao se inhibe normalmente por acción do leite coa que se acompaña tanto a súa presentación soluble como boa parte das pastillas de consumo máis estendido. Noutras palabras, que para que o chocolate resulte verdadeiramente san, sóbralle o leite.

Serafini levou a cabo un estudo con 12 voluntarios sans, a quen fixo probar distintas variedades de chocolate e observou que a absorción de epicatequina no organismo víase dificultada nos chocolates que incluían leite ou derivados lácteos na súa composición. «Este achado alimenta a controversia de que as accións antioxidantes de determinados produtos que inxerimos pode contrarrestarse mediante a acción doutros compoñentes da dieta, ao mesmo tempo que apoia o concepto de que os flavonoides desempeñan un papel esencial fronte ás enfermidades do corazón e dexenerativas», sinala o investigador.

Carl Keen (Universidade de California) vai máis lonxe aínda e sostén que a epicatequina podería actuar «como una aspirina de baixa dose» no organismo, exercendo una actividade antiplaquetaria e protexendo fronte ao ictus ou o infarto. «O noso grupo non só observou un incremento da capacidade antioxidante tras o consumo de chocolate, senón una variación de certos compoñentes que afectan os vasos sanguíneos». O especialista estadounidense mediu o efecto dos flavonoides en 25 voluntarios que inxeriran 25 g de chocolate, e comparouno con outros voluntarios que comeran só pan. «Entre dous e seis horas despois de tomar chocolate, o sangue dos voluntarios rexistrou una diminución da agregación plaquetaria que non se deu cando o produto consumido era o pan», relata.

Una pequena tableta de chocolate negro (sen leite) achega ao organismo, segundo Keen, tantos flavonoides como seis mazás, algo máis de catro cuncas de té ou dous vasos de viño tinto.

Néctar dos deuses

A acción antioxidante do chocolate podería verse limitada por outros compoñentes da dieta, en especial do leite

Cristóbal Colón non só descubriu América. De volta a España, en 1502, trouxo consigo algunhas sementes de cacao que os indíxenas utilizaban como moeda de cambio; aínda que o almirante ignorou sempre a súa cotización en canto a saúde. Na sociedade azteca, por contra, atribuíanse ao chocolate calidades místicas (o seu nome botánico, Theobroma cacao significa en grego «alimento dos deuses»). Hernán Cortés testemuñou como Moctezuma bebía con asiduidade un raro néctar que os aztecas denominaban xocalt (auga amarga), elaborado a base de cacao, millo triturado, especias e auga. «Esta bebida faille a un máis forte e resistente a fatígaa», relataba o conquistador.

Até a súa utilización industrial, o chocolate gozou durante séculos dun certo halo de alimento exquisito e reconstituyente, que noso ecléctico recetario introduciu como condimento en determinadas salsas, como almorzo e merenda, ou como acompañante do café na sobremesa. A súa pasta de sublime e fácil fusión acabou, con todo, relegando o chocolate á categoría de lambetada coa que alimentar múltiples caprichos. E acabou xerando adiccións tan insidiosas que pronto mereceu case o apelativo de pecado, colmo de vicios «sen virtude algunha», en opinión dalgunhas voces.

A ciencia, con todo, acabou xogando a favor dos partidarios do pracer e, postos a indagar en cousas boas do chocolate, científicos californianos publicaron en 1996 un artigo en The Lancet, no que se deixaba constancia de que as catequinas (flavonoides) do chocolate superaban ás do té na súa acción antioxidante. Os autores non propuñan introducir máis cacao na dieta, pero lembraban que «combinar algo de chocolate cunha cunca de té é saboroso e san á vez».

Desmitificación dunha culpa

Como por arte de birlibirloque, nos últimos 10 anos proliferaron traballos científicos que poderían parar os pés aos pais ou educadores que tenten frear o consumo de chocolate por parte dos adolescentes. Pois ben, resulta que a graxa saturada da manteiga de cacao, o ácido esteárico, non aumenta o colesterol malo (LDL). Ao contrario, parece axudar ao fígado a eliminar o exceso deste lípido do sangue. Tampouco salguen máis grans na cara por abusar do chocolate; aínda que una dieta sa mellora sempre o estado da pel, a acne débese a unha produción excesiva de sebo causada por factores hormonais, e non dietéticos. Con respecto á hemicrania, un traballo publicado en Cephalalgia concluíu recentemente que o chocolate non provocaba as dores de cabeza do grupo que o tomou en gran cantidade, comparado con outro que consumiu una bebida con sucedáneo (algarrobas).

Das caries, é certo que existen alimentos máis cariógenos que outros e que o chocolate, polo seu contido en azucres, atópase entre os de maior perigo. Con todo, se este e outros alimentos cariógenos consúmense coas comidas e antes do cepillado, o risco desaparece. Ademais, o chocolate disólvese rapidamente e non está moito tempo en contacto co esmalte dental (os caramelos brandos e pegañentos son moito máis daniños).

Á mantenta da adicción ao chocolate non existen datos definitivos. Tres son as sustancias do chocolate que poden incidir no estado de ánimo (moitos lle atribúen calidades antidepresivas). O seu contido en cafeína e teobromina convérteno nun estimulante leve. A feniletilamina produce un efecto pracenteiro a nivel cerebral e a anandamida causa relaxación e sensación de benestar. Estes dous últimos compostos tamén están no haxix, polo que algúns traballos suxeriron que o chocolate podería ter efectos adictivos similares aos do cannabis e xustificar, deste xeito, o seu apelativo polpular. Con todo, demostrouse que a concentración destas sustancias nunha tableta é insuficiente para que o chocolate provoque efectos adictivos.

A CATEQUESE DA CATEQUINA

Img chocolate22

Educar a comer ben non é cuestión de prohibir. Nunha cultura cada vez máis inclinada ao orgánico e o funcional nos alimentos, as nosas xeracións emerxentes deben coñecer as calidades de canto levan á boca e recompor a súa selección de gustos en torno ao valor do inxerido. Como os bífidus activos, as vitaminas ou os minerais, os máis novos teñen dereito a coñecer que os flavonoides incluídos nalgunhas froitas, o té ou o viño tinto melloran, como no caso do chocolate, os niveis de antioxidantes no sangue até nun 20% e reducen o colesterol LDL.

Hai que subliñar que devandito efecto está presente de igual forma en cebolas, mazás, xudías, soia e zumes de laranxa ou uva, e que é mellor comer de forma extensiva (moitos alimentos distintos) que intensiva (máis do mesmo). A vantaxe de froitas e verduras é que, ademais de flavonoides, conteñen fibra, vitaminas e minerais. A vantaxe do chocolate é o seu inigualable sabor (e mellor, canto máis amargo, canto menos leite ou azucre).

«É posible que a partir de agora poidamos pecar cun pouco menos de remorso», comenta Franz Messerli, un experto en hipertensión de Nova Orleans que centra o poder curativo do chocolate nos polifenoles. «Os polifenoles son uns compoñentes químicos que tamén se atopan noutras sustancias, como o té verde; son flavonoides, concretamente catequinas, e os científicos creen que son ditas catequinas as que máis efectos antioxidantes e antitumorais posúen». Catro son as principais catequinas que se dan cita no chocolate: EC (epicatequina), ECG, EGC e EGCG.